Hevgirtin Kurdish Arabic English Swedish rojava

Min baweriyeke mikum bi wê êkê heye ku êk ji erkên helbestvanê nûjen ew e dubarenivîsandina jiyan û cîhanê ye belê bi şêweyekî soryalîzmyane, kûr û ferh melevaniyeke di jêrûjorên jiyanê de bi hemî xweşî, nexweşî, bedewî, kirêtî, bûyer, têkçûn û serkeftinên xwe ve, ku ji helbestvan re dibine berhemeke xav û ne cûtî ku li gor wêna êdî gerdûna xwe a helbestyane ava dike, şêwe, tişt û temtêlên nuh ji xwe re diafirîne; ev êk jî bê guman dê êdî ji bo ravekirin û têgihiştina me ji têkistan re fakterekî alîkare be.

Çarşem di mîtologya Êzdiyatiyê de ne tenê weku rojeke Xwedawendane pîroz tête naskirin, belê merov dikare roja çarşemê weku dîrok û cîyografy bikarbîne; tevî ku dahênerê me ev sînor dirandine û li şûn xwe hêlane piştî ku ew ( bûyer- dastan- weku cîyografya û dîrok ) di hundirê dahênvaniyeke xurt û bijwên de weravtiye, û vê yekê dîsa ciwaniyeke dîtir daye têkistan.

Bala xwe bidin giringî û pêwistiya roja çarşembê di jiyana kurdên êzdî de.

``Yek ji serkeftîtirîn demên xwedawendane, ku di giyanê bawermendê êzdî de, wek demeke, tekûz, kamil, serkeftî û bijarte tê pîrozkirin, dema çarşembê ye. Ev dema, serkeftî, rasteqîne û bijarte, di mîtolojî û teyolojiya êzdiyatiyê de, bi gelek nav û çênên curbecur tê binavkirin:

Dema çarşemê / cejna çarşma sor, dema destpêkan / cejna sersalê, dema, çarşmba nîsanê, dema Basimbarê, dema Hêkesorê, dema xwedawendan / cejna Tawisî Melek...htd.

Di dema çarşembeyî de, xwedê / xwedawend û ademîzad tîqe-tîqe rastî hev tên û herwisa li hev mikur tên. Wate bi qasî ku ew li ser astê xwedawendane dema asîman e, ewqasî jî ew li ser astê ademîzadane dema erdê ye.Bi gotineke din ew dema pêrgîhevhatin û di-hev-re-derbasbûna giyanan e: Giyanê xwedawendan û giyanê ademîzadan.

Çarşem di ciyografiya pîroziyên êzdiyatiyê de, xwedî pileyeke xwedawendane, taybetmend û bijarte ye. Ew li gorî baweriya êzîdiyan, dema, Peyva pîroz, fermana pîroz, giyanê pîroz, dahatina

pêwendiyên pîroz û destpêkên pîroz e. Lewma ew wek roja mişt, bihna xwedê / Tawisî Melek, axaftina xwedê, keskahiya xwedê, bêrîkirina xwedê, şaz û qudûmên xwedê, eşqa xwedê û serborekên xwedê di mîtolojiya êzdiyatiyê de, tê xwendin.

Ji seqa, rewiştûtîtal û dabûnerîtên vê cejnê diyar dibin, ku ew dema herî, hêzdar, û bê hempa ye: ,Destpêkirina hêzdar, Afrandina hêzdar, ,xwedawendiya hêzdar, ademîzadiya hêzdar, hevdîtina hêzdar,...htd.

Lewra Mirovê êzîdî hewl dide, ku di rabûn û rûniştinên xwe; yên vê dema çarşembeyî de, dema xwe; ya, ademîzadane, dîrokî, lawaz, û girtî, bi dema xwedawendên xwe; ya, xwedawndane, mîtiyane, serasayî, hêzdar, reha û berdayî re, hemdem bike.

Herçiqasî ku çarşem wek aliyê herî pîroz, di êzdiyatiyê de, werê li qelem dan,û bi xemleke êzdiyane a xurû xwe bide pêş jî, lê ev roj wek dema helkeftinên pîroz û xwedawendane, hîn xwedanciyekî berz û bayexdar e, di paşxane û bîreweriya kurdî a giştî de.

ji rojhilat heta bi rojava, û ji bakur heta bi başûr, wek dema giyanê pak û pîroz / giyanê bilind / giyanê fereh / giyanê xwedawendane, tê pejirandin.

