BURO YA KURDÎ
 ya Pêwendî   û Agahdariyê

 

 

 

HEVPEYVÎN

Di 16 Kanûn 2004 de, têlêvîzyona erebî El-Arabiyya bi Pervîn Cemîl, seroka Buroya Kurdî, re hevpeyvînek li ser biryara Konseya Ewropî ku giftûbêjan bi Tirkiyê re dest pê bike, ji bo endambûna wê ya mumkun a Yekîtiya Ewropî, kir. Ev biryar roja din, di 17 Kanûn de, hat stendin. Ewê giftûbêj di 03 Çirî 2005 de dest pê bikin.

 

Di 17 Kanûn 2004 de, têlêvîzyona RTL bi Haydar Taştutan, endamê heyeta idarî ya Buroya Kurdî, re li ser vê babeta jorîn, giftûbêjên YE-Tirkiyê, kir.

 

 

 

Di 20 Kanûn 2004 de, Buroya Kurdî daxuyaniyeke çapemeniyê weşand û tê de dîtina xwe li ser biryara Konseya Ewropî ya 14 Kanûn 2004, li ser destpêkirina giftûbêjan bi Tirkiyê re, got. Em metnê vê daxuyaniyê li jêr diweşînin :

 

 

Bruksêl, 20.12.2004

 

DAXUYANIYA  ÇAPEMENIYÊ

 

KURD Û DIYALOGA YEKÎTIYA EWROPÎ-TIRKIYÊ

 

Di 17 Kanûn 2004 de, Konseya Ewropî li Bruksêlê biryar stend ku dyalogê bi Tirkiyê re di 3 Çirî 2005 de dest pê bike û xwe spart rappora Kommîsyona Ewropî ya 6 Çirî 2004 û ya Parlementa Ewropî ya 15 Kanûn 2004.

 

Kurd, bi giştî, dixwazin ku Tirkiye bibe endama Yekîtiya Ewropî, lê bi mercê ku ew xwe dêmokratîk bike û mafên Kurdan nas bike. Lê, ew dizanin ku rê hîn dirêj û tije zorî ye.

 

Her du rappor « mafên tam » ji bo Kurdan dixwazin, lê ew ji binavkirina van mafan û ji nivîsîna gotina « Kurdistan » direvin û dêlva wê gotina ne zelal « Başûrê Rojhilat » bi kar tînin. Ev yek dibe weka ku Yekîtiya Ewropî navçeyên Beljîka bi Bakur, Başûr û Navend, dêlva Flandr, Wallonî û Bruksêl, bi nav bike. Gelo Yekîtiya Ewropî xwe girêdide eynî zimanê qedexekirinê  ku berpirsiyarên siyasî yên tirk ji bo Kurdan û navçeya wan Kurdistan bi kar tînin ?

 

Eger em werin Kurdên Tirkiyê, yên ku ne PKK (KONGRA-GEL) ne, ew fêdêralîsmê dixwazin û yên ku girêdayî PKKê yan yek ji rêxistinên wê yên satêlît (DEHAP, parlementerên berê Leyla Zana û her sê hogirên wê, KON-KURD, Kongra Neteweyî ya Kurdistanê, Komîtê Kurdistan, Roj-TV …) in dixwazin ku Kurd di zagona (qanûn) bingehî ya tirkî de bên nivîsîn û ku ew karibin kurdî weka zimanê perwerdekirinê bibijêrin. Ango, evên dawîn fêdêralîsm û otonomiyê napejirînin (qebûl nakin) û bitenê mafên çandî dixwazin. Bi vî awayî, bi xwestina mafên kêmtirîn, ew dixwazin di eynî zemanî de di çavên hem Tirkiyê û hemî jî Yekîtiya Ewropî de xweş xuya bibin û bibin muhatabên wan ên tenê.

 

Rappora Parlementa Ewropî pirr aşkere piştgiriya partiya ku bi awakî ne fermî kurdî ye, DEHAP, û Leyla Zana û her 3 hogirên wê, di bend CC. de, dike : « Leyla Zana û hogirên wê li dawiyê ji girtineke ne dad (adil) hatin azad kirin û ew nuha ji bo entêgrasyoneke baştir a Kurdan di riya bingehî ya jiyana siyasî li Tirkiyê de dixebitin ».

 

Kurd dizanin ku Yekîtiya Ewropî li ser mafên mirov û mafên hindikayiyan gelek radiweste, lê ew hemî napejirînin ku Kurd bi « hindikayî » bên bi nav kirin, lê ji bo sedemên (sebeb) cihê : Ên ku ne PKK ne û ku fêdêralîsmê dixwazin dibêjin ku ew gelekî ji 40 milyonan, ku di çar beşan de hatiye parçe kirin û ku ji hezaran sal de li navçeyeke ku navê wê Kurdistan e dijî, ne. Ên ku girêdayî PKKê ne di bin fermanên (emr) serokê xwe Abdullah Öcalan, ku ji 1999 de li zîndana Imrali ye û ku bi dora xwe di bin fermanên dergevanên xwe, gênêralên tirk, de ye, de ne : Ew dibêjin ku Kurd avakerên eslî yên Komara Tirkiyê ne û pesna Ata-Türk û Komara Dêmokratîk didin !

 

Ne Dewleta Tirkiyê û ne jî PKK ferzend (firset) didin Kurdan ku xwe bi awakî xurt pêk bînin. Em hêvî dikin ku di dirêjayiya salên vê dyaloga Yekîtiya Ewropî-Tirkiyê de meydaneke dêmokratîk çêbibe û bihêle ku hemî Kurd beşdarî jiyana siyasî bibin. Û em hêvî dikin ku Peymana Lozan a 1923 dubare (tekrar) nebe !

 

Pervîn CEMÎL

Serok       

 

KONFÊRANS

26 Kanûn 2004 : Iraq, do “duhû“, îro û sibê

Rênas Newrozî, rojnamevan, axaftinek li ser Iraqê kir. Wî kurteya dîroka Iraqê ji şerrê cihanê yê yekemîn de got. Piştre, ew nemaze li ser rewşa îro ya vî welatî peyivî : komplêksbûna etnîkî û olî : Ereb, Kurd û hindikayiyên cihê; şîî, sunnî, yezîdî, fille ... û pirsên ku ev yek derdixîne. Li dawiyê, wî bal kişandin rewşa wêbê, piştî hilbijartinên 30 Çile 2005 : pirsên di nav van koman de, dengeyên (tewazun) cihê yên pêwîst û parçebûna Iraqê ya mumkun.

 

HEVOTINA WELATVANIYÊ

27 Çile 2005 : Bilindbûna dijîtiya Cuhuyan û tirsa ji Islamê li Beljîka

François Sant’Angelo, huqûqzan li Navenda ji bo Wekheviya Bextan û Têkoşîna li dijî Nijadparêziyê, bilindbûna antîsêmîtîsm û islamofobiyê anî bîra me.

 

Heta sala 2000, Navenda ji bo Wekheviya Bextan di salê de 4-5 kirinên atîsêmît qeyd dikirin. Lê di navbera 2000 û 2003 de, ev jimar gihajt 30 di salê de. Di 2004 de, ew gihajt 60 !

 

Wî çend nimûne ji van kirinan gotin : nifir, avêtina keviran, nameyên bî imza, êrîşên canî (fîzîkî) …

 

Naziyên ku naxwazin ku nijadkujiya Cihuyan (Yahûdî) bipejirînin (nêgasyonîst û rêvîzyonîst) dixwazin ku bi awakî zanyarî (ilmî) bipeyitînin (isbat bikin) ku odeyên gaz qet ne bûne. Ew ji bo vê yekê navgînên (wasite) mezin bi kar tînin : malperên entêrnêtê, pirtûk û namîlkeyên (broşur) ku bê pere li pirtûkxane, dibistan … tên belav kirin.

 

Sedemên vê yekê gelek in : Bingeheke stêrêotîpeke (klîşê, wêneyeke cemidî) kevnar li ser Cihuyan, ku piştî “intifada” 2mîn a filistînî ya 2003 xurttir bû. Bi awakî rêkûpêk (muntazam) tevlihevî di navbera siyaseta Israîl û hestê (hiss) antî-Cihû de tê kirin. Ev yek gihajt xelekên çep û yên misilmanan, nemaze yên Ereban. Rêaksyona Cihuyan li hemberî vê yekê jî ekstrêm e : meriv hema Israîl rexne bike dibe antîsêmît !

 

Eger em werin Islamofobiyê (tirsa ji Islamê), ev gotineke hinek ne zelal e. Kirinên têrrorîst li hin navçeyên cihanê islamofobiyê li Beljîka û Rojava xurttir kir. Lê, em dizanin ku piraniya misilmanan li Ewropa ne islamîst in (misilmanên ekstrêm).

 

Divê ku meriv di eynî zemanî de bi perwerdekirina Beljîkiyan û bi ya derhatiyan (biyaniyên ku li Ewropa dijîn) di van her du waran de xerîk (mijûl) bibe : li dibistanê û li têlêvîzyonê … Siyaseteke vekirîtir a partiyên siyasî yên beljîkî û ya hukûmetê jî pêwîst e. Ev yek baştirkirina rewşa aborî û civakî ya derhatiyan (biyaniyan) pêwîst dike.

 

PÊŞANGEH Û ŞÎRANIYÊN KURDÎ

Di 28 Çile 2005 de, ji bo pîrozkirina Sersalê, navenda çandî De Markten koktêlek û pêşangehek ji bo rêxistinên ku endamên wê ne, ku Buroya Kurdî jî ji wan e, pêk anî. Amanca vê pêşangehê nasandina van rêxistinan, bi foto û metnan, bû.

 

Roja din, di 29 Çile de, De Markten rêxistinên cihê vexwendin ku şîraniyên welatên xwe pêşkêş bikin. Buroya Kurdî jî beşdar bû vê xebatê.

 

 

 

ENCAMA XEBATA BUROYA KURDÎ DI 2004 DE

 

Xebata rojane, ji Duşemê heta Înê, ji katjmêr 9 heta 17 :

·         Fêrên zimanên fransî

·         Alîkariya civakî û wergerandin

·         Pirtûkxane û mêdyatêk

·         Sekretarya, tevî ya malpera Buroyê, www.kurdishbureau.be

·         Nivîsîn û wergerandina bultena sêmehî ya agahdariyê

·         Pêwendî û giftûbêj

 

Weşan :

4 hejmarên bultena sêmehî ya agahdariyê, bi kurdî, fransî û hollandî (hejmara dawîn, N° 30, bi ingilîzî jî hat weşandin).

 

Xebata ne rojane :

• Konfêrans : 8
• Hevpeyvîn : 4
• Daxuyaniyên çapemeniyê : 3
• Cêjn : 1 (Newroz)
• Seredanên birehber : 1
• Beşdarbûna xebatên rêxistinên din : 7

 

 

NÛÇE JI KURDISTANÊ

Ji Kanûn 2004 heta Sibat 2005

 

 

DU DOZÊN GIRAN : KUŞTINA BAV Û KURREKÎ KURD Û DÎTINA GOREKE HEVRAYÎ

Di 22 Teşrîn 2004 de, serbazên tirk ên hêzên taybetî du Kurd kuşti bûn : ajo (şoffor) Ahmet Kaymaz, 34 salî, û kurrê wî, Uğur Kaymaz, 12 salî. Ew ji aliyê parêzgarê (walî) Mêrdînê, Temel Koçaklar, bi têrrorîsmê hati bûn tawanbar kirin û li ber mala xwe li Kızıltepe, li parêzgeha Mêrdînê, hati bûn kuştin (li bultena me ya buhurî binêre). Ev kuştina cot (dudu) hêrsa tevayiya gelheya kurdî rakir. Bi sedan kes li derên cihê xwe pêşan da (meşiyan) ji bo protêstokirina vê yekê. 100 parêzerên (avukat) barroya Diyarbekir û Batmanê vekirina dozekê li dijî kujeran (qatil) xwest. Di 01 Kanûn 2004 de, berdevkê wan, Tahir Elçi, ji dadgehê xwest ku guhdariya guwahên (şahid) çavî bike û ewlehiya (emniyet) wan berê û piştî guwahiyê dabîn (te’mîn) bike.

Piştî vê yekê, wezîrê hundirî û polîs dest bi vekolînekê (ankêt) kir. Alîkarê serokê polîsê Mêrdînê, Kemal Dönmez, û sê endamên hêzên taybetî ji karê xwe hatin rawestandin (cemidandin). Serokwezîr, Recep Tayyıp Erdoğan, ji têlêvîzyona NTV re da zanîn : “Binavkirina lawekî 12 salî bi têrrorîst nayê pejirandin (qebûl kirin)”.

Di 22 Kanûn 2004 de, serokê bin-encumena parlementerî ya mafên mirov ku vekolîn li ser vê kuştina cot kir, Mehmet Elkatmış, polîsê Kızıltepe bi “neguhdaneke giran” tawanbar (bi sûc) kir. Polîs goti bû ku ev her du kes li ber malên xwe, di çarçeva êrîşeke li ser serhilên kurd ên çekdar de, hati bûn gulle kirin. Lê aktîvîstên taxî yên mafên mirov û hevsî (cîran) got ku ew sîvîlên bê çek bûn.

Di rappora xwe de, encumena vekolîna parlementerî got ku « kesên ku hatin kuştin û yên ku êrîşî wan hat kirin  ne eynî bûn” û ku “eger hêzên ewlehiyê bixwesta, wan dikari bû bi wan bigirin”. Rapporê rawestandina karê desthilatên taxî ku destê wan di vî karî de hebû xwest, ji bo ku vekolîn bi awakî rast bê kirin.

Rapporeke din vekirina vekolîneke bilez (acil) li ser hundabûna 11 kesan ji gundê Alaca, li parêzgeha Diyarbekirê, ku laşên wan di Teşrîn 2004 de di goreke hevrayî de ji aliyê gundiyan hati bûn dîtin, xwest. Ev 11 kes piştî girtina wan di 1993, di êrîşeke li dijî PKKê de, hunda bû bûn. Rapporê got ku prokurorê taxî ji gundiyan xwesti bû ku van laşan berhev bikin û bînin nivîsgeha (buro) wî, dêlva ku tavil (pirr zû) dest bi vekolînekê bike.

Ev her du doz hêrseke mezin li Tirkiyê rakir û bûn babeta sernivîsên mezin ên rojnaman, di demeke ku tê de Tirkiye tecrube dike ku wêneya xwe li derve baştir nîşan bide, ji bo ku karibe bibe endama Yekîtiya Ewropî.

LEYLA ZANA Û HER SÊ HOGIRÊN WÊ PARTIYEKE NUH AVA DIKIN

Di 01 Kanûn 2004 de, Banû Leyla Zana, parlementera berê ya kurd a partiya DEP’ê, daxuyaniyeke nivîskî kir û tê de da zanîn ku 14 kesên ku ji wan sê hogirên wê yên berê biryar stend ku partiyeke nuh, Demokratik Toplum Hareketi (DTH) “Tevgera Civaka Dêmokratîk”, ava bikin. Ev yek piştî konfêranseke çapemeniyê ku di 22 Çirî 2004 de hati bû pêk anîn. Piştre, berpirsiyarên vê partiyê gerrek li navçeyên cihê yên kurdî û tirkî kir ji bo ku ji gelheyê re amancên xwe ravekin : ev partî ewê ne partiyeke kurdî be, lê partiyeke Tirkiyê ku ewê ji bo aşîtiyê li welêt û çaredîtina pirsa kurdî bi aşîtî bixebite.

BANGA 57 SEROKÊN ŞAREDARIYAN JI HUKÛMETA TIRKÎ RE

Di 4 Kanûn 2004 de, di daxuyaniyeke hevrayî de, 57 serokên şaredariyan (belediye) ên kurd bangî hukûmeta tirkî kir ku bexişandineke (efû) giştî ji endamên PKKê (KONGRA-GEL) re derxîne ji bo ku ew karibin çekên xwe deynîn û vegerin mala xwe. Û wan guherandina zagona bingehî (destûr) xwest, ji bo dabînkirina (te’mîn) mafên wekhev ji hemî komên etnîkî li Tirkiyê re û destûrdayîna wan a azadiya ravekirinê (axaftin) û ji bo baştirkirina rewşa aborî ya navçeya kurdî ku paşdemayîtirîn a Tirkiyê ye.

SEREDANA SEROKÊ PARLEMENTA EWROPΠ KURDISTANA TIRKIYÊ

 Di 05 Kanûn 2004 de, piştî seredaneke fermî (resmî) li Enqerê, serokê Parlementa Ewropî, Josep Borrell Fontelles, çû Diyarbekirê, paytexta Kurdistana Tirkiyê, ji bo ku rewşa aborî, civakî û siyasî ya navçeyê nas bike. Ev cara yekemîn e ku serokekî Parlementa Ewropî vê seredanê dike. Berê ku biçe wê derê, wî li Bruksêl û Enqerê got : “Piştî Enqerê, ezê biçim Kurdistanê” û got ku Kurdistan navçeyeke cografî ye. Ev gotin hêrseke mezin di çapemenî û xelekên siyasî yên tirkî de rakir ! Lê Banû Leyla Zana di şîveke ku ji bo rûmeta wî de jê re got :“Em Tirk mêvanperwer in” !

