|
MIJABAD
"1"
Xwendinek bi
kurtî li romana {Mijabad} ya nivîskar û helbestvanê
kurd Jandost..
 
Jandost
Ezîz
Xemcivîn
Mujde bû, bi xwe ji bo min
dîtin û xwendina romaneke wisan bilind û ciwan û
rewan û xweş, romana "Mijabad" ya nivîskar û
helbestvanê kurd Jandost ji 234 rûpelan pêk tê, çapa
yekem e, sala 2004an, li Diyarbekir çapbûye.
Gava em
naveroka romaneke wisan zengîn vepexirînin, em li
gelek peyv, hevok û babet in kurdîniyine spehî bi
wate û ber bi çav ko li nava gundî, karker,
xwendevan û civaka giştî jî bi kar tên, belam ne
ketine rêzkirinê û li ser rûpelan bi şêweyê ko
Jandost bikaranîne xuya û berz nebûne…
Belê em bi
hevok û babetên Jandost re mijûl dibin, û
perçekirineke delal û nazik bi kurtî ji hestinine
nazik û tenik re, ez li gor xwendina xwe ji romanê
re, dixwazim li evê gotara xwe ji xwendevanan re
diyar bikim; lê destpêkê divê ez ji kesayetiyên
romanê dest pê bikim; "
mirin zengileke bêdeng e, tenê yê ko mirina
wî nêzîk dibe, vê zingîniyê
dibihîze…" Ev gotina Badînê Amêdî ye,
lehengê romanê yê ko li Amêdiyê çavê xwe li ser
jiyanê vekir dema diya wî di ber zana xwe de bi
dengekî xwedayî qêriya, li rizgarkirina jiyana
Badîn û bi ewê bangê re jiyana xwe ji dest da..
Li ber serê wê rebenê Pîrika Badîn bû; ya ko navika
wî birî û xiste ber tifinga bavê wî, ta ko ev law
mêrxasekî weke bavê xwe derkeve, li wê demê jî bavê
wî li şer bû di şoreşa şêx Mehmûdê Hefîd de di ber
xakê welatê xwe de pakrewan bû..
Ez dê
vegerim evê perçekirinê, piştî ez berdewam bi
kesayetiyên romanê re mijûliyekê bikim li destpêka
nexişandina jiyan û "qedera" Badîn, Pîrek Falbêj ji
Şingalê; piştî falvekirinê wisan ji pîrika wî re
dibêje: ev kur wê ji dê û bavê xwe bêpar bimîne, di
duv re ew jî digihê wan!!
Bi
rêkewtinekê Ûnisê Mele Qadir ê Amêdî bavê
Badîn li Hamêstê keça Entranîkê Ermenî
li Diyarbekrê rast tê û hevcot dibin " dizewicin" …
Sadiq
Behadînê Amêdî hevalê
Badîn …
Nûrî
Emîn: hevalê xebatê…
Jale
kaça Silêmaniyê ya ko evîna wê xwe berdabû kûraniya
dilê Badîn…
Keça
meta Badîn
Pîrika
Badîn
Endamên
kovara Jîn
Komela
Hîwa û Refîq Hilmî
Şêx
Mehmûdê Hefîd
Şêx
Ehmedê Barzanî
Mele
Mistefa Barzanî
Dr:
Nûredîn Zaza
Mujde:
evîna Badîn a siyemîn
Nûbar
Nalbendiyan{ Entranîk}:
kalikê Badîn
Agopê
Eremenî: dostê Enranîk
{ meyfiroş}
Xanim û
Sultanê: du jinên Cihû
Kerîmê
Şikakî: hevalê Badîn
li Mehabadê
Hêmin û
Hejar: herdu
helbestvanên kurd yên navdar
Menafê
Kerîmî
Mistefa
Xoşnav
Qedrî
Beg kurê Cemîl Paşa
Pêşewa
Qadî
Emîral
Axa: dînek li Mehabad
Hisên
Nebê, Serwanê Vireko, Şêx Letîfê Berzencî, Hisoyê
Herbeş, Hemze, Hisênê Dêrsimî, Heme Reşîd, Mihemedê
Mamile, Sayib Hewlêrî, Zilfoyê Celalî, Mîrhacê
Zaxolî, Reşîd Ezîzî, Hisênê Mîkaîlî, Hacî Mistefa yê
Dawidî, Macid Mistefa…..Emerxanê Şikakî…
Ji tûrikê peyvan
Qişûf,
kespik, aware, rewa, qerf, rencerû, veçinî, varik,
venijî, dîze, sîxur, nefret, kodik, efser, tewş,
lekeh, sernexwîn, behane, çapez, sap, amîr, hemşîre,
lav, niyaz, xoşavî, xerîk, tiraf, nuhênî, çeltîn,
rêbir, qamîş, şûtik, laçîn, qurinc, miştax, nakokî,
kujul, sixme, singû, bacû qaçor, sext, tert, teles,
gilav, leke, tika, durdane, qerf, qor…………………………………….