Ev sirûd / dirûze; ya ku li seranserî, kurmanciyê, di demên bûkxwestin, xêlvanî, tidark, şahî û dawetan de, dihate û hîn jî tê nuhêrandin, keskahî, bilindahî, ferehî, pîrozî û bayexdariya çarşemê wek demeke serkeftî û bijarte, di rabûn û rûniştina mirovê kurd de, û herweha di bîreweriya wî a giştî de, nîşan dide.

tewawbûna xwedawendan ji kar û barê aferînê ye, herweha ew roja bidawîanîna şêlûbêliya gerdûnwerî ye. Miriyên wan rûberên mirinê bi giyanekî ji çarşemê bibirin û werin serdana wan. Goristan di hizir, bîr û baweriya êzîdiyan de, sax û zindî ne. ciyografiya mirin û jiyanê, di giyanê bawermendê êzîdî de, bi yek dibe.

Çimkî çarşem roja dawiye di heftiya destpêkan de bi vî awayî çarşem di mîtolojiya êzdiyatiyê de bûye dema vehisandina xwedawendan û dûrbûna wan ji yên din, û ji her tiştî, daku ew ber bi xwe ve kesk bibin.

Herweha çarşem li ser astê ademîzadane, bûye dema vegera sermedî, dûbarekirina karên afrandina pîroz û pişkdariya mirovan di çêkirina dîroka xwedawendan de. Aliyê herî pîroz di dema Çarşemê de ewe, ku ew dema dahatina Tawisî Melek, wek yekemîn mizgînxêrê jiyanê,afrandina mirov, xwerist û gerdûnê; ya, serkeftî, bijarte û tekûz e.

Dema zer / Dema xatrixwestina pîroz / Dema payîzê / Dema dahatina domoziyane bo cîhana jêr / Cîhana taristanê / Cîhana mirinê, û dema kesk / Dema pêşwazîkirina pîroz / Dema buharê / Dema hilkişîna domozyane bo cîhana jor / Cîhana ronahiyê / Cîhana jiyanê, ji aliyê din ve jî, ew kurtasî û puxteyîya xwedawendiya domoziyane, ya rengîn in, wek xwedawendekî giştî, tgekûz û kamil, ku karîna wî li ser her tiştî karîneke reha, bê sînor û bê hempa ye.

de, heye. Pirê caran, mirov dikare bi sanahî, di qewl, dûwa, dirûze, û beytên êzîdiyan de, rastî van wişeyan were: Durra sipî, Durra zer, Destê kesk, Êzî yê zer, Êzî yê sor,...htd:

Herweha çavên bawermendê êzîdî, hînî perde, û alên rengereng, yên ku bi rengên xwedawendên wî hatine vedan, bûne:

Ziyaretgeh û perestgehên êzîdiyan jî, wisa biryar dane, ku qub û helêlên wan bi valahiyên ji rengên xwedawendane / xwedayên rengane, werin rapêçan, daku serdanvanên wan bişên bi sanahî rêya wan bigirin.`` ³

Mebest ji vê şîrovekirina berferh ew e ku wekî ku me li jor destnîşan kiriye ev yekemîn lêkolîna ku wisa bi şêweyekî zanistî berfereh di derbarê vê roja pîroz de bi zimanê Kurdî hatiye nivîsandin.

dê alîkariyeke bê sînor di famkirina têkistan de ji me re bike. Helbestvan di vê helbestê de her tiştî di çarçeweke sêgoşeyî de dihûne Xwedê” surişt û ademîzad” ew gerdûnên her timî sor û sincirî, ew hewil dide ku wan sînor û gotarên kilasîk, sincîrî û tabokirî bidirîne û ev yek bi hostayî bi cî anîye. Ka werin em bi şêweyekî ji şêweyan xwe bêtir nêzî gerdûna vî dahênerî û çawaniya pêşkêşkirina pirsê bikin.

Di diyagiramê de hêla Aşiq weku hêla dahêner û ademîzadan min destnîşan kiriya.

Hêla beramber asoyên vekirî hêla dahênvaniyeke ( xwendineke dahatû ) paşerojane ye, her weha weku herêmeke azad û hêmin ji bo xwendevanan jî merov dikare destnîşan bike.

û mîna du qulpên har hatine bikaranîn, çima mirin, çima hicrik, çima piştî ku Xerîbo gihişta mirada xwe û jiyana sermedî bi destxist dîsan

Xwedê sivikê[1] xwe bi mebesta xapandinê bi rengê babederwêşan hinarte pêşiya wîna ew ji wê jiyanê bê par kir.

Her weha goka sergirtî herêma sincirî û bivek e, ku dahêner hewildaye ku xwe serjêrî wêna bike.