Eger em werin serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, wî nerazîbûna xwe ji seredanên serhev ên berpirsiyarên ewropî ji Diyarbekirê re nîşan da û got ku ev bajar tu taybetiya wî yê tûrîstîk, aborî û çandî nîn e. Li gora rojnameya tirkî Hürriyet, Erdoğan di civîneke sermayedarên mezin TUSIAD de got ku Ewropî gotina “Kurdistan” bi lêv dikin û ku amanca seredana wan a vê navçê siyasî ye !

CINAYETÊN NAMÛSÊ

Di 07 Kanûn 2004 de, wezîra tirk a Dewletê, ku berpirsiyara pirsên jin e, Güldal Aksıt, beşdar bû konfêranseke navneteweyî ya du rojan li Stokholmê, ku ji aliyê hukûmeta swêdî hati bû pêk anîn. Wê tê de got ku bi hezaran jin îro li Tirkiyê ji aliyê bav yan birayên xwe tên kuştin, dema ku ew gûman (şubhe) dikin ku ev jin ne paqij in yan jî namûsa malbata xwe bêrûmet kiriye. Wê bi ser de jî got ku perwerdekirin û dayîna kar ji jinan re yek ji sedemên girîngtirîn yên girtina rê li ber cinayetên namûsê ye.

Di Hezîran 2004 de, Amnesty International Tirkiye bi nederxistina zagoneke (qanûn) nuh di vî warî de tawanbar (si sûc) kir û got ku ji kêmasî ve 1/3 yan nêzîkî nîvê jinan li vî welatî qurbanên şiddeta canî (fîzîkî) ya malbatên xwe ne.

Ev diyarbûne (bûyer) li beşên din ên Rojhilata Nêzîk û Asya jî heye. Li Ewropa jî, jinên nifşê (cîl) duyemîn ên derhatiyan (biyanî) di navbera civaka vekirîtir a ewropî û perwerdekirina kevn a hişk a malbatên xwe de çikiyane.

Swêdê, piştî kuştina di 2002 de jineke kurd, Fadime Şahindal, ji aliyê bavê wê, ji bo ku pêwendiyên wê bi zilamekî swêdî re hebûn, ku bu babeta sernivîsên mezin ên rojnamên swêdî, zagon mafên jin xurttir kir. Swêdê temenê (imr) markirinê (zewac) bilind kir 18 salan û zewacên ku ji aliyê malbatan tên pêk anîn ne pejirandin (qebûl ne kir). Wezîra swêdî ya wekheviya cinsan (jin û mêr), Jens Orback, got : “Tu welat, ê min jî tê de, nikare bêje ku wî çareyek ji vê pirsê re dîtiye”. Li Swêdê, ku pirîcar weka rehbera wekheviya cinsan tê dîtin, her sal di navbera 20 û 40 jin ji aliyê zilamên xwe heta mirinê tên lêxistin.

FÊDÊRASYONA EWROPÎ YA ROJNAMEVANAN TIRKIYÊ REXNE DIKE

Di 15 Kanûn 2004 de, roja dengdana Parlementa Ewropî li ser Tirkiyê, Fêdêrasyona Ewropî ya Rojnamevanan, ku li Bruksêlê ye, endîşeya xwe li ser azadiya çapemeniyê li Tirkiyê da zanîn. Wê rêformên ku Enqere dest pê kirine pejirandin (qebûl kirin), lê wê got ku divê ku Tirkiye bêtir bike ji bo ku bikeve nav Yekîtiya Ewropî. Fêdêrasyonê nameyek ji wezîrê tirk ê derve, Abdullah Gül, re nivîsî û tê de got ku “rojnamevanên tirk hîn jî di mercên (şert) zor de, ku di bin asta (sewiye)  standardên civakî û erkî (ên kar) yên rojnamevanên din ên Yekîtiya Ewropî de ne, kar dikin”.

Fêdêrasyona Ewropî ya Rojnamevanan şaxeke Fêdêrasyona Navneteweyî ya Rojnamevanan, ku ew jî li Bruksêlê ye û ku li ji 100 welat bêtir ji 500.000 bêtir endamên wê hene, ye.

YEKÎTIYA EWROPÎ Û VEKIRINA GIFTÛBÊJAN BI TIRKIYÊ RE

 

Dengdana Parlementa Ewropî li ser destpêkirina giftûbêjan

Di 15 Kanûn 2004 de, Parlementa Ewropî bi piraniya 407 dengan, 262 li dîjî û 29 bêdeng, destpêkirina giftûbêjên (dyalog) endambûna Tirkiyê pejirand. Ev yek li gel kampanyake mezin li dijî Tirkiyê, ku ji aliyê rastên alman, fransî û otrîşî (ji Nêmsa) hat ajotin.

 

Biryara Konseya Ewropî ku giftûbêjên endambûnê bi Tirkiyê re dest pê bike

Di 17 Kanûn 2004 de, Konseya Ewropî ku li Bruksêlê civiya biryar stend ku giftûbêjan bi Tirkiyê re di 03 Çirî 2005 de, ji bo endambûna wê ya mumkun a Yekîtiya Ewropî, dest pê bike. Lihevkirin hat imza kirin, lê piştî zoriyên mezin ku 25 wezîrên ewropî ji serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, ku li ser pirsa Qibrisê serhişkî dikir, kişandin.

Yektîtiya Ewropî, di biryara xwe de, xwe spart rapporên baş, lê rexnegir, ên Kommîsyona Ewropî (06 Çirî 2004) û Parlementa Ewropî (15 Kanûn 2004). Wê mêjuyeke (tarîx) nêzîk da Tirkiyê, lê di eynî zemanî de ev giftûbêj rasterast girênedan sozeke endambûnê. Eger di maweya (merhele) dirêj a ji kêmasî ve 10 yan 15 salan de Tirkiye sozên xwe neyne cî yan zêde zoriyan ji şirîka xwe re derxîne, ewê Yekîtiya Ewropî van giftûbêjan rawestîne (bicemidîne).

Eger em werin ciyê pirsa kurdî di van giftûbêjan de, em ji xwendekaran hêvî dikin ku daxuyaniya me ya çapemeniyê ya jorîn û yeke din ku me di bultena xwe ya buhurî de weşandi bû bixwîne.

PARLEMENTA HOLLANDÎ NIJADKUJIYA ERMENÎ DIPEJIRÎNE

Di 21 Kanûn 2004 de, parlementa hollandî deng da biryareke li ser naskirina nijadkujiya ermenî ku ji aliyê Tirkiyê di 1915 de bû bû. Projeyeke biryarê di 17 Kanûn de ji aliyê parlementerên sosyo-fille hati bû pêşkêş kirin.

Fêdêrasyona Ermeniyên Ewropa da zanîn ku piraniya parlementerên hollandî deng da vê biryarê, li gel tecrubeyên wezîrê hollandî yê karên derve, Bernard Bot, ku ev pirs di dema giftûbêjên dawîn bi Tirkiyê re neyê vekirin.

BÜLENT ECEVIT DIXWAZE KU LEŞKERÊ TIRKÎ KURDISTANA IRAQÊ VEGIRE

Di 22 Kanûn 2004 de, serokwezîrê tirk ê berê (ku riha wî kurdî ye, lê ku wî ew bitenê dema ku xwe ji jiyana siyasî kişand pejirand), Bülent Ecevit, rastî serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, hat û jê re got ku divê ku leşkerê tirkî bikeve Kurdistana Iraqê, ji bo ku Kurdên Iraqê xurt dibin û ku ev yek ewê bigihêje Kurdên Tirkiyê û bibe tehlikeyek ji bo Tirkiyê !

DADGEHA EWROPÎ TIRKIYÊ MEHKÛM DIKE

Doza rojnamevan Atilla Halıs

Di 11 Çile 2005 de, Dedgeha Ewropî ya Mafên Mirov li Strasburgê Tirkiye bi êşandina rojnamevan Atilla Halıs, ku li ser pirtûkên cihê yên li ser pirsa kurdî li Tirkiyê xebitî bû, mehkûm kir. Ew di Adar 1995 de ji bo saleke zîndan û cezayekî diravî (pere) yê mezin hati bû mehkûm kirin. Dema ku wî mafê xweparastinê li ber dadgeheke bilindtir hunda kiri bû, polîsê tirkî di 2002 de ew girt.

Dadgeha Ewropî Tirkiye bi pelixandina lihevkirina ewropî li ser mafên mirov, mafê ravekirinê (peyv) û mafê dadgehkirineke azad û dad (adil) mehkûm kir.

Doza nivîskar Muzaffer Erdost

Di 08 Sibat 2005 de, Dadgeha Ewropî Tirkiye bi pelixandina mafê ravekirinê yê nivîskarê kurd Muzaffer Erdost, ku îro 73 salî ye, mehkûm kir. Ew di 1997 de ji bo pirtûkeke ku berê salekê hati bû weşandin, bi sernivîsa “Sê Sîvas, li navenda tezyîqa ji bo ferzkirina Sêvreke nuh li Tirkiyê”, ku wî tê de pelixandina nezagonî (ne qanûnî) ku gihand qirkirinên bajarê kurdî yê Sivasê di 1978, 1993 û 1996 de got, hati bû girtin. Nivîskar ji aliyê Dadgeha Ewlehiya Dewletê ya Enqerê hati bû mehkûm kirin û pirtûk hati bû qedexe kirin.

Dadgeha Ewropî dît ku ev ceza di civakeke dêmokratîk de ne pêwîst bû û ku Tirkiyê bend 10 a Lihevkirina Ewropî ya Mafên Mirov ya li ser azadiya ravekirinê pelixand. Wê ji tawanbarkirî re mafê stendina 7.500 € ji bo zarar û masrafan da.

NEWROZ EWÊ BI AWAKÎ FERMÎ, BI NAVÊ “NEVRUZ” BÊ PÎROZ KIRIN

Di 13 Çile 2005 de, rojnama tirkî Hürriyet da zanîn ku wezîrê tirk ê perwerdekirina neteweyî biryar stend ku “Nevruz” di 21 Adar de bi awakî fermî li dibistanan bê pîroz kirin.

Sersala kurdî Newroz, ku ji aliyê Kurdên hemî cihanê di 21 Adar de tê pîroz kirin, bi salan bi hişkî hati bû qedexe kirin. Lê ji nêzîkî deh salan de, Tirkiye dêlva ku wê qedexe bike û pêkaniyên wê ceza bike siyaseteke dizînê dajo û wê dike cêjneke tirkî ya fermî bi navê “Nevruz”, ji bo ku di zimanê tirkî de tîpê “w” nîn e !  Ew bi merasîmên mezin ji aliyê destgehên fermî û dibistanan tê pîroz kirin û ravekirineke “dîrokî” ya fermî ji vê cêjnê re hatiye dayîn : ev cêjneke tirkî ya kevnar e !

BIKARANÎNA ZIMANÊ KURDÎ BI 20 SAL ZÎNDAN TÊ CEZA KIRIN

Heta nuha, bikaranîna fermî ya zimanê kurdî û zimanên din ên ne tirkî ji aliyê zagona bingehî ya tirkî hatiye qedexe kirin. Lê ji Nîsan 2005 de, ewê ev bikaranîn bi zagoneke nuh a cezayî bê qedexe kirin : bend 49 a vê qanûna nuh dibêje ku berpirsiyarên siyasî û yên rêxistinên civaka sîvîl ewê ji 6 meh heta 20 sal cezayê girtinê bistînin eger ew di xebata xwe de zimanên ku ne tirkî ne bi kar bînin !

RÊXISTINEKE LI DIJÎ ÊŞKENCÊ JI SEDEMA PIRSA KURDÎ TÊ GIRTIN !

Di 18 Çile 2005 de, Amnesty International nameyek ji serokê rêxistina Barroya (rêxistina parêzeran “avukat”) Izmirê, Nevzat Erdemir, nivîsî û tê de got ku ew ji sedema biryara wî ku Koma Nehiştina Êşkencê bigire gelek şaş maye.

Di Kanûn 2004 de, Nevzat Erdemir sedemên girtina vê Komê ravekiri bûn. Wî goti bû ku vê komê bi saya alîkariya diravî (maddî) ya Kommîsyona Ewropî kar dikir, lê ku Kommîsyonê dixwest ku Tirkiyê perçe bike û bi avakirina “Kurdistaneke serbixwe” zarar bîne berjewendiya (menf’et) neteweyî !

Amnesty International got ku idara Rêxistina Barroya Izmirê di 7 Çile 2005 de dosye û kompyûterên buroyên Koma Nehiştina Êşkencê, ku tê de guwahiyên (şehadet) sirrî, foto û qeydkirinên dengan ên nêzîkî 575 qurbanên êşkencê stendin û ku Amnesty ji bo vê yekê di endîşê de ye (ne rehet e).

Li gora Amnesty, biryara Kanûn 2004 a girtina vê Komê li dijî bend 95 a zagona tirkî ya li ser Pratîka Fermî, ku dibêje ku buroyên rêxistinên Barroyan li Tirkiyê divê ku “serdestiya zagon û mafên mirov biparêzin û ji bo bicîanîna wan bixebitin”, ye .

Li gel ku serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, li ber Parlementa Konseya Ewropa di Çirî 2004 de got ku “êşkence li Tirkiyê nema rêkûpêk (muntazam) e”, idara wî nikari bû gavên pêwîst di vî warî de bavêje.

RÊXISTINA NETEWEYÊN YEKBÛYÎ JAPON BI VEGERANDINA DU KURDAN BO TIRKIYÊ TAWANBAR DIKE

Di 18 Çile 2005 de, ONU (Rêxistina Neteweyên Yekbûyî) Japon (Yaban) bi pelixandina zagona navneteweyî li ser mafê penaberiyê (iltica) tawanbar kir, ji bo ku wê du namzedên penaber ên kurd ên Tirkiyê vegerandin Tirkiyê.

Bi zimanekî xurt ku alîkara wê ya 2mîn (Japon) rexne kir, Kommîsarya Bilind a ONU ji bo Penaberan (UNHCR) got ku Japon di 18 Çile de Ahmet Kazankıran, 49 salî, û kurrê wî yê 20 salî, teslîmî Tirkiyê kirin, li gel bangên xulekên (deqqe) dawîn. Û wê endîşa xwe ji bo jin û sê zarokên din ên vî zilamî got : “Vegerandin li dijî neçarbûna(mecbûrbûn) Japon a  rûmetkirina zagona navneteweyî ye”.

Berdevka UNHCR, Jennifer Pagonis, da zanîn ku ev Kurd tevî malbata xwe ji salên 1990 de li Japon bû û ku serî lê da hemî riyên lêgal li vî welatî ji bo ku karibe tê de bimîne. Û wê got ku ew ji bo 25 kesên din ku di eynî rewşê de li Japon in di endîşê de ye.

Li gel ixtarên ONU, Dadgeha japonî di 25 Sibat 2005 de ne pejirand ku statuya penaber bide 4 Kurdên Tirkiyê. Ew bi vî awayî rê dide vegerandina wan bo Tirkiyê ê êşkencekirina wan.

RAGIRTIN Û PIŞTRE AZADKIRINA CÎGIRÊ SEROKÊ KONGRA-GEL LI ALMANYA

Di 22 Çile 2005 de, cîgirê serokê KONGRA-GEL (navê nuh ê PKKê), Remzi Kartal, ji aliyê hêzên ewlehiyê yên bajarê Nüremberg, li Almanya, dema ku ew diçû beşdarbûna xebateke kurdî, hat ragirtin. Divê ku meriv zanibe ku Remzi Kartal li Beljîka, ne li Almanya, ji 1994 de dijî. Ew di 1991 de li parlementa tirkî parlementerê DEPê, partiya ku bi awakî ne fermî kurdî bû, bû. Piştî girtina vê partiyê û ragirtina 6 ji hogirên wî, ku ji wan Banû Leyla Zana, ew weka penaber hat Beljîka û li Bruksêlê Buroya Piştgiriya DEPê ava kir. Di 1995 de, ew bû endamê Parlementa Kurdî li Derveyî Welêt, ku ew jî li Bruksêlê bû. Di 1999 de, dema ku ev Parlement hat fesx kirin, ew bû endamê Kongra Netewî ya Kurdî « KNK ». Nuha, ew hem di heyeta idarî ya KNKê de ye û hem jî yek ji cîgirên serokê KONGRA-GEL e. Li gora vê partiyê, girtina Remzi Kartal li ser daxwaziya Tirkiyê ku jê re bê teslîm kirin bû. Dadgeha Stembolê, N° 14, cezayê16 sal zîndan ji bo Kartal xwest.

Di 28 Çile 2005 de, nêzîkî 50 alîgirên Kongra-Gel li ber parlementa Hamburgê ev ragirtin protêsto kir, lê ji bo ku ev xwepêşadan bê destûr bû, polîsê almanî 5 kes ragirtin.

Di 01.03.2005 de Mîrza Kartal hat azad kirin.

RAPPORA EUROPOL Û MAFYA TIRKÎ

Europol (polîsê ewropî) rappora xwe ya sala 2004 weşand. Wî tê de bal kişandin rola girîng a mafya tirkî di bazarganiya êroîn û mirovan de.