Dever:
Amediyê, Silêmaniyê, Mûsil, Barzan, Baziyan, Bexda,
Mehabad, Şino, Seqiz, Tewrêz
"Mij e û mij xewna çiyê ye":
romana {Mijabad} ango welatê mijê evê rastiyê berçav
dike, heger merov li naveroka wê baş bighê dikare
evê armancê ko dixwaze yê xwendevan bigihînê ev e..
çimkî welatê kurdan ji sedê salan di nava mijekê de
maye û bi xwîna hezar hezar pakrewanan hîn jî sayî
nebûye!!
Bûyerên
romanê bi tevayî li derdorê navûnîşanê rastiya
qedera "Mehabad" komara ko di pêçekê de
qurquçî digere; temenê wê yanizdeh meh, her mehek an
heyvek ji heyvên ewê sala wêran li nav pelên romanê
bi dijwariyên jiyanê, û ne zelaliya riwê dost û ne
dostan beramber kêşeya miletê kurd, ev miletê ko
bûye qurbanî li hemû peymanên cîhanî, wisan xaka
kurdistanê jî, li ber hemû cengên ko li herêmê
geriyane perçe û dagîr bûye.. bê ko tu maf ji xak û
milet re bibînin..
Em vegerin
ser Badînê Amêdî û serpêhatî û şikestinên wî,
ez tucarî cêwaziyê di navbera wan û şikestinên xwe
yan te yan ew î de nabînim..!! Rewşa Badînê Amêdî
rewşa miletê kurd e, ne kêm, ne zêde çimkî ev milet
ji sedên sal ve di şikestinan de dibûre; bivênevê
yan bi nezanî, yan bi bandora pêlên serdemî û yan jî
ji dest wî!!
Gava em li serpêhatiya
pêşîn ko hişt Badîn ji mala xwe derkeve, ew
rewşa ne normal ko ew têde dijiya, gelo ne şikestine,
dema kurek bê dê û bê bav sêwî bijî; dê ji qubaniyên
hovîtiya Tirkên sitemkar ewên ko bêtir ji
milyon û nîvek ji miletê Ermenî li destpêka
sedsala bîstan de qirkirin!!? Û bav jî di şerê ko li
ser miletê kurd de bi destên Ingilîzan hate
kuştin!!? Derketina Badîn ji Amêdiyê tev ko
behaneya meselê ne rewaya hevcotbûna{ zewac}a wî û
keça meta wî ya ko li gor rêdan û destûra Xwedê û
Pêximberê wî ewan herduyan bi hev re şîr
vexwarine, pir hindik; ew nema weke jin û mêr ji hev
re dibin.. li vir Badîn berê xwe dide
Silêmaniyê, lê ne bê çek e.. Badîn ne
qels e, Badîn bi hêz e.. Badîn çekê wî
zanyariya wî ye, di xwendinê de jî serketî ye,
mamostê dibistanê ye.. û helbestvan ne jî..dibe ko
hinek bibêjin: Çima Badîn ji ber şikestinê
reviya? Di nerîna min de { Jandost} her
leqandinekê ji leqandina Badîn; bi sedemekê
ew dehfandiye ber bi armanca serekî ji hûnandina
romanê de, lewra em ê pir li ser evê yekê nerawestin,
"ji ber em tirî divên û ne
tiştekî din"!!
Li Silêmaniyê Badîn
mixabin ko kar bi dest nakeve, ji bil di çayxaneyekê
de, û xwe li wir dide xuyakirin ko guhdana wî li
helbest û xwendinê heye, li wir mamoste Nûrî Emîn
nas dike berpirsê kovara Jîn , li wir jî
tirajîdiya hezkirina { Jale} keça hevkar li
kovara Jîn destpêdike, Badîn xwe li
ber bayê hezkirina wê xwe nagire, û ev dîlber
bandoreke xwe li dilê Badîn cî bi cî dike; lê
li Silêmaniyê bi xwe jî Badîn dizane
ko ew lawê mêrxasekî kurd e, ko li ser wê xakê di
şoreşa Şêx Mehmûdê Hefîd de pakrewn bûye.. û
bihna tûtina bav ji ber pozê Badîn naçe..
