Zagrosê Hajo

Rêzimana Zimanê Kurdî

JIMAR

Jimar parçekî axaftinêyî guhêrbar e bi vî awayî jev tê cêkirin:

a) Jimarên bingehîn

Jimarên bingehîn bersiva van pirsan didin: “çend?”û “çiqas?”.

1. Jimarên dehên pêşî

1- yek 6- şeş

2- didu 7- heft

3- sisê 8- heşt

4- çar 9- neh

5- pênc 10- deh

2. Jimarên dehên diduyan

11- yazdeh 16- şazdeh

12- diwazdeh 17- hivdeh

13- sêzdeh 18- hijdeh

14- çardeh 19- nozdeh

15- pazdeh 20- bîst

Hînker

Navê çaran şaş hatiye nivîsandin.

Hespê me cihê pazdehan di cirîdê de girt.

Di salên bîstan de Kurdistan çar parçe kirin.

3. Jimarên dehta

10- deh 60- şêst

20- bîst 70- heftê

30- sih 80- heştê

40- çil 90- not

50- pêncih 100- sed

Hînker:

Nasîn:

Dema jimarên sih, çil, pêncih, şêst, heftê, heştê, not û sed di hevokê de têrker bin, hingî wek yekjimar tên bikaranîn.

4. Jimarên sedta

100- sed 600- şeşsed

200- dused 700- heftsed

300- sêsed 800- heştsed

400- çarsed 900- nehsed

500- pêncsed 1000- hezar

Hînker:

Di vê dibistanê cihê hezarî heye. (yek hezar)

Di vê dibistanê cihê hezararan heye. (gelek hezar)

Nasîn:

Dema jimarên li jor di hevokê de di forma tewandî de bin, hingî ew wek yekjimarên nêr tên bikaranîn.

5. Jimarên mezin

1 000 000 = milyon = hezar hezar

1 000 000 000 = milyard = hezar milyon

Di zimanê kurdî de xwendina jimaran ji xana mezin destpêdike ber bi ya piçûk ve, wek:

9524 = neh hezar û pêncsed û bîst û çar

9 - xana hezaran

5 - xana sedan

2 - xana dehan

4 - xana yekan

Nasîn:

Milyon û milyard nêr in.

b) Jimarên carkirî

Jimarên carkirî bi vî awayî ne:

1- carek, ducar, sêcar,... ûhd.

2- yek yek (yeko yeko, yeke yeke), dido dido, sisê sisê, çare çar,... ûhd.

3- yekta, duta, sêta,... ûhd.

c) Jimarên kombêj

Jimarên kombêj ev in:

..., şeşek, heftek, heştek,...

ûyd.

ç) Jimarên bi paşdanka “anî”

Ew jî ev in:

yekanî, duyanî, sêyanî, çaranî,...

ûyd.

d) Jimara rêzda

Jimarên rêzda bersiva van pirsan didin “kîjan”û “ya, yê, yên çenda”.

Du formên jimarên rêzda hene:

1. Pêşî (ya, yê, yên, yekê), ya diduyan, ya sisiyan,...

ûyd.

2. Yekemîn, diwemîn, sêyemîn, çaremîn...

ûyd.

e) Jimarên şikeste

Jimarên porçedar ev in:

1. Jimarên şikesteyî bingehî

1/2- nîv, 1/3- sêyek (sisê ji yekê) 1/4- çaryek,...

2/3 - sêdu (sisê ji diduyan), 5/4 - (çar ji pêncan)

ûyd.

2. Jimarên şikesteyî dehyekî

0.1 - sifir xal yek

0.02 - sifir xal sifir didu

5.471 - pênc xal çar heft yek

ûyd.

ê) Jimarên tewaw

Jimarên tewaw ev in:

0, 1, 2, 3,....... ∞ (ta nemayê),

-1 (kêm yek) -2 (kêm didu), -3 (kêm sisê)… -∞ (ta mînus nemayê),

ûyd.

Ferhengoka jimaran

jimarên cot: 2, 4, 6,..., -246...

jimarên dabeşbar:

2, 4, 6, 9, 10, 12, 14, 15, 16,...

jimarên xwebeş:

1, 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29,...

+ nîşana komkirinê

- nîşana kêmkirinê

x nîşana carkirinê

/ nîşana dabeşkirinê

x² x çarçik

x³ x. kabik

Ra

rayê ducar (çarçikî) ji x

rayê sêcar (kabikî) ji x

encamê encamê kombikirinê

rayê rasteqîne

rayê leylanî

Numroyên romanî

KM

Deh hevokan binivîsin ko tê de cînavên nebinavkirî hebin!

ji bilî nivîsên ku bi navê Hevgirtina rewşenbîran û bi navê malpera rojava. netê
werin weşandin, her nivîskarek berpirsê naveroka nivîsa xwe ye!