Li gora rapporê, bazarganiya êroînê di navbera Asya Navendî û Ewropa de û bazarganiya mirovan di bin kontrola komên tirkî ku bi mafya albanî re jî kar dikin in. Ji bo sipîkirina vî pereyî, mafya tirkî sermaye dixe aşxane (rêstoran), bar, bazarganiya xwarinên amadekirî, atolyên pînekirinê … Di bazarganiya mirovan de jî, Europol dibêje ku di salê de di navbera 8.5 û 12 milyar dolar digerrin.

PARLEMENTA KONSEYA EWROPA TIRKIYÊ IXTAR DIKE

Di 25 Çile 2005 de, li Strasburgê serokê nuh ê parlementa Konseya Ewropa, René Van der Linden’ê hollandî, hat hilbijartin.

Di konfêransa xwe ya çapemeniyê de, serokê nuh ixtarek ji Tirkiyê re şand û got ku divê ku ew lihevkirina ewropî ya li ser zimanên dayikî û hindikayiyên neteweyî bipejirîne (qebûl bike). Wî rastand ku ew dixwaze ku Tirkiye bibe endama Yekîtiya Ewropî, lê ku ji bo vê yekê ewê bi hukûmeta tirkî û şandeya parlementerî ya tirkî li parlementa Konseya Ewropa re bixebite.

ERDHEJEK LI HEKARÎ, LI KURDISTANA TIRKIYÊ     

Di 26 Çile 2005 de, erdhejek li Hekarî, li Kurdistana Tirkiyê bû. Du kes mirin û 22 kes jî birîndar bûn.

EUROPOL FERMANA RAGIRTINA 968 KURD Û TIRKAN DIDE

Li ser daxwaziya Tirkiyê, polîsê ewropî, EUROPOL, fermana (emr) ragirtina 968 Kurd û Tirkan, ku endamên KONGRA-GEL (PKK), DHKP-C û MLKP (du rêxistinên çep ên tûj ên tirkî) û hin rêxistinên tirkî yên islamî, ku li çend welatên ewropî, nemaze li Almanya, dimînin da. Li gora lîsta Europol, endamên van rêxistinan xebatên xwe li Almanya, Fransa, Swêd, Beljîka, Hollanda, Ingiltere, Luksamburg û Ispanya dikin.

Ev ferman di 2004 de hati bû dayîn û divê ku heta dawiya 2005 bê bi cî anîn.

DADGEHA EWROPÎ YA MAFÊN MIROV Û TIRKIYE

Di 26 Çile 2005 de, serokê Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirov li Strasburgê, Luzius Wildhaber, encama gazinên li dijî 48 welatan, ku Tirkiye ji wan e, da zanîn. Li gora wî, di 2004 de, 154 hukm li dijî Tirkiyê hatin stendin. Jimara gazinên li dijî vî welatî di 2004 de gihajt 9.591.

Mîrza Wildhaber da zanîn ku di 2004 de, 8 doz (da’wa) ji bo pelixandina mafê jiyanê hatin vekirin : yek li dijî Bulgaristanê, yek li dijî Yûnanistanê û 6 li dijî Tirkiyê.

Di 2004 de, jimara gazinên li dijî van 46 welatan li ber Dadgeha Ewropî gihajt 20.000, ku ji wan 11.065 li dijî Rûsya, 10.825 li dijî Polonya, 9.591 li dijî Tirkiyê, 4.535 li dijî Fransa, 4.018 li dijî Almanya û 4.230 li dijî Italya. Jimara hukmên ku ji aliyê Dadgeha Ewropî hatin stendin gihajt 718.

SEROKÊN TIRK KURDÊN IRAQÊ IXTAR DIKIN

Di 26 Çile 2005 de, serleşkerê tirk ê duyemîn, gênêral Ilker Başbuğ, di konfêranseke çapemeniyê ya mehane de da zanîn : « Eger Kerkûk bikeve bin kontrola komên kurdî, ewê ev bibe gava yekemîn ber bi dewleteke serbixwe ya kurdî. Ev rewş dikare şerrekî sîvîl û ji Tirkiyê re pirseke ewlehiyê (emniyet) derxîne. Avakirina statuyeke taybetî (ji bo Kerkûkê) ji bo Tirkiyê gelek girîng e ».

Di 27 Çile 2005 de, serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, berê ku biçe Swîsê ji bo beşdarbûna Foruma Aborî ya Cihanî, li firokegeha Enqerê da zanîn : « Her gaveke şaş li Kerkûkê ewê kartêkirina (te’sîr) wê ya ne baş li ser aşîtiyê li Iraqê di wêbê de hebe ». « Rêxistina Neteweyên Yekbûyî (ONU), Amerîka û hêzên din ên hevalbend divê ku tucar destûr nedin damezraneke xerab li wê derê (Kerkûk) ». « Eger ew çavên xwe li ser şaşîtiyeke weha bigirin, ewê di wêbê de buhayê wê bidin » !

Di 28 Çile 2005 de, wezîrê tirk ên karên derve, Abdullah Gül, jî serokên kurd ên Iraqê ixtar kir û ji rojnama tirkî ya bi zimanê ingilîzî, Turkish Daily News, re got : « Divê ku tukes bîr neke(ne fikirie)  ku ewê Enqere bi awakî passîf raweste eger bûyerên wê derê hevsiyên (cîran) Iraqê tev li hev bikin. Guherandina damezrana dêmografîk (a xelk) a Kerkûkê ewê bibe tehlikeyeke rast ji bo wêbêya hemî Iraqê. Tirkiye ji lîztina dêmografîk gelek di endîşê de ye ».

Wezîrê iraqî yê karên derve (Kurd), Hoşyar Zîbarî, bersîv da van ixtaran û got ku Kerkûk bajarekî Kurdistana Iraqê ye, ku pirsên vî bajarî pirseke hundurî ya iraqî ye û ku welatên biyanî mafê wan nîn e ku xwe bixin nav karê wê.

Nêçîrvan Berzanî, serokwezîrê hukûmeta herêma Kurdistanê, jî di 28 Çile de ji rojnama ingilîzî, Financial Times, re da zanîn : « Em tê gihajtin ku ne Bexdad û ne Washington  tênegihajtin hesasiyeta kûr a Kurdan ji bo Kerkûkê. Ev pirs ne babeta nîvçareyan (kompromî) e ». « Ji aliyê cografî û dîrokî, Kerkûk perçeyek ji Kurdistanê ye ». Û wî got ku divê ku Erebên ku di dema Saddam de tê de hati bûn bi cî kirin vegerin ciyên xwe û ku rewşa Kerkûkê divê ku bê normal kirin.

Piştî ixtarên dubarekirî yên gênêral û serokên tirk, berpirsiyarekî amerîkî ji rojnama tirkî Hürriyet, a 03.02.2005, re got : « Tirkiye divê ku têbigihêje ku ew ne malxweya (xwedî) Iraqê ye û ku ew dewleteke din e. Tirkiye nikare wêbêya Iraqê dest nîşan bide. Li Iraqê destpêka maweyeke (merhele) dêmokratîk heye. Tirkiye divê ku alîkariya pêşveçûna wê bike û bi serokên iraqî re giftûbêjan bike. Ewê Iraqî bixwe wêbêya Iraqê, di maweyên dêmokratîk û destûrî de, dest nîşan bidin ».

Di 05 Sibat 2005 de, sekretera dewletê ya amerîkî, Condoleezza Rice, di çarçeva gerrekê li Ewropa û Rojhilata Nêzîk de, çû Tirkiyê. Wê dilê serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, hêsa kir û li ber komeke rojnamevanan got ku Amerîka bi xurtî dixebite « ji bo Iraqeke yekbûyî ku tê de hemî alî, hemî komên etnîkî û olî, hemî hindikayî bên nimandin (temsîl kirin) û ku tê de berjewendiyên (menfeet) wan di hukûmeta nuh de bên nimandin ».

Eger em werin wezîrê amerîkî yê berevaniyê (şerr, parastin), Ronald Rumsfeld, wî Tirkiye li ber têlêvîzyona CNN, di 05 Sibat 2005 de, tawanbar kir û got ku ew berpirsiyara firehbûna kirinên têrrorîst li sêguhçeya sunnî li Iraqê ye. Li gora wî, nepejirandina parlementa tirkî ku beşek ji leşkerê amerîkî ji Tirkiyê bikeve Iraqê tevgera vî leşkerî gelek giran kir.

TIRK ESLÊ CIHANÊ NE !

Di 30 Çile 2005 de, rojnama tirkî Hürriyet gotareke bi sernivîsa « Iddiayeke balkêş : Pêxember Muhammed Tirk bû. Wezîrê berê yê Çandê, Namık Kemal Zeybek, iddia kir ku pêxember Tirk bû » weşand.

Gotar dibêje ku di konfêranseke ku ji aliyê rêxistina « Alanya Türk Ocağı » hat pêk anîn de, wezîrê berê yê çandê, Namık Kemal Zeybek, got ku Neteweyê Tirk neteweyê girîngtirîn ê 8.000 salên dîroka cihanê ye û ku Tirkan şareyarî (medeniyet) hînî mirovatiyê kir. Û wî bi ser de got ku rihên (esl) Neteweyê Tirk ji Sûmeriyan hatine. « Eslê Pêxemberê me Muhammed sûmerî ye. Loma, ew Tirk e”. „Dîroka cihanê bi Tirkan dest pê kir. Osmaniyan 600 sal cihan hukm kir û îro li gelek welatan Osmanî tên rûmet kirin. Jixwe eslê rûniştevanên îro yên welatên rojavayî tirkî ye. Rojavayî ola xwe ya îro berdidin û tecrube dikin ku olên din bibînin. Dêrên wan vala ne“ ! !

Divê ku meriv zanibe ku dîrokzan li hev dikin ku Tirk gelekî altaî (Çiyayê Altaî li Mongolistanê) yê Asya Navîn in û ku ew bitenê di Çaxên Navîn de, di sedsala 11mîn piştî zayîna Îsa, hatin Tirkiya îro ! !

DOZEK LI DIJÎ PARÊZERÊN ABDULLAH ÖCALAN

Di 31 Çile 2005 de, wezareta tirkî ya dadiyê destpêkirina dozeke cezayî û jêpirsîneke dîssîplînê li dijî 25 parêzerên (avukat) Abdullah Öcalan, serokê PKKê ku ji 1999 de li zîndana girava Imrali ye, da zanîn. Ev yek ji bo ku « wan karê xwe yê alîkariya huqûqî derbas kir, danezan ji çapemeniyê re kirin yan jî alîkariya rêxistinê (PKK) kir ».         

DADGEHA TIRKÎ TESLÎMKIRINA OSMAN ÖCALAN DIXWAZE

Di 02 Sibat 2005 de, dadgeha cezayî N° 4 a Diyarbekirê ji wezareta dadiyê teslîmkirina Osman Öcalan, birayê Abdullah Öcalan, ji Tirkiyê re xwest. Di 2004 de, Osman Öcalan ji PKKê (Kongra-Gel), tevî mîlîtanine din, veqetiya bû û di 13 Tebax 2004 de partiyeke nuh ava kiri bû. Tê gotin ku ew li Mûsilê, li Iraqê ye. Dozek li dijî wî dewam dike û ew bi cezayê hukmê muebbed (heta mirinê) hatiye mehkûm kirin.

KUŞTINA NEZAGONÎ YA KURDEKÎ

Di 02 Sibat 2005 de, Rêxistina Mafên Mirov li Tirkiyê, Şaxa Diyarbekirê, got ku wê laşê xwendekarekî zanîngehê yê kurd, Murat Aslan, ku piştî hundabûna wî di 1994 de bi awakî ne zagonî (qanûnî) hati bû kuştin, nas kir. Û wê got ku ewê giliyê berpirsiyarên ku li Kurdistana Tirkiyê kar dikin bike û ku naskirina laş bi saya venêrîna (têst) ADN mumkun bû.

Murat Aslan, 25 salî, li Diyarbekirê ji aliyê kesên nenas hati bû revandin. Malbata wî deh sal li şopa wî gerriya lê tutişt ne dît, li gel ku wê gelek caran alîkariya berpirsiyarên taxî xwesti bû. Bavê wî, Izzettin, di rojnameke kurdî de îtîrafên mîlîtanekî kevn ê PKKê, ku guherî û bû ixbarcî, xwend. Vî kesî awayê revandina Murat û piştre jêpirsîna wî ji aliyê hêzên kommando yên jandarman, berê ku li nêzîkî bajarê Silopî, 210 km li Başûrê Rojhilata Diyarbekirê, bê kuştin, got.

Bavê wî, Izzettin, dest bi lêgerînan kir. Kesên navçê jê re got ku laşê kurrê wî piştî avêtina gulleyekê li serê wî hati bû şewitandin û ku berê deh salan ew ji aliyê şivanekî hati bû gor kirin.

Piştî derxistina laş, pirsporên Stembolê bi saya venêrîneke ADN laşê Murat nas kir.

KOMMÎSYONA EWROPÎ EWÊ PERE BIDE WERGERÊN KURD

Li gora rojnama tirkî Zaman, a 04 Sibat 2005, Kommîsyona Ewropî soz da ku alîkariyeke diravî (maddî) bide ji bo karê wergerên (tercuman) kurd li bal dadgehên tirkî.

Nimînendeyê Idara Giştî ya Dadî, Azadî û Ewlehiyê, ya Kommîsyona Ewropî, Tobias King, dema ku bersîvên rojnamevanên tirk di stajeke rojnamevanan de, ku li Bruksêlê di 04 Sibat 2005 de hat pêk anîn didan, ev nûçe da zanîn. Wî got ku bi alîkariya Zagona li ser Dadgeha Cezayî, kesên ku tirkî baş nizanin ewê alîkariya wergerandinê ji Dadgehê bistînin.

KOMMÎSYONA EWROPÎ Û DADIYA TIRKÎ

Di Sibat 2005 de, Kommîsyona Ewropî rapporek ji 177 rûpelan, bi sernivîsa « Awayê karkirina sîstema cezayî ya tirkî » amade kir. Wê tê de got ku Tirkiyê pêşdeçûnên girîng di warê dadiyê de kirin, lê wê Dadgehên Cezayî ku ciyê Dadgehên Ewlehiya Dewletê (DGM) stendin rexne kirin. Rappor dibêje ku ev Dadgehên Cezayî weka Dadgehên Ewlehiyê (emniyet) kar dikin, ku pirsên (problêm) li ser azadiya bîr (fikr) dewam dikin û ku defterên ku tê de karê bilindkirina dadmend û prokuroran tên qeyd kirin ji aliyê mufettişan (kesên ku kontrol dikin) sirrî tên hiştin.

Ji 11 heta 19 Tîrmeh, piştî vekolînên ku li Tirkiyê hatin kirin, rapporê xwest ku pergala (sîstêm, nizam) huqûqî ya tirkî li gora standard û nirxên Yekîtiya Ewropî be.

Kommîsyona Ewropî prokuror jî rexne kirin. Rappor dibêje ku nemaze di dozên (da’wa) cezayî de, piştî her jêpirsînekê, prokuror berpirsiyariyê bi awakî fireh ji polîs û jandarman re dihêlin. Li gora huqûqzanan, jimareke mezin ji dosyên ne temam digihêje dadgehê.

Yek ji rexneyên girîngtirîn li ser serxwebûna hukm e. Rappor dibêje ku ji aliyê idarî (admînîstratîf) dadmend û prokuror girêdayî wezareta dadiyê ne û dixwaze ku ev rewş bê rast kirin ji bo ku hukm bi awakî serbixwe bên kirin. Û wê bi ser de jî got ku divê ku Encumena Bilind a Dadmend û Prokuroran, ku di damezrana wezareta dadiyê de ye û ku bi karên destnîşandan (ta’yîn), bilindkirin û dîssîplîna dadmend û prokuroran xerîk (mijûl) dibe, damezrana wê ya serbixwe hebe.

SEROKÊ ENCUMENA ISTIŞARÎ YA MAFÊN MIROV XWE DIKIŞÎNE

Di 08 Sibat 2005 de, serokê Encumena Istişarî ya Mafên Mirov, Ibrahim Kaboğlu, û sê hogirên wî xwe kişand. Ew diviyan ku rapporekê li ser hindikayiyan li Tirkiyê amade bikin, lê wan dît ku nikari bûn karê xwe dewam bikin, ji bo ku hukûmetê ne dixwest ku guhdariya wan bike.

Ev encumena otonom ji aliyê serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, di 26 Sibat 2003 de hati bû ava kirin. Ew diviya bû ku rapporekê li ser hindikayiyan li Tirkiyê binivîse. Di dema xwendina dawîn a vê rapporê di 01 Teşrîn 2004 de, hin beşdar li dijî wê derketin û yek ji wan, Fahrettin Yokuş, sekreterê giştî yê sendîka Kamu-Sen, xwe avêt ser rapporê û ew çirand (li bultena me ya buhurî, rûpel 5, binêre). Idara vê Encumenê pêşniyar kir ku gotina « hindikayî » ji nuh de bê şirove (tefsîr) kirin, ji bo ku li gora hinan ew zagona bingehî ya tirkî dipelixîne !