Ew ( dahêner ) vê pirsê êdî li gel gelekên din dike îcar gelo dibe ku ev diyarde ( ev dastan ) careke dinê dubare bibe, eger dubare bibe wê bi çi rengî be, wê ji bo kî be, wê li kur be, wê... wê... wê...? ev jiyana sermedî an jî bi şêweyekî dîtir ev pirsên bê çare ( mirin, jiyan, Xwedê, ademîzad, Hicrik ) ku dahêner li gel gelk pirsên din bê westan dike, ew bi xwe mîna zîgnalekî ye ji bo ademîzadan, û lêkolînkirineke li derdora pirsa Xwedê ku hemî tiştê li ser rûyê vê gewrahiyê di reng, deng, temtêl, kesk û kesayetiya xwe de dernixûn kirine.

Hicrik qûnax in, şûnwar in, cî ne, rabirdiwe, deverên bûyerê ne, yên ku, xerîbo û kesên din li şûn xwe rût û vala hêlane, ku ez û hun jî em dê li şûn xwe tenha, dûr, fereh, dirêj, aloz, û bê çare bihêlin.

Icar pirsa Xwedê, evîn, surişt, ademîzad, sipehîbûn, Pîrek, welat, biyanistanê, û her wisa gerdûnê bi tevayî dahêner ne tenê di vê berhemê de, belê di seranserê ezmûna xwe a helbestyane de di çarçewa gotareka kurdane de bikaranîye, ku êdî temtêl û dûrahiyin efsaneyane standine, û ev evîn û wefadariya helbestvan a hêja û bijwên, mîna rûbar û kehniyan di ziman de di teqin, çimkî çandina bedewî û wefadariyê di hişê xwêner de êk ji nirxên bedewyane ne di gerdûna nûjeniyê de; û êk ji ancamên wêna ew e lidarxistina şûreşeka pirotestoyane li dijî Ol û Civakê ye, ol û civaka seqet û ne stewiyayî, ku kirasên pîroz li ber bejin û bala her tiştî dikin.

Ji ber vê hindê H:Broka mîna dahênrekî serçêl û wêrek û bê hember, xwe serbijêrî gerdûna dahênvaniyê dike.

Keskê dawî di cenazeya Xwedê de berhemeke bi gumana min weku gaveke nuh, her weha bi hemî şêwe û temtêlan weku ezmûneke nuh di helbesta Kurdî a nûjen de, hêjayî vê rawestanê ye, çimkî eger em bi xwendineke rexneyî nerîneke rexenyî li cîhana helbesta Kurdî meyzekin, em dê bibînin ku kêm caran berhemên wisa hatina afirandin, eger em hindek navan ew jî ku li ser tilîkên destan têna jimartin jê bidin alî.

Li gor agahdarî, xwendin û serboreka xwe a kurt û nazik, ez jî li gel wê nerînê me a ku dibêje gerek wêje û huner bi hemî cureyên xwe ve ne kevin bin nîr û bandora ,Siyaset“ Idyolog“ Nijadperestin“ Netewperistin“ û parçebûnên civakî“ çînî“ û ayînî, çimkî wê çaxê ew berhem hîm û nirxên dahênvanî“ nûjenî“ azadî“ bedewî“ û berdewamyiyê ji dest dixîne; dê berhemek temensînorkirî be, ewî dahênerî ji bo wê demê an jî ji bo vî / wî hakimî, siyasetê, ramanê, yarê, bûyerê nivîsandiye, û bi roxandin û dawîhatina wan tiştan re her tişt li ber bayê diçe.

Û dirkêniya dahêner bi bezîn û têkçûnê di pirosêseka wisa de êdî wê çaxê dê ne babeteke gelek giring û pêwist be, çimkî dîrok ji kesî re nebûye dê û bav û hebûn û tunebûna kes û bûyeran di hişê dîrokê de şert û mercên xwe hene, bi awayekî din têne nirxandin, û tanî ku merov karibe hebûna xwe di hişê dîrokê de biçesipîne divê berî her tiştî serbixwe û azad be, divê baweriyeke xur û mikum bi wî karî hebe, rêz ji bo hişê civatê hebe, divê di hundirê civat û dîrokê de bijî, ne tenê li ser sindirûka xwe ya bilind rûne û bi xwînsarî li kul û derdên civat û suriştê temaşe bike; an jî tenê li ser serborek, têkçûn, bezîn û pehlewaniyên xwe binivîsîne.

[1] Sivik mebest jê Cibraîl a- Pedşa Xwedê ye, ji ber vê hindê kurdên Êzdî dibêjin sivikê Pedşayî, an jî Cibraîlê Xwedê, ku ew bi xwe Tawisî Meleka.

Fakter û mercên cîhanîya

helbesta Kurdî a nûjen

Keskê dawî di cenazeya

Xwedê de wek nimûne

SerhanIsa@hotmail.com