Tiştekî din jî di romanê
de heye tucarî Jandost serê xwendevan bi
dirêjkirina çîrokekê ne êşandiye, herdem çîrokên
romanê perçe perçekirî ango ne li ser hev dibêje, û
merov di rûniştinekê de nagihîne encamê.. lê gava ew
bixwaze û cihê ko ew seza dibîne..!! ev yek bi xwe
li bal kêm nivîskarên romanê heye, û merov dibêje ev
ne romana pêşiye ko ewî nivîsandiye; ji ber li vê
mijarê bi xwe hev girêdana dem û cih bi hev re
dijwartir dibe..
Bi piraniya kesyetiyên romanê ji destpêka romanê
ta dawiya wê bi xwendevan re ne, û hin kes rolekê
mezin di harmoniya buyerên romanê de dileyizin, yanî
heger kalikê Badîn {Enteranîk} yê Ermenî
tuneba; Badîn di tirazûya buyeran de qels bû,
heger Emîral axa tuneba wê cidiyetê roman
têxista qalikekî nîvqeşemî, û heger em li pêvajoya
serpêhatiyên Jale binêrin emê bibînin ko li
civaka me kurdan tê gotin "
Dê bibîn; Dotê werîn" a din keçek bê dê û bê
bav çawa dikare xwe xwedî bike û li zaningehên
Bexda bixwîne!!?? Li aliyê din Jalê berê
xwe dide xwendina tora Ingilîzî, li dawiya
romanê ew derdikeve casûseke Ingilîzan û
pûştbûna wê {qehpetî} karê casûsiyê jê re rewan
dike…ji Silêmanoyê ta bi Bexda û ta bi
Mehabad diçe..!!
Êlên Şikakiyan
pişta xwe dane komarê, û bi tena xwe li
Şino man; di vir de Jandost evê yekê bi
hêsanî bernade û yekê li ser wan digire û dide
xuyakirin ko xiniziya Kerîmê Şikakî bi
Badîn re dike yek ji evê mijarê ye!! Dema
Mujdeyê ew keça ko ewî bi xwe xwedî kiribû, û
dizanî bû ko ew û Badîn ji hev hezdikin, tev
ko Badîn ew ji wî bi xwe xwest û erê jî
kiribû.. lê piştî ko Kerîm digihê Eşîra xwe {Şikaka}
li Şinoyê ûyefşê nema dide Bdîn û
Mujde ko bigihên hev û ewan ji hev dûr dike,
Kerîm evê fersendê bernade û li Badîn
heval û dostê xwe dizîvire û destgirtiya wî ji xwe
re tîne û Badîn vexwendî semawenda xwe jî
dike…!!??
Mujde danîna navê wê bi
xwe ne ji ber xwe ve hatiye, ew bi xwe mizgîniya
damezrandina komara Mehabadê ye.. ji gava ko
Badîn derbasî Mehabadê dibe, xweşiya
xwe ya taybetî bi xweşiya milet ya giştî ve girê
dide.. dema ew laşê Mujdeyê tev dide û bi
ramûsan û têkiliya herdu canan ve sermest dibe; di
wir de rewşa giştiye ko miletê kurd bi Mehabadê
wisan şa dibin.. ew kurd e, Mujde Mehabad
e.. li dawiyê Mujde weke {dîlber} diçe;
komara Mehabad jî tê rûxandin..!!?? Badînê
kurd û evîndar jî bi serê çiyê ve diçe, diçe û
diçe ta ko di nava mija jora çiyê de winda
dibe..Jiyana kurdan, jiyana Badîn û
Mehabad e, mij e…û navûnîşanê romanê jî {
Mijabad e} …
"2"
li ser daxwaza birader Jandost min ev beş belav kir
Hin
têbîniyên min li ser { Mijabad}, bi rastî min tev bi
hev re danîbûn; lê min biburîne ko min ev par belav
nekir, çimkî min giring dît ez ji te tenê re bişînim,
ji bo ko tu sudê jê wergirî, çêtirbû ko hinekan
romana te ne xwendibin û xwe li ser me bikin
feylesof…
A din jî ne
tekez e ko ev tiştên min nivîsandibin, tevde rast
bin, çimkî ev nerînên min in.. û li gor xwendina xwe
ji zimên re ez karim hinek perçekirinê bikim… hinek
rexneyên min î din jî hebûn lê di hevpeyivîna te ya
bi Erebî ji layê M. Nûr de bersivên xwe min
dîtin..{mînak mesela tewangê ez dijî ewê tewangê
tevî me….}
{ez bavê te
rehmetiyê mele Qadir baş dinasim, pesnê mêraniya wî
dikin…}
ez dibêjim
{didin} rastir e
Qêrîn=qîrîn
Quşûf=qişûf
-----------------------------------------------
R15
Hamêstê bi
zikê xwe yê nepixî bi Ûnis re
heta {heya} ber devê
derî rawestiya
Biner Jan
ev daçekên {heya-an –ta- an –tako- an –heta-}
rwestandinê qebûl nakin, çimkî ew berdewamiyê pêk
tînin…
Çêtirbû ko
te bigota {heya ber devê derî meşiya..