ALMANYA ENDAMEKÎ KONGRA NETEWEYÎ YA KURDÎ RADIGIRE

Di 08 Sibat 2005 de, polîsê almanî li Berlînê Ismet Akkurt bin çav kir. Ew endamekî Kongra Netewî ya Kurdî, ku li Bruksêlê ye û ku yek ji rêxistinên PKKê (Kongra-Gel) e, ye. Piştre, di 16 Sibat 2005 de, ew li ser xwestina prokurorê giştî yê bajarê Karlsruhe hat ragirtin. Evê dawîn da zanîn ku fermana ragirtina wî di 13 Nîsan 2004 de hati bû dayîn. Akkurt bi beşdarbûna, ji 2001 de, xebatên PKKê li bajarên cihê yên Almanya hatiye tawanbar kirin.

PÊŞNIYARA PAQIJKIRINA PIRTÛKÊN DIBISTANÎ JI GOTINÊN NIJADPARÊZ, MAÇÎST Û ZÊDE NASYONALÎST

Di 10 Sibat 2005 de, mudîrê Weqfa Dîrokê li Tirkiyê, Orhan Silier, di konfêranseke çapemeniyê de da zanîn ku Weqfa wî, tevî Akadêmiya Tirkî ya Zanistan (TUBA) û Weqfa Mafên Mirov li Tirkiyê (TIHV) projeya xwe ya bi navê « Mafên mirov di pirtûkên dibistanî de », piştî sê sal lêgerînên fireh, qedand.

Ev proje bi piştgiriya Kommîsyona Ewropî û Enstituya Civaka Vekirî hat pêk anîn. Encamên wê di 10 Sibat 2005 de ji wezareta perwerdekirinê re hatin pêşkêş kirin. Xalên jêrîn hin ji pêşniyarên ku di vê projê de hatine nivîsîn in :

-          Di pirtûkên dibistanî de, dîtina ne dîrokî, ku cihanê weka tevayiyeke cemidî hesab dike, divê ku bê berdan.

-          Divê ku têgihajtina pirtûkan hêsan be. Ol (dîn) divê ku ne weka zanebûneke mantiqî bê hesab kirin û divê ku cihêbûna  « subjêktîf » û « objêktîf » bi awakî vekirî bê kirin.

-          Divê ku mafê xwendekaran hebe ku diyarbûneyên ku di pirtûkan de hatine ravekirin têbigihêjin û wan rexne bikin, bê ku ew dîtina « desthilatên bilind » bipirsin.

Ev proje li 190 pirtûkên dibistanî, ku li dibistanên pêşîn û duyemîn de tên bi kar anîn, venêrî. Encam di sempozyuma navneteweyî ya Nîsan 2004 de hatin giftûbêj kirin. Gihandina mamosteyan di pênc parêzgehan (wilayet) de hatiye dabîn (te’mîn) kirin û komên lêgerînê li şeş bajaran hatine damezrandin.

FÊRÊN ARIZÎ YÊN KURDÎ YÊN QEDEXE

Li gel vekirina hin fêrên arizî (prîvê) yên zimanê kurdî, piştî bi mehan acizkirinên idarî (admînîstratîf), zoriyên ku desthilatên tirkî derdixînin dewam dikin : 

-          Li Stembolê, avakerê Dibistanên Biyanî « English Fast », Nazif Ülgen, ji Idara Perwerdekirina Stembolê xwest ku fêreke kurdî li pênc bajaran veke. Lê ji sedemên acizkirinên idarî, wî dev jê berda.

-          Li Urfa, li Kurdistana Tirkiyê, daxwaziya vekirinê ji aliyê Idara Perwerdekirinê ne hat pejirandin, ji sedema gotina « Navend » !  Ji bo ku li Tirkiyê meriv nikare bêje « dibistana arizî » yan « navenda arizî ». Divê ku meriv bêje « fêra arizî » !

-          Li Wanê, ji sedema nebaşbûna avahiyê daxwazî ne hat pejirandin, ji bo ku ji berê tê de « Dibistaneke Arizî ya Pêşîn a Nûjen » hebû !

-          Li Agirî jî sedema nepejirandinê ew bû ku firehbûna deriyan diviya ku 85 cm, ne 90 cm, ba !

ZAROKÊN KURD ÊN YEZÎDÎ NEÇAR IN KU ISLAMÊ HÎN BIBIN

Di 16 Sibat 2005 de, komeke akadêmîsyenên kurd ên yezîdî, Xemdar Sero, Ezîz Huseynî, Elî Hevdiyan û Xelef Dirêj, neçarkirina (mecbûrkirin) zarokên yezîdî ku fêrên ola Islamê li dibistana gundê Oğlakcı, nêzîkî Viranşehir, li parêzgeha Urfê (Riha), bistînin teşhîr kir.

Di bin Imperatoriya Osmanî de, Yezîdî weka « kafir » hati bûn hesab kirin, ji hemî mafên xwe yên lêgal hati bûn bêpar (mehrûm) kirin û pirîcar hati bûn qir kirin.

BIRAZIYA ÖCALAN JI FRANSA TÊ VEGERANDIN ÎTALYA

Di 16 Sibat 2005 de, biraziyeke Abdullah Öcalan, serokê PKKê ku ji 1999 de li Tirkiyê hatiye girtin, Ayney Öcalan, 24 salî, ji Fransa hat vegerandin Îtalya.

Ew di Teşrîn 2004 de gihajti bû Marseille, li Fransa, lê desthilatên fransî biryar stendi bû ku ew nikari bû ku li Fransa bimîne, ji bo ku wê ji berê mafê penaberiyê (iltica) li Îtalya xwesti bû.

1.980 ZAROK LI ZÎNDANÊN TIRKÎ

Di 20 Sibat 2005 de, wezîrê tirk ê dadiyê, Cemil Çiçek, bersîv da pirseke parlementerê partiya DYP (Partiya Riya Rast), Ümmet Kandoğan, li ser girtina zarokan li Tirkiyê. Em li jêr jimarên (reqem) ku wî gotin diweşînin :

Ji Çirî 2004 de, 1.980 zarok, ku ji wan 40 keç, li zîndanên tirkî dimînin. Ji wan, 1.050 ji bo dizî û talankirin ; 293 ji bo cinayet ; 237 ji bo pêwendiyên cinsî bi zarokan re, stendina namûsê yan êrîşkirin yan carna kuştina kesên ku di bin parastina wan de ne ; 101 ji bo kartêkirin (te’sîr) li ser kesan ; 35 ji bo revandina zilaman ; 22 ji bo bazarganiya êroînê ; 11 ji bo sextekirina belgeyên fermî (resmî) ; 9 ji bo hîlebazî ; 9 ji bo parastin û hevkariya rêxistinên cinayî ; 9 ji bo bazarganiya çekan.

ROJNAMA HÜRRIYETÊ HEVPEYVÎN BI HOGIREKÎ LEYLA ZANA RE DIKE

Di 23 Sibat 2005 de, rojnamevan Faruk Bildirici, ji rojnama tirkî Hürriyet, hevpeyvînek bi Orhan Doğan, parlementerê berê yê partiya ku bi awakî ne fermî kurdî bû « DEP » û yek ji sê hogirên Banû Leyla Zana, re kir.

Ji bo pirsa ku gelo fêdêralîsm çareyek e ji bo Kurdên Tirkiyê, weka li Iraqê, Orhan Doğan bersîv da ku fêdêralîsm li Iraqê mumkun e ji bo ku dîroka Kurdan, Tirkmenan û Ereban ji hev gelek cihê ye û ku ev gelhe li navçeyên cihê dijîn (Tirkmen navçeyeke wan a cihê nîn e !). Wî bi ser de got ku li Tirkiyê rewş gelek cihê ye, ji bo ku tucar tê de cografiyake ku Tirkan û Kurdan cihê bike nîn bû (ew dixwaze bêje ku Kurdistana Tirkiyê nîn e !) û ku weka nimûne Stembol weka bajarekî kurdî ye !  Wî rastand ku çare di « komareke dêmokratîk » de ye. Û wî berpirsiyarên tirk ixtar kirin û bangî wan kir ku tavil (gelek zû) çareyeke dêmokratîk ji pirsa kurdî re bibînin, û ku eger ew vê yekê nekin ewê Kudrên Tirkiyê bala xwe bidin Kurdên Iraqê û fêdêralîsmê bixwazin !

Gelek xemgîn e ku meriv bibîne ku piştî deh salan li zîndanên tirkî, ev her çar parlementerên berê xwe û gelê kurd heta vê radeyê (derecê) nizm dikin !

SEREDANA ŞANDEYEKE BILIND A TIRKÎ BO KURDISTANA IRAQÊ

Di 25 Sibat 2005 de, şandeyeke (dêlêgasyon) tirkî ya asta (sewiye) bilind çû seredana Celal Talabanî, serokê Yekîtî Niştimanî Kurdistan û namzedê serokatiya Iraqê, û nameyeke serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, da wî. Di giftûbêjan de, şande rastand ku ew fêdêralîsmê li Iraqê dipejirîne (qebûl dike), ji bo ku ev daxwaziya gelê iraqî ye, lê ku ew ji bo Kerkûkê di endîşê de ye (dilê wê ne rehet e). Talabanî bersîv da ku rûniştevanên Kerkûkê ewê biryar li ser çarenûsa (qeder) xwe bistînin. Û weka hergav, şande jê pirsî ku ewê Kongra-Gel (PKK) çi bibe. Weka hemî kesên ku ev pirs dubare ji wan tê pirsîn, wî got ku ewê pê xerîk (mijûl) bibin.

Şande ji nimînendeyê taybetî yê Tirkiyê bo Iraqê, Osman Korutürk; balyozê (sefîr) tirk li Iraqê, Ethem Tokdemir; serokê idara Rojhilata Nêzîk û Kurdan li wezareta tirkî ya karên derve, Hüseyin Botsalı; sekreterê yekemîn ê idara Rojhilata Nêzîk, Hakan Zeki û berdevkê wezareta tirkî ya karên derve, Namık Tan, pêk hati bû.

Ji aliyê kurdî, li bal Mîrza Talabanî, Behroz Gelalî, nimînendeyê Yekîtî Niştimanî Kurdistan li Tirkiyê û endamên polîtburoya partiyê, Kosret Resûl, Dr Erselan Bayîz, Muhammed Tewfîq Rehîm, Celal Cewher, Sadî Pîre û Dr Xusrew Gul Muhammed hebûn.

Di eynî rojê de, parêzgarê (walî) Kerkûkê yê kurd ku ji nuh de hat hilbijartin, Abdurrahman Mustafa, biryarnameyek weşand û tê te got ku kurdî zimanê fermî (resmî) yê Kerkûkê ye.

Di eynî rojê de, Encumena Ewlehiya Neteweyî ya tirkî (MGK) civîna xwe ya mehane ku 5 katjmêr (saet) ajot kir. Di rojevê de Iraq, Qibris û pîşesaziya (endustrî) berevaniyê (şerr, parastin) hebûn. Li ser Iraqê, beşdarên vê civînê da zanîn ku ew divên hemî komên vî welatî, û Kurd jî tê de, himbêz bikin !  û ku divê ku bi rêjîma nuh û gelê iraqî re dyalog bê kirin ji bo ku yekbûna Iraqê bê parastin !

Bi salan, berpirsiyarên leşkerî û sîvîl ên tirkî Kurdên Iraqê bi vegirtina axa wan tehdîd dikir û iddia dikir ku mafê wan ê kontrolkirina Iraqê heye. Lê piştî encamên hilbijartinên iraqî yên 30 Çile 2005, Tirkiyê xwe li ber rastiyê (emri waqi’) dît û ew li dawiyê têgihajt – qet nebe em vê yekê hêvî dikin – ku ew nikare tutiştî di rewşa Iraqê de biguherîne.

ALMANYA WEŞANXANEYEKE TIRKÎ QEDEXE DIKE

Di 25 Sibat 2005 de, wezîrê alman ê hundirî, Otto Schily, weşanxaneyeke tirkî ku li Almanya vebûye, Yeni Akit GmbH, qedexe kir. Vê weşanxanê rûpelên rojnama tirkî Anadoluda Vakit, ku li Tirkiyê tê weşandin, amade dikirin. Wezîr got ku di van rojên dawîn de, vê rojnamê gotarên li dijî Dewleta Israîl, Cihuyan (Yahûdî) û cihana rojavayî diweşandin. Wî bi ser de jî got ku ewê li ser vê yekê bi hukûmeta tirkî re bipeyive.

RAPPOREK LI SER REWŞA JINAN LI TIRKIYÊ

Di 26 Sibat 2005 de, Encumena Rakirina Cihêtîkirinê li dijî Jinan rapporek li ser Tirkiyê weşand. Wê tê de ji dewleta tirkî xwest ku kampanyake agahdariyê ji bo ramana tevane veke, ji bo ku balan bikişîne cihêtîkirinên li dijî jinan û bernameyên pêwîst ji bo gihandina prokuror û dadmendan (hakim) dest pê bike.

KOMMÎSYONA EWROPÎ PIŞTGIRIYA KEVNEŞOPA ÇANDÎ YÊN KURDISTANA TIRKIYÊ DIKE

Di 28 Sibat 2005 de, Kommîsyona Ewropî da zanîn ku ewê di navbera 30.000 € û 650.000 € ji bo bernameyên pêşdebirina kevneşopa çandî (wiraseta kulturî) ya navçeya GAP (bendavên “baraj” li ser çemê Firatê), li Kurdistana Tirkiyê, veqetîne.

Kommîsyona Ewropî bangî projeyan, ji bo bi tevayî 12 milyon €, kiri bû. Ji 121 projeyên ku hatin pêşkêş kirin, 32 hatin pejirandin (qebûl kirin). Bi piranî 24 meh piştî imzakirina kontratan, ev proje divên ku biqedin. Em li jêr kurteya van projeyan diweşînin :

-          Li Diyarbekirê, Oda Bazarganî û Pîşesaziyê ewê piştgiriya hundera dest (artîzana) a navçeyî bike. Amanc ew e ku nemaze karê jinan bên dabîn (te’mîn) kirin.

-          Li bajarê Diyarbekirê, şeqama (riya fireh) Gazi û riya Yenikapı ewê bên nuh kirin : amanc parastin û pêşdebirina wêneya dîrokî ya bajêr e.

-          Li Şirnexê, Weqfa Pêşdebirina Parêzgehê ewê nemaze tevnkirina cillên folklorî yên kurdî han bide (teşwîq bike).

-          Li Entabê, Oda Bazarganiyê ewê kenveşopên dîrokî yên Zugma, Halfeti û Rumkale biparêze û imkanên tûrîstîk bêtir bike. Amanc nasandina kenveşopa çandî û dîrokî ya navçê ye.

-          Li Silvanê (Farqîn), Koopêratîva Karker û Desthunermendan (artîzan) ewê şkeftên Hasuni biparêzin û bidin nas kirin.

-          Li Sêrtê, Weqfa ji bo Lêgerîna li ser Zanist, Werziş (spor) û Çandê ewê tevnkirina taybetî ya Has Tiftik li vê navçê pêş de bibe.

-          Li Batmanê, Idara Çand, Perwerde û Karên Civakî ewê hunera dest a taybetî ya navçê biparêze. Amanc vejiyandina vê hunera dest a hundabûyî ye.

-          Li Cizîrê, Yekîtiya Servîsên Gundan û Parka Inançê ewê kevneşopên vê navçê nuh bike.

-          Wezareta Çand û Tûrîsmê, Idara Lêgerîn û Perwerdekirinê û Projeya Gihandina Rehberên Profêsyonnêl li Navça Anadoluya Başûrê Rojhilatê ewê jimara rehberên profêsyonnêl bêtir bikin.

-          Wezareta Çand û Tûrîsmê, Idara Muzeya Entabê û Envantêra Çapkirina Muhran ewê envantêra (jimartin) muhrên Zugma (kevneşopeke dîrokî) bikin û wan bidin nas kirin.

-          Şîrketa Bênav (anonîm) a Ortopêdiyê ya Entabê û Pirtûkxana Bijîjkî (tibbî) ya Dîrokî ya Entabê ewê pirtûkxaneyekê ji arşîvên bijîjkî yên dîrokî yên Entabê pêk bînin.

-          Rêxistina Çandî ya Suryanî ya Midyatê dixwaze ku çanda suryanî ji nifşên wêbê re bide nasîn. Ewê lêgerînekê li ser jiyana civakî, aborî û çandî ya suryanî bike.

 

 

PARZÛNEKE PÊTROLÊ LI ZAXO

Di 01 Kanûn 2004 de, serokwezîrê Herêma Kurdistana Iraqê, Nêçîrvan Berzanî, da zanîn ku ewê parzûneke pêtrolê (destgeha paqijkirina pêtrolê) li Zaxo, li Kurdistana Iraqê, li nêzîkî sînorê tirkî-sûrî bê danîn û ku ewê pisporekî amerîkî wê ava bike.

Li Iraqê, ku tê de pêtrola xam a 2mîn li cihanê heye,  8 parzûnên pêtrolê hene. Ew dikarin 350.000 bermîl di rojê de paqij bikin. Piraniya wan, ji sedema 13 sal ambargoya aborî û ji ya şerr, ji hêza xwe kêmtir dixebitin.

ŞÎÎ NAVÇEYEKE OTONOM DIXWAZIN

Di 06 Kanûn 2004 de, nêzîkî 600 serokên şîî li Necefê civiyan ji bo xwestina zagoneke bingehî ya navçeyeke otonom ji bo 5 parêzgehên Başûr, Necef, Kerbela, Qadisiyye, Babel û Muthanna. Wan pêkanîna encumeneke ewlehiyê û ya idareyeke hevrayî xwestin.

