|
Lêkerên afirandî ji navan û rayên lêkeran
çêdibin. Afirandina lêkerên afirandiyî saltgîr
bi alîkariya paşdanka
”în” çêdibe û afirandina, yên derhingêv
bi alikariya ”andin” çêdibe.
1. Çêkirina lêkerên afirandî ji navan
a)
|
Nav |
Lêkerên saltgîr |
Lêkerên derhingêv |
|
rev |
revîn |
revandin |
|
ger |
gerîn |
gerandin |
|
ken |
kenîn |
kenandin |
|
tirs |
tirsîn |
tirsandin |
|
fir |
firîn |
firandin |
|
bez |
bezîn |
bezandin |
b)
|
Nav |
Lêkerên saltgîr |
Lêkerên derhingêv |
|
lebat |
lebitîn |
lebitandin |
|
xebat |
xebitîn |
xebitandin |
|
werm |
wermîn |
Wermandin |
2. Çêkirina lêkerên afirandî ji rayên dema niha
yê lêkerên saltgîr
Ev lêkerên afirandî ji rayê dema niha yê lêkerên
saltgîr bi alîkariya paşdanka “andin”
çêdibe, ew jî bi vî awayî:.
|
lêkerên saltgîr |
rayê dema berê |
rayê dema niha |
lêkerên derhingêv |
|
nalîn |
nalî |
nal |
nalandin |
|
hinijîn |
hînijî |
hînij |
hînijandin |
|
peritîn |
peritî |
perit |
peritandin |
|
şewitîn |
şewitî |
şewit |
şewitandin
|
Çêkerina rayan ji lêkerên afirandî
Rayê dema berê û niha ji lêkerên afirandî bi vî
awayî çêdibe:
a)
Ji dawiya makdêrên lêkerên afirandî yên
derhingêv ”in” tê avêtin, parçê mayî rayê
dema berê ye.
Ji dawiya rayê dema berê ”d” tê avêtîn û
tîpa dengdêr ”a” dibe ”ê” yan jî ”î”
li gor hin zaravên kurdî, êdî rayê dema niha bi
dest me dikeve.
|
Makder |
Rayê dema berê |
Rayê dema niha |
|
revandin |
revand |
revên (revîn) |
|
kelandin |
keland |
kelên (kelîn) |
|
gerandin |
gerand |
gerên (gerîn) |
|
şewitandin |
şewitand |
şewitên
(şewitîn) |
b) Ji dawiya makderên afirandî, yên lêkerên
saltgîr”n”tê avêtin, parçê mayî rayê dema
berê ye.
Ji rayê dema berê”î”tê avêtin, êdî parçê
mayî tê jimartin rayê dema niha.
|
Makder |
Rayê dema berê |
Rayê dema niha |
|
nalîn |
nalî (ew nîlî) |
nal (ew dinale) |
|
revîn |
revî |
rev |
|
gerîn |
gerî |
ger |
|
lebitîn |
lebitî |
lebit |
|
xebitîn |
xebitî |
xebit |
|
peritîn |
peritî |
perit |
|
şewitîn |
şewitî |
şewit |
Veguhastina lêkerên afirandiyî saltgîr
Li jêr emê lêkerê ”firîn” wek nimûnekî ji
lêkerên afirandiyî saltgêrveguhêrin:
1. Dema niha
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez difirim |
em difirin |
|
kesê diduyan |
tu difirî |
win difirin |
|
kesê sisyan ew |
ew dirire |
ew difirin |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nafirim |
em nafirin |
|
kesê diduyan |
tu nafirî |
win nafirin |
|
kesê sisyan ew |
ew nadirire |
ew nafirin |
2. Dema werê
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ezê bifirim |
emê bifirin |
|
kesê diduyan |
tê bifirî |
winê bifirin |
|
kesê sisyan ew |
ewê bifire |
ewê bifirin |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ezê nefirim |
emê nefirin |
|
kesê diduyan |
tê nefirî |
winê nefirin |
|
kesê sisyan ew |
ewê nefire |
ewê nefirin |
3. Forma fermanî
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê diduyan |
tu bifire! |
win bifirin! |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê diduyan |
tu nefire! |
win nefirin! |
4. Dema berê buhûrtî
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez firîm |
em firîn |
|
kesê diduyan |
tu firî |
win firîn |
|
kesê sisyan ew |
ew firî |