--------------------------------------------------
R21
Gramafon=
mic= megrefon….heger bi zimanekî rewan bê nivisîn
çêtir e
--------------------------------------------------
R31
Guhanê wê
çikya ne=====zuha
bunê
Zelaq
û zîç kirine???
---------------------------------------------------
R39
Roj bi roj
keça meta min dadiwerivî
binê bîranînan
Roj bi roj
Bîranîn ji keça meta min dadiwerivîn..
An tu
dikarî bibêjî
Roj bi roj
keça meta min dikete qoziyên bîranînan
---------------------------------------------------------
Rûpel 107
-Hibriya
Mûsilê hazîr e { mebest ji
hazîr çî ye}?
-min ew li
ser nigan dît { heger
ling ba ez dibêjim
rastir e}
-rûpel108
-dergeha=
{ez dibêjim ev peyv nêr e} ango {
dergehê}
gelek
nimûne di helbestên Cezîrî, Cegerxwîn, tîrêj de hene
R108
-sinbêlên
te { simbêlê te} ji
ber
simbêlê te
weke qeytanên cizmeyên{potînên}
efseran in
------------------------------------------------
-
Li vir ev şana
ez deynim gelekî giring e..
------------------------------------------------
R173
peyva
{ macerayên}ji { ma
cera} hatiyeما
جرى … ez wilo dibînim,
û ev peyv ji derî stîla peyvên romanê ye…tev ko
peyvên erebî hene lê bandor nakin wek vê peyvê çimkî
dibe hinek xwendevan romanê bikin jêderê evê peyvê
bi taybetî kurdên ko nizanin bi zimanê erebî
------------------------------------------------
R180
{êdî Tehran
gunê Moskoyê mîs dide}
li gor
dîtina min ji aliyê rêziman ne li hev hatiye
û nerîna
xwe jî di rastkirina vê hevokê de nikarim bidim, ji
ber mebestê nagihên; tu tenê dikarî serastkirinê lê
bikî..!!
--------------------------------------------------
çapez:
ev peyv nizanim
li kû bikar tê, lê ez bi xwe wateya wê tekez nizanim,
ê ko çayê digerîne an ?
-------------------------------------------------
rêbir=
keleş bikar bê çêtire
---------------------------------------------------
Hevokin pir xweş û bi wate
-Mane guneh
e ji xwedê, yên weke Şêx Ehmedê Cezîrî, Xalid Axa yê
Zîbarî û Şêx Nûredînê Birîfkanî neyên naskirin û def
û zirne tenê ji Salim û Herîq re lê bikevin..
-Ez fotokêş
im û ne mecbûr im şaşitiyên Xwedê rast bikim…
-I hope I
see you again one day
may be we
that way again..
-We must
live in the hopes
Divê em di
hêviyan de bijîn…
-Xuya ye
rast e kalo, li vê komarê tiliya Rûsan di her qulê
de ye…
erê dehşikê
min, de hay ji qula qûna xwe jî hebe..
-Îro ew
evîna min ya ko min xwe pê paye dikir, wek berxekî
serjê bû…!!
-Navika wî
bi xencera bavê wî birîne!!
-Jana
birînê ji xencerê ne pirse, lê tûjiya xencerê ji
birînê bipirse??
-Dojeh
dibawişkiya..
Agir li kû
vêkeve, ez êzingek im..??
-ma birîn
xencerê ji bîr dike..
-ji roniya
heyvê û tayên berbangê hatibû ristin..
-Dilê min
ji Lenîngiradê bêtir li ber xwe dida..
Jan: Bawer
bike min roman carekê tenê xwendiye….. xwezî min
karîba du caran bixwenda… mixabin dem bi min re
tune..
16/11/2004
Ezîz Xemcivîn
azoozxem@eim.ae
Îmarata
Erebî
Abu Dhabi
|