Divê ku meriv zanibe ku sîstema fêdêral ji aliyê zagona katî ya idarî ya iraqî (TAL) hatiye nas kirin. Kurd jê ji 1991 de kelk digirin (istifade dikin).

GORÊN HEVRAYÎ LI KURDISTANÊ

Di 14 Kanûn 2004 de, serokwezîrê iraqî, Iyad Allawî, li ber parlementê li Bexdadê da zanîn ku goreke hevrayî ku tê de 500 laş hene di 13 Kanûn de, li gundekî nêzîkî Suleymaniyê, hat dîtin.

Di 20 Kanûn 2004 de, muxtarê gundê Tobzawa, li nêzîkî Kerkûkê, da zanîn ku goreke hevrayî ku tê de bi dehan laş hene hat dîtin.

 Di 29 Kanûn 2004 de, dema ku karkeran bingeha nexweşxaneyeke nuh li herêma Dabaşanê, li parêzgeha Suleymaniyê, dikola, wan goreke hevrayî ku tê de 60 laş hebûn dît. Wezîrê kurd ê mafên mirov, Selah Reşîd, got ku li gora wî ev bermayiyên Kurdên ku di 1991 de, piştî Şerrê Kendavê (Xelîc), hati bûn kuştin in.

Ji dema ketina Saddam Huseyn, 259 gorên hevrayî, ku tê de 300.000 laş hebûn, li Iraqê hatin dîtin.

Di 10 Çile 2005 de, goreke hevrayî ku tê de 12 laşên Kurdên ku cillê wan ên folklorîk li wan bûn hene,  li Kerkûkê, dema ku destgehan ax li taxa Wesît dikola, hat dîtin.

XWENDEKARÊN KURD ÊN ÎRAN Û SÛRIYÊ LI KURDISTANA IRAQÊ DIXWÎNIN

Ji bo ku ji pelixandina rejîmên îranî û sûrî birevin, çend sed xwendekarên kurd xwe li her sê zanîngehên Kurdistana Iraqê nivîsî. Ew tê te bê pere dixwînin û her yek ji wan 100 dolar di her sê mehan de distîne.

1.7 MILYON IMZA JI BO SERXWEBÛNA KURDISTANÊ

Di 23 Kanûn 2004 de, şandeyeke Kurdên serbixwe ku Tevgera Rêfêrandumê li Kurdistanê dinimîne (temsîl dike) 1.732.535 imza ji bo xwestina pêkanîna rêfêrandumekê li ser serxwebûna Kurdistana Iraqê berhev kirin û lîsta wan pêşkêşî Banû Carina Pirelli, seroka servîsa Alîkariya Hilbijartinan ya ONU (Rêxistina Neteweyên Yekbûyî), û ekîpa wî li New Yorkê kir.

Banû Pirelli pêşwaziya şandeyê bi awakî fermî kir û jê re rastand ku ewê daxwaziyên wê ragihîne Sekreterê Giştî yê ONU, Kofi Annan.

Di 30 Çile 2005 de, roja hilbijartinan li Kurdistana Iraqê bixwe, ev tevgera Rêfêrandumê gelhe (xelk) vexwend (dawet kir) ku bersîva yek ji van her du pirsan bide : 1) Tu Kurdistaneke serbixwe dixwazî ?  2) Tu dixwazî ku di nav Iraqê de bijî ?   91% ji gelheya Kurdistanê, ango 1.998.061 kes, bersîva vê bangê da, piştî ku ew beşdar bûn hilbijartina her du parlementan, a iraqî û ya Kurdistanê, û ya encumenên parêzgehan. Ji van kesan, 1.973.412, ango 98,7%, serxwebûnê bijart ; 19.850, ango 0,9% xwest ku bi Iraqê re bijîn û 4.799 bersîv ne nizamî bûn.

MALBATÊN KURD JI HAWIJA DIREVIN

Di 27 Kanûn 2004 de, berpirsiyarekî Yekîtî Niştimanî Kurdistan li Kerkûkê, Rizgar Elî, got ku di deh rojan de 7 Kurd li bajarê erebî Hewija, 70 km li Başûrê Rojavaya Kerkûkê, hatin gulle kirin. Piraniya wan di kuçên tije xelk de û bi roj hatin kuştin. Ev yek gelek rûniştevanên kurd neçar kir (mecbûr kir) ku ji vî bajarî birevin Kerkûkê. Di rojên dawîn ên meha Kanûnê de, 543 malbat, ango nêzîkî 3.000 kes, ji Hawija hatin Kerkûkê.

GIHANDINA ROJNAMEVANÊN KURD

Enstituya ji bo Reportaja Şerr û Aşîtiyê (Institue for War and Peace Reporting), ku li Londonê ye, li Hewlêrê du hefte gihandina rojnamevanan pêk anî, ji bo hînkirina awayê çêkirina reportajên objêktîf ên nûçeyan.

20 beşdar ji nav 80 kesan, ji bo karîna wan a tahlîlê (analîz), hatin bijartin. Ew têknîkên hevpeyvîn û nivîsînê, û êtîka (exlaq, prensîp) rojnamevaniyê, hîn dibin. Li dawiya vê stajê, ewê bên han dan (teşwîq kirin) ku ji bo vê Enstituyê (IWPR), weka reporterên serbixwe « freelance », kar bikin. 

RICHARD L. ARMITAG HAT KURDISTANÊ

Di 02 Çile 2005 de, alîkarê wezîrê karên derve yê amerîkî, Richard L. Armitage, tevî şandeyeke mezin çû seredana Kurdistanê. Ew tê de, bi rêz (bi dor), rastî Mesûd Berzanî û Celal Talabnî, û berpirsiyarên din ên siyasî, hat.

Amanca seredanê nemaze tecrubekirina pirsa hilbijartinan li Kerkûkê bû.

HÊZÊN AMERÎKÎ ÊRÎŞÎ HEWLÊRÊ DIKIN

Di şeva 05.01.2005 de, hêzên taybetî yên amerîkî, bi piştgiriya hêlîkoptêran, êrîşî taxa Seydawa, li Hewlêrê kir. Jinek hat birîndar kirin. Piştre, serbazên amerîkî ketin nav odên razanê yên xwendekarên zanîngeha Salaheddîn. Avahî şewitî û çar xwendekar birîndar bûn !

Amerîkiyan got ku wan agahdarî stendi bûn ku têrrorîstekî li malekê li taxa Seydawa xwe veşarti bû. Piştî ewqas têkdan (xerabûn), wan tu têrrorîst ne dît !  Polîsê kurdî da zanîn ku haya wî ji vê tevgerê nîn bû û ku tu pêwendî (koordînasyon) di navbera wî û leşkerê amerîkî de di vî warî de nîn bû.

Ji dema şerrê Iraqê, ev cara yekemîn e ku tevgereke leşkerî ya amerîkî li Kurdistanê dibe. Hukûmeta Herêma Kurdistana Iraqê bi hişkî ev êrîş mehkûm kir. Di konfêranseke çapemeniyê li Helêrê de, wezîrê kurd ê hundirî, Kerîm Sincarî, da zanîn ku tutişt maf nade vê kirinê. „Vekolînên pêşîn nîşan didin ku hêlîkoptêr ji jêr ne hatin êrîş kirin“, wî got.

Roja din, serokê amerîkî yê hêzên hevalbend li navçê, gênêral Carter Ham, çû bal Mesûd Berzanî, jê bexişandin (efû) xwest û got ku ev tevger ne nexşekirî (plankirî) bû û ku ew „şaşîtiyek“ bû.

FERMÎKIRINA ZIMANÊ KURDÎ LI IRAQÊ

Di 11 Çile 2005 de, berpirsiyarekî buroya cîgirê serokwezîrê iraqî, Behrem Salih (Kurd), da zanîn ku encumeneke tevlihev bi hevkariya wezareta iraqî ya dadiyê hat pêk anîn, ji bo weşandina zagon û biryarnameyên hukûmeta iraqî bi zimanê kurdî di rojnama fermî de.

Û wî got jî ku zagoneke taybetî li ser bikaranîna zimanê kurdî di karên fermî de ewê di nêzîk de derkeve. Ev zagon di bend 9 a zagona katî (TAL) de hati bû nivîsîn.

PARLEMENTA KURDÎ JI BO BEŞDARBÛNA HILBIJARTINÊN ENCUMENA PARÊZGEHA KERKÛKÊ DENG DIDE

Di 15 Çile 2005 de, parlementa Kurdistana Iraqê bi beşdarbûna her du serokan, Mesûd Berzanî û Celal Talabanî, û bi ya serokwezîr Nêçîrvan Berzanî û nimînendeyên çend partiyên siyasî yên Kurdistanê, civiya. Amanca vê civînê giftûbêjkirina (munaqeşe) beşdarbûna partiyên kurdî hilbijartinên encumena parêzgeha Kerkûkê û encamên seredana şandeya kurdî, bi serokatiya Celal Talabanî û Nêçîrvan Berzanî, bo Bexdadê bû.

Li dawiya civînê, Mîrza Talabanî di konfêranseke çapemeniyê de da zanîn ku parlementa kurdî biryar stend ku beşdar bibe hilbijartinên encumena parêzgeha Kerkûkê, piştî ku wê sozên nivîskî ji serokê iraqî, serokwezîrê iraqî, serokê parlementa iraqî û her du balyozên (sefîr) Amerîka û Ingilterê li Bexdadê stendin.

Mîrza Talabanî bi ser de jî got ku ev kes bi nivîskî soz da ku bend 58 a zagona katî (TAL), ku normalkirina rewşa Kerkûkê bi vegerandina Kurd, Tirkmen û Asûriyên ku ji aliyê Saddam Huseyn hati bûn qewirandin û derxistina Erebên ku li ciyê evên dawîn hati bûn danîn nivîsiye, bê bi cî anîn.

Û wî got ku ev kesahî (şexsiyyet) bi nivîskî soz da jî ku destûr bidin ji 100.000 Kurd bêtir, ku ji Kerkûkê ne lê ku bi awakî katî li parêzgehên din dijîn, ku beşdar bibin van hilbijartinan.

Talabanî got jî ku komeke partiyên kurdî, tirkmenî, asûrî-kildanî û ereb li Kerkûkê li hev kir ku bi lîsteke hevrayî biçin hilbijartinan.

Divê ku meriv zanibe ku berpirsiyarên kurd bi boykotkirina hilbijartinên Kerkûkê tehdîd kiri bû, eger daxwaziyên wan li ser normalkirina rewşa vê parêzgehê neyên pejirandin.

Bi ser de jî, Talabanî got ku hukûmeta iraqî pejirand ku buca (mîzaniyye) Kurdistana Iraqê bike 17%.

Piştî vê civîna parlementa Kurdistanê, berdevkê wezareta tirkî ya karên derve, Namık Tan, di 19 Çile de, di konfêranseke çapemeniyê ya hefteyî de Kurdên Iraqê ixtar kirin û beşdarbûna cîhilên Kerkûkê hilbijartinên vê parêzgehê „illêgal“ bi nav kir !

NAVENDEK JI BO NASKIRINA LAŞÊN GORÊN HEVRAYÎ

Di 17 Çile 2005 de, wezîrê iraqî yê mafên mirov (Kurd), Emîn Bextiyar, bangî civata navneteweyî kir ji bo alîkarîkirina Iraqê di naskirina laşên ku di gorên hevrayî ku hatine dîtin de bike. „Me 290 gorên hevrayî dîtin, lê destgehên me yên têknîkî û zanista (ilm) me ya tibbê lêgal (forensic) gelek qels e ... Laboratwarên me yên ADN nîn in û doktorên me yên patolojiya tibbê lêgal kêm in“, wî li Ammanê, ku tê de beşdar bû semînereke ku ji aliyê wezareta wî û Encumena Mafên Mirov a ONU (Rêxistina Neteweyên Yekbûyî) hati bû pêk anîn, got.

Par, Emîn Bextiyar çû bû seredana Bosnî û Kosovo ji bo ku ji tecrubeya Yûgoslavya berê di vî warî de hîn bibe. Wî got ku ev pirs li 12 welatên din, ku welatên hevsî (cîran) û asyayî jî tê de, jî heye.

100 MILYON DOLAR JI BO KERKÛKÊ

Di 20 Çile 2005 de, cîgirê serokwezîrê iraqî, Behrem Salih, di konfêranseke çapemeniyê li Kerkûkê de got ku hukûmeta iraqî biryar stend ku 100 milyon dolar ji bo avakirina rê, danîna boriyên avê û avakirina nexweşxanan li Kerkûkê veqetîne. Wî bi ser de jî got ku Kerkûk yek ji ciyên dewlemendtirîn li cihanê ye, lê ku ew ji servîs û projeyan bêpar (mehrûm) e.

HILBIJARTIN LI IRAQÊ

Di 30 Çile 2005 de, hilbijartin li Iraqê bûn. Ji derveyî Kurdistanê, ev cara yekemîn bû ku Iraqî diçûn hilbijartinan. Li gel êrîşên têrrorîst ku xurttir bûn, ji bo tirsandina gelheyê û nehiştina wê ku biçe sendoqan, rêjeya (nisbet) beşdarbûnê gihajt 58%.

Gelhe (xelk) diviya bû di eynî zemanî de ji bo parlementa fêdêral li Bexdadê û encumenên parêzgehan dengê xwe bide. Li Kurdistanê, bi ser van her du radeyan (derece), dengdana ji bo Parlementa Herêma Kurdistana Iraqê jî bû. Li vê navçeya bi ewlehî (emniyet) û istiqrar, hewayekî cêjneke mezin hebû : jin bi cillên kurdî yên rengareng û zilam bi piştên (kember) fireh girseyî (bi kitle) çûn sendoqên hilbijartinan. Lê li beşa rojhilatî ya Mûsilê, ku tê de bi piranî Kurd dijîn, û li navçeyên li dora wê, weka Şêxan, Sincar, Beşîqa û Qoş, ku nemaze Kurdên yezîdî tê de dijîn, nedurustî çêbûn. Sendoq û bi hezaran kaxizên hilbijartinê kêm bûn !

Li navçeya şîî jî dengdan girseyî bû. Ji bo ku piraniya partiyên sunnî hilbijartin boykot kirin û ji sedema nebûna ewlehiyê li « sêguhçeya sunnî », beşdarbûna sunniyan kêmtir bû.

Ji bo hilbijartinên parlementa fêdêral li Bexdadê, her du partiyên kurdî yên mezin, Partî Dêmokratî Kurdistan (PDK) û Yekîtî Niştimanî Kurdistan (YNK) hevalbendiya partiyên din ên kurdî, asûrî … bi navê « Hevalbendiya Kurdistan » kir. Vê lîstê 2.175.551 deng, ango 25,7%, 75 kursî ji 275 stendin. Ev koma duyemîn a girîngtirîn a parlementê, piştî ya şîiyan, e. Lê, piştre, di 22 Sibat 2005 de, Encumena Islamî ya Kurdistan, ku tenê beşdar bû hilbijartinên parlementa Bexdadê û ku 2 kursî stendi bûn, da zanîn ku ew xwe digihîne lîsta Hevalbendiya Kurdistan. Bi vî awayî, jimara kursiyên Hevalbendiya Kurdistan digihêje 77.

Piraniya partiyên şîî yên oli li ser lîsta Hevalbendiya Iraqî ya Yekbûyî, ku Ayatullah El-Sîstanî piştgiriya wê dike, beşdar bû û 48,1% ji dengan, ango 140 kursî ji 275, stendin.

Eger em werin lîsta serokwezîr Iyad Allawî, şîiyekî laîk, wê 13,8%, ango 40 kursî, stendin.

Lîsta serokê iraqî, Gazî El-Yawer, sunnî, bitenê 1,7%, ango 5 kursî, stendin.

Di hemî lîstan de, 86 jin, ku ji wan 27 li ser lîsta Kurdistanê, hatin hilbijartin.

Li Kerkûkê, partiyên kurdî xwe gihand partiyên tirkmenî, asûrî … bi navê « Lîsta Biratiyê ». Vê lîstê 58,4% ji dengan, ango 237.303 deng ji 405.951 stendin.Lîsta Eniya Tirkmenan, ku girêdayî Enqerê û gelek li dijî Kurdan e, 16%, ango 73.791 deng, stendin.

Eger em werin Mûsilê, lîsta Hevalbendiya Kurdistan 109.295 deng û lîsta Eniya Tirkmenan 2.994 deng stendin.

Ev encam nîşan didin ku di asta (sewiye) tevayiya Iraqê de, Kurd hêza duyemîn, piştî şîiyan, in. Lê li Kurdistanê, li Kerkûk û Mûsilê, ew hêza yekemîn in.

Di 16 Sibat 2005 de, berdevkê wezareta tirkî ya karên derve, Namık Tan, nerazîbûna hukûmeta xwe ji encamên hilbijartinan ravekir (em dizanin ku sedema vê yekê xurtbûna Kurdan li Kerkûk û Mûsilê ye) ! „Em hêvî dikin ku kêmasî, tevlihevî û nedurustbûnên ku di 30 Çile de bûn di dema rêfêranduma li ser zagona bingehî, ku ewê îsal li Iraqê bibe,  neyên dubare kirin ...“, wî got û bangî hebûna çavdêrên navneteweyî kir, ji bo ku ew nedurustbûnên wêbê di vê rêfêrandumê de bibînin.

