|
--------------------------------------------------------------------------------
1. Gelo zimanê
yekgirtî
(standard), di
çarçoveya arîşe
û pirsgirêkên
piralî yên
bûnewerî
(Existence,
entity) û hebûna
kesayetiya
neteweyî ya
kurdan de,
xewneke pembehî
ji xewnên
rewşenbîran e
yan jî li gorî
rewşa îroyîn a
ceografî, siyasî,
çandî û kultûrî
ya kurdan rastî
ye û pêwist e di
zûtirîn wext de
çareser bibe?
2. Ger xewnek
epembehî ji
xewnên
rewşenbîran be;
mebest ji
hewldanên ku di
vê çarçoveyê de
berz dibin, çi
ye? Hetanî kîjan
astê û kîjan
radeyê; kesên ku
piştevaniya vê
pirsê dikin û bi
vê hewldanê
mijûl dibin,
desthilatên
raman, hizir û
felsefeyek e
zimanî ne, gelo
danûstandina bi
diweroja
zimanekî re bi (RÊ)
zimannasan an bi
zimanzanan)
çareser dibe?
Dema ku kurd der
barê zimanekî
yekgirtî
dipeyivin, ji
alî zanistî ve,
ji alî
çarçoveyên teorî
ve, çi di nav
destê wan de
heye? Ma
ezmûneke cîhanî
di vê çarçoveyê
de, ji bilî ya
kurdan heye yan
na, aye kurd
naçar in ji xwe
dest pê bikin û
ji xwe re li
gorî rewşa
zimanê xwe
teoriyekê
biafirînin û ji
realîte û hebûna
şêwezarên
(Dialects) xwe
zimanekî
yekgirtî ji xwe
re ava bikin?
3. Jixwe ger
rast be, gelo
bingeh û têgeh û
belge û bawerî û
encamên
vekolînane yên
vê rastiyê çi ne,
projeyên
hevgirtî yên
destnîşankirina
vê rastiyê li
cem kê ne, li
bin siya û di
bin bandor û
kartêkirina
kîjan ekol û
dibistan û
felsefeyan
hatine
nivîsandin û
amadekirin?
4. Gelo dema em
behsa zimanekî
yekgirtî dikin,
mebest beşekî
Kurdistanê ye
yan hemû
Kurdistan e,
mebest ew e ku
em van şêwezaran
gişan di yek
şêwezarî de
bicivînin û
bihelînin, an
mebest ew e ku
şêwezarek, bi
kotekî yan jî bi
biryarek e
siyasî, were
hilbijartin û
desthilatiyê li
şêwezarên din
bike, yanî bibe
zimanê xwendin,
ragihandin,
perwerdeyî û
peywendiyên
fermî, gelo dema
ku şêwezarek
bibe zimanê
kurdan ê fermî,
dikare di heman
demê de bibe
zimanê wan ê
yekgirtî û yê
neteweyî û
hilbijartina
şêwezarekî bo
hemû kurdan dê
çawa pêk were,
li gorî jimara
şêwezaraxêvan an
li gorî ka kîjan
şêwezar
dewlemendtir e?
5. Ger sê yan jî
çar zimanên
kurdî hebin, dê
çi ji kurdan kêm
bibe, yan
berevajî vê yekê,
dê pirbûna
zimanan lerzê
têxe wateya
nasnameya
neteweyî ya
kurdan, dê hest
û hizra neteweyî
lawaztir bike,
dê çarenûsa
kurdan a
diwerojê têxe
metirsî û
aloziyek e
mezintir? Ma
niha dema ku
behsa zimanê
yekgirtî tê
kirin, em
nabînin ku her
şêwezarekî
kurdan, bi serê
xwe, hem geş
dibe û hem jî
asoyên hişyarî û
derbirîna xwe
berfirehtir û
kûrtir dike û
ber bi zimanekî
serbixwe ve diçe?
6. Cihêwazî,
nakokî û
cudahiyên di
navbera
şêwezarên kurdan
de çi ne, li ku
digihêjin hev û
li ku derê ji
hev bi dûr
dikevin, ma
kîjan şêwezar ji
yên din bêtir,
ji alî rêzimanên
xwe ve,
hevoksazî,
morfolojî,
sîntaks,
semantikên xwe
ve, nêzî hev in
û dikarin ji yên
din baştir bi
hev re bijîn?