ew firîn |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nefirîm |
em nefirîn |
|
kesê diduyan |
tu nefirî |
win nefirîn |
|
kesê sisyan ew |
ew nefirî |
ew nefirîn |
5. Dema berêyî ji zû de buhûrtî
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez firîbûm |
em firîbûn |
|
kesê diduyan |
tu firîbûyî |
win firîbûn |
|
kesê sisyan ew |
ew firîbûn |
ew firîbûn |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nefirîbûm |
em nefirîbûn |
|
kesê diduyan |
tu nefirîbûyî |
win nefirîbûn |
|
kesê sisyan ew |
ew nefirîbûn |
ew nefirîbûn |
6. Dema berêyî dirêj
kesê pêşî ez difirîm (difiriyam)
em difirîn
kesê diduyan tu
difirî
win difirin
kesê sisyan ew difirî ew difirîn
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez difirîm |
em difirîn |
|
kesê diduyan |
tu difirî |
win difirin |
|
kesê sisyan ew |
ew difirî |
ew difirîn |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nedifirîm |
em nedifirîn |
|
kesê diduyan |
tu nedifirî |
win nedifirin |
|
kesê sisyan ew |
ew nedifirî |
ew nedifirîn |
7. Dema berê- niha
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez firîme |
em firîne |
|
kesê diduyan |
tu firiyî |
win firîne |
|
kesê sisyan ew |
ew firiye |
ew firîne |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nefirîme |
em nefirîne |
|
kesê diduyan |
tu nefiriyî |
win nefirîne |
|
kesê sisyan ew |
ew nefiriye |
ew nefirîne |
8. Demên hekeyî
I. Deam berê forma A
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez bifiriyama |
em bifiriyana |
|
kesê diduyan |
tu bifiriyayî |
win bifiriyana |
|
kesê sisyan ew |
ew bifiriya |
ew bifiriyana |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nefiriyame |
em nefiriyana |
|
kesê diduyan |
tu nefiriyayî |
win nefiriyana |
|
kesê sisyan ew |
ew nefiriya |
ew nefiriyana |
II. Dema berê forma B
kesê pêşî ezê bifiriyama em bifiriyana
kesê diduyan tê bifiriyayî winê bifiriyana
kesê sisyan ewê bifiriya ewê bifiriyana
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ezê bifiriyama |
emê bifiriyana |
|
kesê diduyan |
tê bifiriyayî |
winê bifiriyana |
|
kesê sisyan ew |
ewê bifiriya |
ewê bifiriyana |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ezê nefiriyama |
emê nefiriyana |
|
kesê diduyan |
tê nefiriyayî |
winê nefiriyana |
|
kesê sisyan ew |
ewê nefiriya |
ewê nefiriyana |
III. Dema berê forma C
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez firîbim |
em firîbin |
|
kesê diduyan |
tu firîbî |
win firîbin |
|
kesê sisyan ew |
ew firîbe |
ew firîbin |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nefirîbim |
em nefirîbin |
|
kesê diduyan |
tu nefirîbî |
win nefirîbin |
|
kesê sisyan ew |
ew nefirîbe |
ew nefirîbin |
IV. Dema nihayî hebeyî
kesê pêşî ez bifirim em bifirin
kesê diduyan tu bifirî win bifirin
kesê sisyan ew bifire ew bifirin
Forma eretî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez bifirim |
em bifirin |
|
kesê diduyan |
tu bifirî |
win bifirin |
|
kesê sisyan ew |
ew bifire |
ew bifirin |
Forma neyînî
|
|
yekjimar |
pirjimar |
|
kesê pêşî |
ez nefirim |
em nefirin |
|
kesê diduyan |
tu nefirî |
win nefirin |
|
kesê sisyan ew |
ew nefire |
ew nefirin |
KM
Lêkerê”firandin ”veguhêzin!
|