SEROKÊ RÊXISTINA KURDÎ-EREBÎ DIÇE SEREDANA FILISTÎNÊ

Di 13 Sibat 2005 de, heyeta idarî ya Rêxistina Kurdî-Erebî, ku li Hewlêrê ye, civîneke awarte (istisnaî) kir ji bo ku serokê wê, Selah Bedreddîn, li ser seredana xwe ya serokê desthilata filistînî, Mehmûd Ebbas, bipeyive. Bi vexwendineke taybetî ya evê dawîn, Mîrza Bedreddîn çû bal wî, ew ji bo hilbijartina wî pîroz kir û du nameyên pîrozkirinê yên Mesûd Berzanî, serokê Partî Dêmokratî Kurdistan, û Nêçîrvan Berzanî, serokwezîrê Herêma Kurdistana Iraqê, dan wî. Ew li wê derê rastî jimareke mezin ji berpirsiyarên siyasî, çandî û mêdyatîk jî hat.

Li dawiyê, serok Ebbas da zanîn ku ewê were seredana Kurdistana Iraqê û ku Filistînî ewê di dema bîranîna qehremanê kurd ê navdar, Selaheddînê Eyyûbî, de hevkariya Kurdan bikin.

MAMOSTEYÊN EREB LI KURDISTANA IRAQÊ

Her ku diçe, mamosteyên iraqî yên ereb diçin Kurdistana Iraqê û tê de li zanîngehan hîn dikin. Li Kurdistanê sê zanîngeh hene, li Hewlêr, Suleymaniye û Duhokê.

ALÎKARÊ NÊZÎK Ê EL-ZERQAWÎ HAT GIRTIN

Di 25 Sibat 2005 de, Ebû Quayba, millê rast ê têrrorîstê urdunî ku li Iraqê ye, El-Zerqawî, û têrrorîstekî din, Ebû Usman, hatin ragirtin.

NÎV-BIRAYEKÊ SADDAM HAT GIRTIN

Di 27 Sibat 2005 de, nîv-birayekî Saddam Huseyn, Sabawî Ibrahîm El-Hesen El-Tikrîtî, ji aliyê hêzên ewlehiyê li Iraqê hat ragirtin. Ew N° 36 ya lîsta leşkerî ya amerîkî, ku li ser wê 55 kesên ku bêtirîn li wan dihat gerîn, bû. Serê wî li hemberî milyonek dolar hati bû xwestin. Heta nuha, 12 ji van 55 kesan hatine girtin.

Ji kaniyên hukûmî li Bexdadê tê gotin ku Kurdên Sûriyê bûn ku nîv-birayê Saddam li Hesîçê girt û teslîmî Kurdên Iraqê kir û ku evên dawîn jî ew teslîmî hêzên ewlehiyê yên iraqî kir. Lê wezîrê iraqî yên berevaniyê (şerr, parastin), Hazim Şa’lan, di 2 Adar de li konfêranseke çapemeniyê li Bexdadê got ku hukûmeta sûrî bixwe Sabawî Ibrahîm teslîmî wan kir.

ÊRÊŞ LI DIJÎ KURDAN

Di 01 Kanûn 2004 de, berpirsiyarekî leşkerî yê tirkî da zanîn ku pênc endamên girîng ên PKKê (Kongra-Gel) ji aliyê kesên nesas, bi agirberdana li ser ereba wan li Mûsilê, hatin gulle kirin.

Ew du Kurdên Iraqê, du Kurdên Îranê û Kurdekî Tirkiyê bûn. Di nav wan de sê jin hebûn. Yek ji wan jinan, Meysa Baqî, Kurdeke Iraqê, endama encumena serokatiya vê partiyê bû.

Li gora vî serbazê tirk, desthilatên tirkî ji nêzîk de çavdêriya tevgerên vê komê dikir. Tirkiye Kurdistana Iraqê weka beşeke ji meydana hêza xwe hesab dike û ji sedema otonomiya fireh a Kurdên Iraqê ew di endîşeyeke mezin de ye, ji bo ku ditirse ku ev tevger bigihêje 15-20 milyon Kurdên Tirkiyê.

Di 04 Kanûn 2004 de, ji kêmasî ve 17 pêşmerge hatin kuştin û ji 40 bêtir li Mûsilê bi erebeke bombekirî hatin birîndar kirin. Vê erebê êrîşî karwana erebên wan li nêzîkî avahiya Yekîtî Niştimanî Kurdistan, li taxa Kerama, li Mûsilê kir.

Di 12 Kanûn 2004 de, erebeke bombekirî du kes li Hewlêrê birîndar kirin. Wê dixwest ku karwana berpirsiyarê Partî Dêmokratî Kurdistan, Emîn Nejjar, biteqîne.

Di 17 Kanûn 2004 de, sê kes bi mîssîleke ku li ser kampeke Kurdan li nêzîkî Kerkûkê hat avêtin hatin kuştin. Ji 14.000 Kurd bêtir, ku ji aliyê Saddam Huseyn hati bûn qewirandin, ji dema ketina wî de vegeriya bûn Kerkûkê. Ew li kampa Azadî, li nêzîkî bajêr dijîn.

Di 23 Kanûn 2004 de, ajoyekî (şoffor) kurd ê Tirkiyê, ji bajarê Batmanê, ji aliyê komeke çekdar hat kuştin, dema ku wî dixwest ku biçe Mûsilê ji bo guhastina malên firotinê.

 Di 23 Kanûn 2004 de, polîsê iraqî laşê Muhammed Ekrem Şakir, karbidestekî têlêvîzyona Kurd-Sat, dît. Ew di 15 Kanûn de, dema ku dixwest biçe nivîsgeha (buro) xwe, hati bû revandin.

Di 09 Çile 2005 de, berpirsiyarekî Yekîtî Niştimanî Kurdistan da zanîn ku sê Kurd li taxa El-Sinaî, li Başûrê Kerkûkê, dema ku wan firoşgehên (dikkan) xwe digirtin, hatin revandin. Kurdekî çaremîn, endazekî (muhendis) sîvîl, li gundê El-Açana, 30 km li Başûrê Kerkûkê, hat revandin.

Bi ser de jî, Ebdul Xaliq Ehmed, Misriyekî 43 salî, ku li benzînxaneyekê kar dikir, di 10 Çile 2005 de, li hemberî ciyê karê xwe, li Kerkûkê, ji aliyê zilamên çekdar ku bi du ereban hatin hat revandin. Li gora kolonêl Elî Ehmed, hin ji wan cillên Leşkerê Iraqî yê Nuh li xwe kiri bûn.

Di 14 Çile 2005 de, zilamên çekdar sê berpirsiyarên Partî Dêmokratî Kurdistan di kemînekê de li Mûsilê kuştin.

Di bûyereke din de, laşê pêşmergeyekî Yekîtî Niştimanî Kurdistan li parêzgeha Qereqiş hat dîtin. Ew berê deh rojan hati bû revandin.

Di 27 Çile 2005 de, kamyoneke bombekirî li nêzîkî avahiya Partî Dêmokratî Kurdistan li Sincarê teqiya. Ji kêmasî ve 15 kes mirin û 30 birîndar bûn. Di malpera xwe ya entêrnêtê de, koma islamî ya El-Zerqawî xwedî li vê kuştinê derket û yek ji têştên ku tê de gotin : “Ev qedera her ajanekî Cihû û Xaçparêzan e” bû.

Di 31 Çile 2005 de, rojek piştî hilbijartinan, têrrorîstan 12 polîs li Kerkûkê kuştin.

Di 07 Sibat 2005 de, polîsek, dema ku li navenda Kerkûkê tişt dikirrîn, ji aliyê êrîşkeran hat kuştin. Sermayedarekî girîng ê kurd jî, Nejat Muhiddîn, 58 salî, dema ku nivîsgeha xwe ya têlêragihandinan (télécommunications) û kompyûteran li Kerkûkê digirt, hat revandin.

Di eynî rojê de, du endamên Partî Dêmokratî Kurdistan di ereba xwe ya sîvîl de li Mûsilê hatin kuştin. Li eynî bajarî, şerr di navbera pêşmerge û têrrorîstan bûn. Du pêşmerge hatin kuştin.

12 Sibat 2005, zarokekî kurd ê 13 salî ji aliyê êrîşkeran, dema ku bi top li kuça Keramayî li Mûsilê dilîst, hat kuştin.

Di 13 Sibat 2005 de, 6 cuhanên kurd ji aliyê êrîşkeran li taxa Salamî, li Mûsilê, hatin kuştin. Sê ji wan hatin gulle kirin û 3ên din jî di ereba xwe de şewitîn. Ev qurban ji gundê Qesrokê, li Kurdistana Iraqê, diçûn Bexdadê ji bo ku tê de kar bikin.

Di 19 Sibat 2005 de, zilamên nenas ên çekdar şêxekî sunnî yê kurd, Melle Muhammed Rustem Kaka, serokê Encumena Ulemayan (zanayên olî), di erebekê de li Kerkûkê kuşt. Şêx 58 salî bû û nêzîkî Partî Dêmokratî Kurdistan bû.

 

 

HUMAN RIGHTS WATCH ÎRANÊ TAWANBAR DIKE

Di 07 Kanûn 2004 de, rêxistina amerîkî ya mafên mirov, Human Rights Watch, dadiya (edalet) îranî bi bikaranîna êşkencê ji bo neçarkirina rojnamevan û aktîvîstên civaka sîvîl ên girtî ku “nameyên îtirafê”, ku tê de xwe tawanbar (bi sûc) dikin, imza bikin tawanbar kir.

Human Rights Watch peyt (isbat) dîtin ku jêpirsên servîsên dizî ji bo van karan di salên 1990 de ji aliyê serokê îranî Mohammed Xatemî hati bûn dest nîşan dan (ta’yîn kirin), lê ku îro ew karbidestên wezareta dadiyê ne.

Di van “nameyê îtirafê” û “xwetawanbarkirinê” de, girtî divên ku bêjin ku mercên (şert) girtina wan baş in û ku rêxistinên civaka sîvîl beşek ji “projeya şeytanî” ku ji aliyê “biyaniyan û dijberên şoreşê” tê ajotin in.

Rêxistin bangî hukûmeta îranî kir ku van jêpirsan rake û wan dadgeh bike, girtinên nezagonî rawestîne, hemî girtiyên siyazî azad bike û li gora neçarkirinên mafên mirov ku di peymanên navneteweyî de hatine nivîsîn biçe

PENABERÊN KURD ÊN ÎRANÊ DIÇIN SWÊDÊ

Di 08 Kanûn 2004 de, 185 penaberên kurd ên Îranê, ku ji 18 mehan de li çolekê li nêzîkî sînorê urdunî-iraqî diman, bi firokekê çûn Swêdê, ji bo ku ev welat mafê penaberiya siyasî da wan.

Mudîrê Rêxistina Navneteweyî ya Derhatîbûnê li Urdunê, Fernando Arocena, da zanîn ku wê rojê ewê penaber ji kampa tranzîtê li Rojhilata Urdunê bihatana birin firokegeha Ammanê. Û wî got ku ev kom ji 131 kesên mezin, 49 zarok û 5 zarokên piçûk (bêbê) pêk hati bû.

Di Teşrîn 2004 de, 202 Kurdên Îranê ên din jî çû bûn Swêdê (li bultena me ya buhurî binêre).

Ev 185 penaber (multecî) piştî şerrê Iraqê di 2003 de ji Iraqê ber bi sînorî urdunî reviya bûn.

MUZEYEKE CILLÊN KURDÎ LI KERMANŞAHÊ

Di 11 Kanûn 2004 de, muzeyeke ji bo cillên cihê yên kurdî ji aliyê Servîsa Kevneşopa Çandî û Tûrîsmê li Kermanşahê, li Başûrê Kurdistana Îranê, hat ava kirin.

Mudîra lêgerînên li ser vê muzeyê, Şehla Cavaherî, got ku Muzeya Cillên Kurdî tê de cillên êlên (eşîr) Kurdên Kermanşah, Qesrê Şîrîn, Cavanruh, Pave, Uramanat û Kolya, û yên hin Azeriyên ku li navçeya kurdî ya Sonqorê, li Kurdistana Îranê, dijîn hene. Piraniya cillan ji salên 1920 heta 1930 ne. Hin ji yên navçeya Gîlanê Garb ji sedsalekê bêtir in.Ew cillên mêr û jinan û gewher in. Û wê got : « Ez hêvî dikim ku di wêbê de her bajarekî kurdî li Îranê muzeya wî yê taybetî hebe ».

SEREDANA WEZÎRÊ ÎRANÎ YÊ KARÊN DERVE BO TIRKIYÊ

Di 24 Kanûn 2004 de, wezîrê îranî yê karên derve, Kamal Xarzaî, çû seredana Enqerê û tê de rastî serok Ahmet Necdet Sezer û wezîrê karên derve, Abdullah Gül, hat. Ev yek di çarçeva gerreke navçeyî li Sûriye û Lubnanê de bû. Ji derveyî lihevkirinên li ser hevkariyeke bazarganî û servîsên ewlehiyê (emniyet), ew li ser Iraq û istiqrara navçeyî peyivîn. Her du alî endîşeya xwe ji daxwaziyên Kurdên Iraqê li ser bêtir otonomî û ji kartêkirina (te’sîr) ku ev yek dikare li ser Kurdên Îran, Tirkiye û Sûriyê bike ravekir.

PROTÊSTOKIRINÊN PARÊZGARÊ BANÊ

Di 10 Çile 2005 de, rûniştevanên Banê, bajarekî Kurdistana Îranê, bi hêrs li dijî parêzgarê parêzgeha xwe xwe pêşan da (meşiyan) û bi kevir û daran êrîşî buroya wî kir, piştî ku ew hîn bûn ku Kurdek, Ibrahîm Hasanzade, ji aliyê hêzên ewlehiyê yên dewletê hat kuştin. 

Di 01 Çile de, hêzên ewlehiyê yên dewletê Ibrahîm Hasanzade li ser pireke gundê Bwîn ragirti bû û piştre gulle kiri bû. Di eynî rojê de, hin rûniştevanên ku ev nûçe hîn bûn ketin buroya parêzgar û cezakirina kujeran (qatil) xwest. Desthilatan polîsên hêzên taybetî anîn ji bo ku bi hêlîkoptêrên ku ji bajarê Sanandajê yê kurdî hatin anîn êrîşî xelk bikin.

Di 04 Çile de, endamekî kurd ê Bane li parlementa îranî, Faxroldîn Haydarî, bikaranîna bipergal (muntazam) a şiddetê ji aliyê hêzên ewlehiyê li dijî welatvanan pejirand (qebûl kir). Wî got ku di Kanûn 2004 de du kesên ji navça wî ji aliyê hêzên ewlehiyê hatin kuştin û du kesên din jî bi giranî hatin birîndar kirin.

MEHKÛMKIRINA ROJNAMEVANEKE KURD

Di 10 Çile 2005 de, piştî dozeke (da’wa) katjmêrek (saet) û nîv, dadgeha « Şoreş » a bajarê Mahabadê, li Kurdistana Îranê, rojnamevana kurd, Şemzînî Cihadî, bi sê sal û sê meh  zîndan mehkûm kir, ji bo rexnekirina wê ya rejîma îranî di warê pelixandina mafên mirov de. Piştre, mehkûmkirina sê salan hat cemidandin, lê Dadgehê ferman da ku girtina wê ji bo 91 rojan li zîndaneke ku tê de girtiyên siyasî, canî û merivên mafya hene bê bi cî anîn !

Banû Cihadî rojanmevaneke ku di warê azadiya ravekirinê (peyv) û mafên jinan li Îranê de aktîf e. Wê gelek gotar nivîsîn û reportaj li ser pelixandina jina îranî kirin.

KONFÊDÊRASYONA NAVNETEWEYÎ YA SENDÎKAYÊN AZAD DADIYA ÎRANÎ REXNE DIKE

Di 24 Çile 2005 de, Konfêdêrasyona Navneteweyî ya Sendîkayên Azad (CISL), ku li Bruksêlê ye, daxuyaniyeke çapemeniyê weşand û tê de got ku ew li dijî doza duyemîn a girtî ya 7 serokên sendîkacî, ji bo « pêkanîna kombûneke illêgal » di 1 Gulan 2004 de, li Saqizê, li Kurdistana Îranê, derdikeve.

Doza li dijî Borhan Dîvangar di 25 Kanûn 2004 de li Dadgeha Şoreşger li Saqizê bû, lê guhdarîkirinên ku diviyan di eynî rojê de bibin ji bo mêjuyên (tarîx) cihê hatin şûn de xistin. Ev yek ji bo ku zoriyan ji çavdêrên navneteweyî, ku dixwest ku beşdarî dadgehkirinê bibin, derxîne.

Doza li dijî Mohsên Hakimî di 16 Çile 2005 de bû û yên li dijî Mahmûd Salehî, Mohammad Abdîpûr û Jalal Hoseynî ji bo 1, 6 û 14 Sibat 2005 hatin dest nîşan dan. Doza li dijî Esmaîl Xodkam, ku ewê di 11 Çile 2005 de biba, hat şûn de xistin.