Ger
kurmancîaxêvek
bixwaze hînî
şêwezarekî din
ji şêwezarên
kurdan bibe, ne
ji bo axaftina
rojane lê ji bo
ku bi wî
şêwezarî
binivîsîne û
afirandinê bike,
gelo ew
kurmancîaxêv dê
hewcedarî
hînbûneke
rêbazane bibe
yan na, dê
hewcedarî
mamosteyan,
pirtûkan û
dibistanan bibe
an na, ger erê
be, îcar çi ferq
di navbera
hînbûna
şêwezarekî
kurdan û
zimanekî biyanî
de heye? Her
wisa bo
şêwezaraxêvên
din jî dema ku
hînî kurmanciyê
bibin, gelo dê
ji bo wan ne wek
hînbûna zimanekî
nuh be?
7. Gelo hetanî
kîjan radeyê,
rewşenbîrên kurd
ên hemû
şêwezarên kurdî,
bi helwesteke
şaristaniyane,
bi hişekî ronak
û vekirî, bi
alavine ku bişên
berjewendiyên
neteweyî
biparêzin, vê
pirsê pêşkêş
dikin, guftûgo û
li qelem didin?
Ma rewşenbîrên
şêwezarên kurdî,
îro roj,
gihîştine asta
ku dest ji
şêwezarên xwe -
ji bo
bicihkirina
şêwezarekî bi
tenê ku ne yê
wan be- berdin û
her kes ji alî
xwe ve, zemînekê
bo gengeşe û
diyalogê, li
derveyî dîmena
rikêşan û
dijminatiya
şêwezarên din,
amade bike?
8. Roj li pey
rojê, dunya
biçûktir dibe.
Hinek ziman xurt
û hinek lawaz
dibin, hinek jî
xatir ji vê
xirecirê
dixwazin û bi
dawî dibin.
Madem şêwezarên
kurdan rewşa
kurdan aloztir
dikin û dibin
sedemên
jidayikbûna
arîşe û
pirsgirêkên
siyasî, civakî û
kultûrî, çima
kurd zimanekî
din ji xwe re
wek zimanekî
fermî
hilnabijêrin û
hemû şêwezaran
li bin siya wî
zimanî azad û
serbest, wek
zimanê malê,
bernadin? Madem
kes ji me dest
ji şêwezarê xwe
bernade û bi
dare zorê jî em
dê negihêjin tu
serencaman, bila
zimanê fermî yê
Kurdistanê bibe
ingilîzî, dê çi
bibe?
9. Zimanê me, bi
taybetî, piştî
sedsala bûrî,
sedsala dijwar a
buhujînê (asîmilebûnê),
taybetmendiya me
ya sereke ye,
her wisa yek ji
pîroztirîn
mercên jiyana me
ya mirovane ye.
Gelo dema ku di
riya pêşveçûna
me de bibe kelem
û em neşên
çareyekê jê re
bibînin, ew
pîrozmendiya
zimên dilerize
yan na, gelo
rewşenbîrên kurd
dikarin di vê
qonaxê de, bi
çavine gumandar
li pîrozmendiyan
û di nav wan de
jî li şêwezarên
xwe, temaşa
bikin an na?
10. Dîmena
zimanê kurdî ya
ku îro, bêyî
mekyaj, li ber
çav e, ango
rewşa îroyîn a
zimên; ger em
xwe nexapînin û
li televîzyon û
radyoyan, li
kovar û
rojnameyan, li
komele û saziyên
ragihandinê, li
malperan û
hetanî radeyekê
jî li rêxistinên
siyasî yên
kurdan binêrin,
rewş di
tirsnaktirîn ast
de ye. Pirsa ku
di sere mirovan
de diteqe ev e:
ma bi rastî
şêwezarên me
pişta xwe dane
hev û her yekî
ji wan riyeke
xweser ji bo
birêveçûna xwe
hilbijartiye?
|