CISL çend caran û bêhûde (bê netîce) tecrube kir ku vîzayên ketinê bistîne ji bo ku çavdêrên navneteweyî karibin beşdarî dozan bibin. Wê di vî warî de ji serokê îranî Xatemî re jî di 29 Kanûn 2004 de nivîsî.

Sekreterê giştî yê Konfêdêrasyona Ewropî ya Sendîkan (CES) piştgiriya CISL kir û rewşa karkerên îranî ji Kommîsyona Ewropî re ravekir. Ev yek hişt ku giftûbêj bi Îranê re di 12 Çile 2005 de li ser Lihevkirina Bazarganî û Hevkariyê dest pê bikin.

SEROKÊ AMERÎKÎ BANGÎ ÎRANIYAN DIKE

Di 03 Sibat 2005 de, serokê amerîkî Georges W. Bush li ber Kongra amerîkî siyaseta welatê xwe ji bo çar salên wêbê ravekir. Dema ku ew li ser Îranê peyivî, wî got ku eger gelê îranî ji bo azadiya xwe li ber xwe bide, ewê Amerîka piştgiriya wî bike.

PENABERÊN KURD ÊN ÎRANÊ LI SÎNORÊ IRAQÎ-URDUNÎ

Di 11 Sibat 2005 de, Kommîsarya Bilind a Penaberan a ONU (Rêxistina Neteweyên Yekbûyî) « HCRONU » endîşeya xwe ji bo 102 penaberên kurd ên Îranê, ravekir. Ev penaber li Iraqê, li nêzîkî sînorê urdunî, piştî nepejirandina Urdunê ku pêşwaziya wan bike, dimînin. Û ji wan re hat qedexe kirin jî ku xwe bigihînin 660 penaberên ku piraniya wan Kurdên Îranê ne û ku ji salek û nîv de li kampa El-Taş, ku li çolekê di navbera van her du welatan de ye, dimînin.

Li gora ajansa ONU, ev 102 penaber ji comerdiya rêwiyan (kesên ku derbas dibin) û di mercên hewayî yên gel zor de (serma û bayên xurt) dijîn. Ew berê çar heftan ji kampa xwe ku li Rojavaya Bexdadê bû reviya bûn. Di nav wan de, ji kêmasî ve 5 jinên avis (bi heml, giran) û jimareke mezin a zarokan hene.

PEVÇÛN DI NAVBERA KURDAN Û POLÎS DE

Di 13 Sibat 2005 de, bi hinceta sersaliya 26mîn a Şoreşa islamî, bi hezaran kes derketin kuçên Mahabadê, li Kurdistana Îranê, ji bo protêstokirina birrîna gaz, av ê êlêktrîkê ji çend rojan de. Ev birrîn xelk ji kirrîna nan bêpar (mehrûm) kir û dibistan neçar kirin ku bên girtin.

Di sermayeke mezin de (-15°), xwepêşandî li hemberî avahiya hukûmetê civiyan. Cuhanan sloganên ku sersaliya 26mîn pîroz dikir şewitandin. Hêzên ewlehiyê, polîs û polîsê taybetî (bassîjî) yên îranî êrîşî wan bi daran kir û ji kêmasî ve 10 kes ragirtin. Xwepêşandiyan jî sloganên li dijî rejîmê davêtin. Du polîs hatin birîndar kirin.

Di 21 Sibat de, xwepêşandanên ji vî celebî gihajtin bajarên din ên kurdî : Serdeşt, Saqiz û Bane. Li Serdeştê, ji kêmasî ve 200 kes, nemaze yên cuhan, hatin ragirtin. Li Saqizê, piştî pevçûnên ciddî, hêzên ewlehiyê neçar bûn ku birevin. Li Banê, bi sedan xwepêşandî, nemaze yên cuhan, hatin ragirtin û birin jêpirsînê.

DIJBERIYA ÎRANÎ FÊDÊRALÎSMÊ DIXWAZE

Di 21 Sibat 2005 de, tevgera fêdêralîst a îranî, ku tevgerên cihê yên dijberiyê (muxalefet) li hemî Îranê dinimîne (tesmsîl dike), li Londonê civiya û biryar stend ku yek bibe. Ev rêxistina nuh navê xwe kir Kongra Fêdêral a Îranî (KFÎ) û soz da ku ji bo Îraneke dêmokratîk, fêdêral û laîk bixebite.

 

MANGIRTINEKE BIRÇÎBÛNÊ YA GIRTIYÊN SIYASÎ YÊN KURD

Di 03 Kanûn 2004 de, nêzîkî 20 girtiyên siyasî yên kurd mangirtineke (grêv) birçîbûnê dest pê kir, ji bo xwestina baştirkirina mercên (şert) girtina xwe. Ew li zîndana Adra, li nêzîkî Şamê, piştî serhildana 12 Adar 2004, dimînin.

RAGIRTIN Û PIŞRE AZADKIRINA NIVÎSKAREKÎ KURD

Di 04 Kanûn 2004 de, parêzer û aktîvîstê sûrî yê mafên mirov, Enwer El-Bunnî, da zanîn ku nivîskarekî kurd ê Sûriyê, Taha Hemîd, li sînorê sûrî-tirkî ji aliyê desthilatên sûrî, dema ku ew ji seredaneke bo Tirkiyê vedigeriya, hat ragirtin. Wî bangî azadkirina wî û ya hemî girtiyên siyasî kir. Di 16 Kanûn 2004 de, Mîrza Hemîd hat azad kirin.

Di Teşrîn 2004 de, Mîrza El-Bunnî da bû zanîn ku nêzîkî 600 girtiyên siyasî, ku ji wan 200 Kurdên ku di serhildana Adar 2004 de hati bûn ragirtin, li Sûriyê hene.

RAGIRTINA 4 CUHANÊN KURD

Di 05 û 06 Kanûn 2004 de, hêzên ewlehiyê yên sûrî 4 cuhanên kurd li Amûdê, Kurdistana Sûriyê, ragirtin : Adil Xalid Îsa, Hesen Şêxmûs Şihab, Ebdulkerîm Muhiddîn Hesen û Mehmûd Yasîn Ibrahîm. Ev yek ji sedema bûyerên xwînî yên Adar 2004.

BEXIŞANDINEKE SEROKÎ JI BO 112 GIRTIYÊN SIYASÎ

Di 07 Kanûn 2004 de, bi bexişandineke (efû) serokê sûrî Beşşar El-Esed, desthilatên sûrî 112 girtiyên siyasî, ku piraniya wan Birayên Misilman in, azad kirin. Lê ev bexişandin ne gihajt 200 Kurdên ku piştî bûyerên Adar 2004 hati bûn girtin. Di Tebax 2004 de, 100 girtiyên din hati bûn azad kirin.

BANGEKE REPORTERÊN BÊ SÎNOR JI SEROKÊ SÛRÎ RE

Di 08 Kanûn 2004 de, bi nêzîkbûna roja navneteweyî ya mafên mirov (10 Kanûn), rêxistina Reporterên Bê Sînor bangî serokê sûrî Beşşar El-Esed kir ku ji azadiya çapemeniyê re rûmet (hurmet) bike û rojnamevanên sûrî ku li zîndanê ne azad bike.

BANGEKE PENABERÊN KURD ÊN SÛRIYÊ KU LI KURDISTANA IRAQÊ NE

Di 09 Kanûn 2004 de, penaberên kurd ên Sûriyê ku li kampa penaberan a Muqbilî, li Duhokê, li Kurdistana Iraqê dimînin, bi hinceta sersaliya 56mîn a Danezana Cihanî ya Mafên Mirov, bangî rêxistinên mafên mirov ji bo mafên Kurdan li Sûriyê kir. Li vê kampê nêzîkî 600 kes – jin, mêr û zarok – ku piştî pelixandina xwînî ya desthilatên sûrî di Adar 2004 de reviya bûn hene.

POLÎS KOMBÛNEKE BÊ DESTÛR BELAV DIKE

Di 09 Kanûn 2004 de, bi hinceta Roja Navneteweyî ya Mafên Mirov (10 Kanûn), çend sed kes meydana Şehbender, li navenda Şamê, girt ji bo ku balan bikişînin pelixandina mafên mirov li Sûriyê. Polîs 9 ji wan, ku piraniya wan Kurd bûn, katjmêrek (saetek) ragirtin û piştre azad kirin.

ENCUMENÊN MAFÊN MIROV LI SÛRIYÊ SERÎ DIDIN ONU

Di 10 Kanûn 2004 de, bi hinceta Roja Navneteweyî ya Mafên Mirov, şandeyeke (dêlêgasyon) encumenên parastina azadiyên dêmokratîk û mafên mirov li Sûriyê, û jimareke partiyên siyasî yên kurdî li Sûriyê, çûn avahiya ONU (Rêxistina Neteweyên Yekbûyî) li Jenêvê, Swîsê. Ew bi awakî fermî (resmî) ji aliyê nimînendeyekî Sekreterê Giştî yê ONU hatin pêşwazî kirin û wî soz da wan ku nameya wan bide Mîrza Kofi Annan. Piştre, şande çû balyozxana (sefaretxane) Sûriyê ku ne xwest ku nama wê bistîne. Loma wê name xist qutiya nameyan a balyozxanê.

SÛRIYE Û ÎRAN PIŞTGIRIYA TÊRRORÎSMÊ LI IRAQÊ DIKIN

Di 15 Kanûn 2004 de, alîkarê wezîrê iraqî yê berevaniyê (şerr, parastin), gênêral Hikmet Mûsa, got ku servîsên dizî yên iraqî ji kabîna wezareta wî re belgeyên ku beşdarbûna Sûriye û Îranê di piştgiriya têrrorîsmê li Iraqê de, piştî ragirtina têrroîstên ku ji van welatan hati bûn, peyt kir (isbat kir) pêşkêş kirin.

PROJEYÊN PÊŞDEBIRINÊ YÊN YEKÎTIYA EWROPÎ NAGIHÊJIN KURDISTANA SÛRIYÊ

Di Kanûn 2004 de, lihevkirineke Ewropî-Sûrî li ser bicîanîna projeyan li Sûriyê, ji bo 18 milyon €, ji aliyê wezîrê sûrî yê idara taxî û hawirdorê, Hilal El-Atraş, û mudîrê rêxistina alîkariyên ewropî, Richar Farber, hat imza kirin.

Ev proje ji bo pêşdebirina 5 parêzgehên (wilayet) sûrî ne : Heleb, Laziqiyye, Tartûs, Hums û Dêr El-Zor. Tu parêzgeheke kurdî tê de nîn e !  Li gel ku Kurdistan Sûriyê navçeya dewlemendtirîn bi çandin (ziraet) û maddeyên pêtrolê ye, rûniştevanên wê di xizaniyeke (feqîrî) mezin de dijîn û ji her avakirinekê bêpar (mehrûm) in.

RAGIRTINA 4 KURDAN

Di 20 Kanûn 2004 de, ewlehiya leşkerî ya Dêrikê, li Kurdistana Sûriyê, 4 Kurd ragirtin : Ehmed Ramadan Ibrahîm, karbidestekî şaredariyê (belediye); Celal Ramadan Ibrahîm, karbidestekî şaredariyê; Celal Melle Sabrî, bazargan; Hac Ebdulqadir Muhammed Elî, firoşê gaz.

Ev yek piştî bûyerên xwînî yên Adar 2004. Ew ji şaxa ewlehiya leşkerî ya Qamişlî re hatin teslîm kirin. Eva dawîn jî ew teslîm kirin şaxa Filistînê li Şamê.

QEWIRANDINA XWENDEKAREKE KURD

Di 20 Kanûn 2004 de jî, xwendekareke kurd, Saliha Nizameddîn, ji navçeya Quneytra, ji dibistana Xewla Bint El-Ezwer hat qewirandin. Ev yek ji bo ku wê sloganên partiya Baas her serê sibê dubare ne dikirin û ku zimanekî ku li dijî nizamê ye dipeyivî. Mudîr, Muhammed El-Nayêf, hergav dubare dike ku meriv nikare bi zimanekî ku ne erebî ye li dibistanê bipeyive û Kurdên Iraqê bi xayin bi nav kirin.

SEROKWEZÎRÊ TIRK DIÇE SEREDANA SÛRIYÊ

Di 22 Kanûn 2004 de, serokwezîrê tirk, Recep Tayyıp Erdoğan, tevî 140 sermayedarên tirk, ji bo seredaneke du rojan çû Sûriyê. Ew li Şamê rastî serokê sûrî Beşşar El-Esed û serokwezîr Muhammed Najî El-Utarî hat ji bo giftûbêjkirina li ser lihevkirinên dualiyî û rewşa Iraqê. Ji 1987 de, ev cara yekemîn e ku serokwezîrekî tirk diçe Sûriyê.

Her du alî lihevkirineke ku tê de çend projeyên hevrayî hene imza kir. Proja girîngtirîn ew e ku Tirkiye destûr (izn) bide ku avên çemê Diclê bên pompe kirin ji bo avdana 150.000 hêkarên erd li sêguhçeya sûrî-tirkî-iraqî (li Kurdistanê) û ya avakirina kendaveke (baraj) hevrayî li ser çemê Asî, li nêzîkî qezaya Iskenderûn.

Sermayedarên tirk rastî hogirên xwe yên sûrî hatin ji bo pêşkêşkirina projeyên bi 200 milyon dolar, ji xeynî projeyên nuha yên bi 150 milyon dolar.

KOMBÛNA EREBÎ JI BO PIŞTGIRIYA PIRSA KURDÎ

Di Kanûn 2004 de, 112 ronakbîrên ereb, ku piraniya wan li derveyî welêt dijîn, Kombûna Erebî ji bo Piştgiriya Pirsa Kurdî ava kir. Ev kombûn dibêje ku ew ji partiyên siyasî serbixwe ye û amanca xwe ya piştgiriya pirsa kurdî û xurtkirina pêwendiyan di navbera roknabîrên ereb û kurd dide zanîn.

MEHKÛMKIRINA ENDAMEKÎ PKKÊ

Di 26 Kanûn 2004 de, Dadgeha Ewlehiyê ya Dewletê ya Şamê endamekî PKKê, Kawa Muhammed Henan, bi çar sal zîndan mehkûm kir. Ew ji bo beşdarbûna rêxistineke dizî, tecrubekirina anîna zararê ji hevalbendeke Sûriyê re (Tirkiye) û “tecrubekirina veqetandina perçeyekê ji axa sûrî” hat bû tawanbar (bi sûc) kirin.

Parêzerê Henan û aktîvîstê mafên mirov, Enwer El-Bunnî, da zanîn ku doza (da’wa) 5 Kurdên din, endamên PKKê, li Dadgeha Taybetî dewam dike.

SEROKWEZÎRÊ SÛRÎ LI SER “XÊZA SOR » DIPEYIVE

Di 28 Kanûn 2004 de, di hevpeyvîneke bi têlêvîzyona tirkî ya arizî (prîvê) NTV re de, serokwezîrê sûrî Najî El-Utarî da zanîn ku rêzayê (ma’na) avakirina dewleteke kurdî ya serbixwe li Iraqê pelixandina “xêza sor” e ji bo Sûriya ku weka hevsiya (cîran) xwe Tirkiye di endîşê de ye (ne rehet e). Ev danezan piştî seredana serokwezîrê tirk Recep Tayyıp Erdoğan bo Sûriyê hatin kirin. Wî bi ser de jî got ku herriya iraqî tehilke ye ji bo hemî welatên hevsî û ku her yek ji wan divê ku ji bo tiştên ku li Iraqê dibin hessas be.

ENCAMA MAFÊN MIROV LI SÛRIYÊ DI 2004 DE

Di 30 Kanûn 2004 de, parêzer û aktîvîstê mafên mirov li Sûriyê, Enwer El-Bunnî, ji ajansa çapemeniyê Reuters re da zanîn : « Eger hûn bi rastî li pelixandina mafên mirov di 2004 de binêrin, hûnê bibînin ku ev sal xerabtirîn 5 salên dawîn bû ». Wî bi ser de jî got ku tiştê tenê yê baş ew bû ku pirs (kêşe, problêm) nuha, ji sedema tezyîqkirina welatên ewropî li ser Sûriyê di warê pelixandina wê ya mafên mirov de,  aşkere bûye, lê ku guhertinên rast di zagonên (qanûn) ku welêt hukm dikin de nîn in.

AMNESTY INTERNATIONAL JI HUKÛMETA SÛRÎ RE DINIVÎSE

Di 07 Çile 2005 de, şaxa almanî ya Amnesty International nameyek ji hukûmeta sûrî re li ser girtiyekî kurd ê Sûriyê, Ebdulqadir Suleyman, ku di 22 Kanûn 2004 de li Dêrikê, li Kurdistana Sûriyê hat ragirtin, nivîsî.

Amnesty di nama xwe de dibêje ku li gora malbata vî girtiyî, Mîrza Suleyman piştî bûyerên 12 Adar 2004 hati bû girtin, lê ku ew ji dil nexweş bû û ku jiyana wî di tehlikê de bû. Name ji serokê sûrî Beşşar El-Esed, balyozê sûrî li Berlînê, wezîrê sûrî yê karên derve û ji dadmend (hakim) re hatiye nivîsîn. Ew ji wan dixwaze ku bersîvên pirsên Amnesty li ser Mîrza Suleyman bidin.

RAGIRTINA 4 KURDAN

Di 09 Çile 2005 de, çar Kurd li Dêrikê, ji sedema bûyerên 12 Adar 2004, hatin ragirtin : Reşîd Ehmed Reşîd, endaz (muhendis) ; Zuheyr Muhammed Hesen û Abdullah Qasim Ibrahîm, du karbidestên dermanxaneyekê ; Fethullaj Sadullah, karkerek li nexweşxana neteweyî.

RAGIRTINA 7 CUHANÊN KURD

Di 15 Çile 2005 de, hêzên ewlehiyê yên bajarê Amûdê, li Kurdistana Sûriyê, 7 cuhanên kurd ragirtin : Rewend Ibrahîm Şwêş, Berzanî Muhammed Kerro, Mehmûd Abdulqudus Kerro, Enes Fewzî Ebdo, Xebat Salih Şêxo, Şoreş Ibrahîm Hac Qasim û Rehîb Mehmûd Îsa. Sedem û ciyê ragirtina wan ne naskirî ne.

MERWAN USMAN DEST BI  MANGIRTINEKE BIRÇÎBÛNÊ DIKE

Di 18 Çile 2005 de, Merwan Usman, Kurdekî Sûriyê, endamê partiya kurdî Yekîtî û nivîskar, ku nuha li Almanya dimîne, dest bi mangirtineke (grêv) birçîbûnê ya vekirî li Hannover kir, ji bo ku bala ramana tevane ya navneteweyî bikişîne pelixandina Kurdan ji aliyê hukûmeta sûrî.

Di 26 Çile de, girtiyên siyasî yên kurd li zîndana Adra, li nêzîkî Şamê, jê re nameyeke gelek germ nivîsî û jê hêvî kir ku mangirtina xwe ya birçîbûnê rawestîne.

Di 27 Çile de, şandeyeke (dêlêgasyon) partiya Keskan, ku partiyeke şirîka desthilatê ye, çû seredana wî û nameyek ji serokwezîr Schröder re li ser vê babetê nivîsî.

Di 31 Çile de, 4 Kurdên din xwe gihand Merwan Usman ji bo ku pê re vê mangirtina birçîbûnê bikin : Elya Hesen Koçero, Selîm Biçûk, Tengezar Marînî û Ferhad Ehmê.

Di 04 Sibat de, serokê şaredariya (belediye) Hannoverê, ji partiya sosyal-dêmokrat ku li desthilatê ye, konfêranseke çapemeniyê pêk anî û tê de piştgiriya xwe ji bo daxwaziyên Merwan Usman da zanîn.

Di 11 Sibat de, Merwan Usman hat birin nexweşxanê ji sedema têkçûna saxiya wî. Di 12 Sibat de, wî da zanîn ku ew û hevalên xwe vê mangirtinê radiwestînin.

MANGIRTINEKE BIRÇÎBÛNÊ YA KURDÊN SÛRIYÊ

Di 08 Sibat 2005 de, nêzîkî 50 girtiyên kurd, ku li zîndana Adra li Şamê ne, dest bi mangirtineke birçîbûnê kir, ji bo protêstokirina mercên xwe yên girtinê yên xerab.

AZADKIRINA 55 GIRTIYAN

Di 12 Sibat 2005 de, Rêxistina Mafên Mirov li Sûriyê da zanîn ku desthilatên sûrî 55 girtiyên siyasî, ku ji wan Lubnanî, Iraqiyek, Tûnisiyek û 5 Filistînî, hatin azad kirin.

MEHKÛMKIRINA 15 KURDAN

Di 15 Sibat 2005 de, Dadgeha Ewlehiya Dewletê ya Şamê da zanîn ku ew 4 Kurdan ji bo 3 sal zîndan û 11yên din ji do 2 salan mehkûm dike. Ew hemî ji sedema bûyerên Adar 2004 hatin girtin.

4 Kurdên ku sê sal zîndan stendin ev in : Guhdar Huseyn Xalid, Şîndar Hecî Muhammed Yûsif, Şiyar Hecî Muhammed Yûsif û Mesûd Umer Xalid.

11 kesên ku du sal zîndan stendin ev in : Tewfîq Ramadan Hesen, Ciwan Ebdulrehman Xalid, Hesen Elî Umer, Dilgeş Ibrahîm Xalid, Diyar Muhammed Emîn Elî, Rêbaz Hecî Yûsif, Zerdeşt Hecî Muhammed Yûsif, Umer Muhammed Xêr Umer, Xîvara Hesen Şukrî, Murad Aslan û Menal Huseyn Ebdê.

AMERÎKA BALYOZÊ XWE YÊ LI ŞAMÊ DIKIŞÎNE

Di 15 Sibat 2005 de, piştî kuştina serokwezîrê lubnanî yê berê, Reqîq Herîrî, hukûmeta amerîkî balyozê (sefîr) xwe yê li Şamê kişand. Berdevkê hukûmeta amerîkî, Richard Boucher, Sûriye bi beşdarbûna vê kirina têrrorîst û bi destûrdayîna têrrorîstên Iraqê ku xebata xwe ji axa wê bikin tawanbar (bi sûc) kir.

PKK VEQETIYAYEKÎ XWE DIKUJE

Di 17 Sibat 2005 de, Kurdekî Sûriyê, ji navçeya Efrînê, Kemal Şahîn, ji aliyê PKKê li Suleymaniyê, li Kurdistana Iraqê hat kuştin. Mîrza Şahîn sekreterê Rêkeftina Dêmokratîk a Kurdî li Sûriyê bû, lê ew û endamên din ên vê partiya nuh ji berê di PKKê de bûn û jê veqetiyan.

DOSYEYEK LI SER SÛRIYÊ

Di Sibat 2005 de, kovara sêmehî ya almanî ya serbixwe INAMO dosyeyek li ser Sûriyê weşand. Nivîskarên ereb û alman tê de siyaseta hukûmeta sûrî û ya dijberiya (muxalefet) sûrî wasf kirin. Nivîskarê kurd, Ehmed Hiso, jî tê de gotarek li ser serhildana kurdî ku di 12 Adar 2004 de li Qamişlî dest pê kir û ku di nav çend rojan de derbas bû tevayiya Kurdistana Sûriyê, Şam û Helebê jî, nivîsî.

 

KURDÊN ERMENISTANÊ DI SÊ BEŞAN DE TÊN PERÇE KIRIN !

Di Kanûn 2004 de, Navenda Lêgerînên Stratêjîk li Ermenistanê « lêgerînek » kir. Li gora wê, Kurdên Ermenistanê ji sê gelên cihê pêk tên : Yezîdî, Kurdên Yezîdî û Kurdên din !  Rappora wê bi sernivîsa « Rewşa zarokên hindikayiyan li dibistanên Ermenistanê » derket. Lê em dizanin ku yezîdî Kurdên ku oleke wan a taybetî heye û ku ew ne gelekî din in.

Wezîrê ermenî yê hindikayiyan, Hranûş Hratyan, civînek bi mamosteyên kurd ên gundê kurdî Elegez re pêk anî. Wî ji wan re got ku ji nuha û pê ve ewê perwerdekirin û pirtûk bi zimanê yezîdî bin !  Mamosteyan bersîv da ku zimanê yezîdî nîn e û ku Yezîdî bi kurdî dipeyivin. Lê wezîr xwestinên wan ne pejirandin.

Mamosteyên kurd Navenda Lêgerînên Stratêjîk bi xwestina perçekirina Kurdan tawanbar kir û mudîrê dibistana Elegezê, Rustem Teyo, da zanîn ku ev lêgerîn tu bingeheke wan a zanyarî (ilmî) nîn e. Û wî got ku ewê helwesta xwe li hemberî vê siyaseta hukûmetê ku bi zanebûn li dijî Kurdên Ermenistanê tê ajotin bistîne.

 

MIRINA DENGBÊJÊ ERMENÎ GARABÊTÊ XAÇO

Di 15 Çile 2005 de, dengbêjê ermenî yê navdar, lê ku hergav bi kurdî distira, Garabêtê Xaço, li gundê Vozkihaderê, li nêzîkî Erivanê, li Ermenistanê, di 103 saliya xwe wefat kir. Em li jêr kurteya jînenîgariya wî, ku ji aliyê Brûsk Şîwîr Reşvan hatiye nivîsîn, diweşînin :

Ew di 1902 de li Beşîrî, nêzîkî Batmanê, li Kurdistana Tirkiyê bû. Wî hemî malbata xwe di nijadkujiya ermenî ya 1915 de hunda kir, lê ew ji aliyê malbateke kurd hat kutah (xelas) kirin. Di 1929 de, piştî serhildana kurdî ya Şêx Seîd, ew tevî gelek Kurdên Tirkiyê reviya Qamişlî, Kurdistana Sûriyê.

Di 1946 de, Garabêtê Xaço û malbata wî çûn Ermenistanê, gundê Vozkihaderê, li nêzîkî Erivanê. Ew tê de heta mirina xwe ma. Dema ku radyoya Erivanê di 1955 de dest bi weşanê kir, wî tê de bi salan bernameyên stranên kurdî pêşkêş kirin. Hema tu Kurdek nîn e ku heyranê kilmaên wî ne maye : Eyşana Elî, Evdalê Zeynikê, Diyarbekir paytex e, Edûlê, Çûme Cezîrê, Filîtê Qûto, Zembilfiroş, Derwêşê Evdî, Meyrê û gelekên din. Wî ev kilam bi hogiriya bilûrvanê kurd ê navdar Egîdê Cimo digotin.

« Min li Kurdistanê, gava ku ez 8 salî bûm, dest pê kir ku bistirêm û min hergav kilamên xwe bi kurdî stirane. Hûn nikarin tu kilam bi zimanekî din, heta ne bi ermenî jî, bibînin. Ez Kurd im û ez hemî kilamên xwe bi kurdî distirêm. Min tucar ji bo pere ne stiraye. Di adetên dengbêjan de eyb e ku meriv ji bo pere bistirê. Ez dikarim mehek, şev û roj, bê rawestan bistirêm », wî digot. Kurdên Yekîtiya Sovyêtî ya Berê ku ew nas kir van gotinên wî tam dirastînin û heyraniyeke wan a mezin ji wî re heye.

Dema ku Garabêtê Xaço li Qamişlî bû, girêdanên wî yên hevaltiyê bi helbestvanê navdar Cigerxwîn û dengbêjê mezin Muhammed Arif Cizîrî re hebûn. Li Ermenistanê, ne bitenê wî hundera xwe gihand du nifşên dengbêjên kurd, lê wî gelek dengbêj di nav Kurdên yezîdî de jî hîn kirin.

FÊRÊN ZIMANÊ KURDÎ LI SÎBÎRYA

Piştî hilweşana Yekîtiya Sovyêtî, gelek Kurdên ku li Ermenistan û Gurcistanê dijiyan ber bi Rûsya û Ewropa Rojava reviyan.

Li Sîbîrya (Rûsya), dibistana pêşîn N° 77 a bajarê Novosibirsk îsal dest bi hînkirina zimanê kurdî kir. Ji bo ku çarîkeke xwendekarên vê dibistanê Kurdên yezîdî ne, dê û bavên wan, ku piştgiriya wan ji aliyê ronakbîran û rêxistina civakî « Şems » hat kirin, daxwaznameyek da idara şaredariya (belediye) Novosibirsk ji bo ku destûr bide zarokên wan ku zimanê kurdî li dibistanê hîn bibin. Daxwaziya wan hat pejirandin û di 05 Çile 2005 de komeke taybetî hat ava kirin. Li gora vê projeya ku dewam dike, her komek ewê ji 12 xwendekaran pêk bê.

 

ZAROKEKÎ KURD ÇEND XELATÊN KARATÊ LI MOSKO DISTÎNE

Di 28 Teşrîn 2004 de, zarokê kurd, Alan Hemîd Melle Sedîq, xelata baştirîn lîzvanê karatê, ji bo pîvana (wezn) 30 kg, li Mosko û dorên wê, stend. Ew yekemînê 131 zarokên ji 7 heta 9 salî, ku beşdarî vê yariyê (musabeqe) bûn, bû. Alan Kurdekî Sûriyê ye, ku tevî malbata xwe derhati bû Rûsya. Dema ku jê hat pirsîn ku çima wî lîzê karatê bijartiye, wî ewha bersîv da : « Ji bo ku ez xurt bibim û Kurdistanê biparêzim » !

Di 20 Kanûn 2004 de, Alan du nîşanên din ên zêrîn, cardin ji bo pîvana 30 kg, stendin. Vê carê wî daxwaziya xwe ku beşdar bibe yariyên navneteweyî, bi hildana ala kurdî, ravekir !

PIRTÛKEK LI SER KURDÊN URDUNÊ

Di Kanûn 2004 de, nivîskarê kurd Muhammed Elî El-Siwêrekî, pirtûkeke bi sernivîsa « Kurdên urdunî û rola wan di avakirina Urduna nûjen de » nivîsî. Pirtûk ji aliyê weşanxana Sindbad hat weşandin. Ew encama 17 sal lêgerîn û hevpeyvîn e.

Piştî ku nivîskar dîroka Kurdistanê dibêje û taybetiyên gelê kurd bi giştî wasf dike, ew dibêje ku Kurd ji dema Şerrên Xaçparêzan de li Urdunê dijîn, ji bo ku piraniya wan serbazên leşkerê sultanê kurd ên navdar Salaheddînê Eyyûbî bûn. Piştî azadkirina Sûriyê (Sûriya mezin a wê gavê) ji aliyê Salaheddîn, ev Kurd li taxên kurdî li Şam, Heleb, Trablus, Salt, Qahire, Safad, Gaza, Nablus û Xelîl bi cî bûn.

Kurdine din jî di çarçeva leşkerê osmanî de hatin Urdunê. Li gora nivîskar, jimara Kurdên Urdunê digihêje 15.000 – 20.000. Ew dirastîne ku ew îro jî bi riha xwe (esl) ya kurdî serbilind in. Ji navdartirîn kesahiyên (şexsiyet) kurdî di warên siyasî û aborî li Urdunê de : Xeyreddîn Zêrkelî, serokê encumena hukûmeta urdunî ; Reşîd El-Medfe’î, mudîrê ewlehiya giştî di 1923 de û wezîrê hundirî û yê berevaniyê di 1937 de ; Se’d Jum’a, du caran serokwezîr di 1967 de ; endaz (muhendis) Salah Jum’a, wezîrê çandinê ; Dr Eşref El-Kurdî, wezîrê saxiyê ; Se’d El-Dîn Jum’a, wezîrê karên serokwezîr ji 20 salan bêtir. Ev yek ji derveyî gelek balyoz (sefîr), sermayedar, serokên şaredariyan, parêzgar, lêger û arşîvîstan. Abdul-Rahman El-Kurdî hîmdarê weşanxana yekemîn li Urdunê bû. Û wî, tevî Se’d El-Jum’a, rojnama « El-Heq » (Maf) di 1974 de, û piştre kovara « El-Urdun El-Hedîs » (Urduna Nuh), weşandin.

FÊSTÎVALA MUZÎKA KURDÎ LI HEWLÊRÊ

Ji 14 heta 18 Kanûn 2004, Festivala Muzîka Kurdî li Hewlêrê, li eywana Medya, bû. Ev fêstival ji aliyê wezareta çandê hat pêk anîn û komên cihê yên muzîk, stran û dîlanan ji her çar perçên Kurdistanê û ji Ermenistanê hati bûn vexwendin (dawet kirin).

Serokwezîrê kurd, Nêçîrvan Berzanî, fêstival vekir û bi dirêjî li ser muzîka kurdî û rola hunermendên kurd di têkoşîna gelê kurd ji bo azadiyê de peyivî. « Hunermendên kurd roleke mezin di nasandina Kurdan di warê navneteweyî de dilîzin », wî got. Piştre, wezîrê çandê, Samî Şoreş, û parêzgarê Hewlêrê, Newzad Hadî, peyivîn.

Li dawiya fêstivalê, wezîrê çandê, Samî Şoreş, di axaftina xwe de ewha got : « Dibe ku dijminên me karibin Kurdistanê di çar perçan de  beş bikin, lê ewê tucar nikaribin çanda me perçe bikin ».

FÎLMEKE KURDÎ LI FÊSTIVALA NAVNETEWEYÎ YA BERLÎNÊ

Ji 10 heta 20 Sibat 2005, li Berlînê Festivala Navneteweyî ya 55mîn a Fîlm « Berlinale » bû. Li hundirê vê fêstivalê, fêstivala 28mîn a fîlmên zarokan hebû. Fîlmçêkerê kurd ê Îranê, Behmen Qobadî, bi fîlma xwe ya dawîn « Kîso jî dikarin bifirrin » beşdarî wê bû. Di vê fîlmê de, ew zarokên Kurdistana Iraqê, ku mill û çîpên wan bi mînan (lexm) hatine jêkirin, nîşan dide.

Fîlma Qobadî li gelek fêstivalên navneteweyî gerriya û li gelek eywanên sînema yên Ewropa û Amerîka hat nîşan dan. Fîlmçêker ji bo vê fîlmê û fîlmên din xelatên cihê stendin.

DEH FÎLMÊN ZAROKAN LI MALPEREKE ENTÊRNÊTÊ

Di 21 Sibat 2005 de, bi hinceta Roja Navneteweyî ya Zarokan, malpera entêrnêtê « Dibistana Kurdî » 10 fîlmên kurdî yên ji bo zarokan weşandin.