Birêz serokê herêma kurdistanê

Birêzan serok û endamên perlemantoyê kurdistanê

Birêzan serok û endamên encomenê wezîrên kurdistanê

Birêzan wezîrê perwerdê û xwandinên bilind

Birêzan serok û sekireter û endamên mektebên siyasî yên partên kurdistanî ‌

Birêzan rewşenbîr û nivîskarên kurd

Hevzimanên birêz,

Kurdistaniyên birêz,

Wek pêgirî bi binemayên dîmokirasî û pêkvejiyan û lêborînî, ez Sebirî Silêvanî, helwîstê xwe beranber "peyama komela nivîskar û edîb û ekadîmstên kurd "derbarê standerekirina zimanê kurdî, bo we yên rêzdar diyar dikim:

Piraniya nivîskar, zimanzan û fîlosofên cîhanê bawer dikin ku ziman hebûna mirovî ye, ziman xanyê bûneweryê ye, ziman binemayê paraztina jiyanê ye, ji ber ku bi rastî jî ziman wesane, lewra dagîrkerên kurdistanê berdewam hewldayne zimanê kurdî lawaz bikin da ku peywendiya mirovê kurd di gel ax, nasnamh, doz û dîroka wî lawaz bibe. Dûrbûna mirovî ji zimanê wî yê zkmaky, dibe hokarekê sereky ku hemû peywendiyên mirovî lawaz bibin û bere bere nemînin. Êk ji egerên havîbûn û biyanîbûna mirovê kurd dûrkevtina wî bû ji zimanê wî yê zkmaky, belê anha ew dagîrker neman û mirovê kurd êdî ji siyaseta biwhjîn û zirbehryê natirse bi taybet li başûrê kurdistanê. Êkemîn care di dîroka mirovê kurd de ku bi awayekê azad, bi zimanê xwe yê daykê daxive, dixwîne û dinivîse.

Em bawer dikin ku standerekirina zimanê kurdî pirsek pîdivî ye belê ne li her cihـ û demî çunkû awayê pîkhateyê civakî ji cih bo cihiy û ji dem bo demî, herwesan ji civak bo civakî cuda ye. Lewra jî hewldana damezirandina zimanekê standare dê bibe eger bo dabeşkirina civakê kurdistanî û axa kurdistanê. Ew bi xwe weku langwîsitîk, standerekirina zimanekê–heger pîdivî be-gereke weku dîrok dest pê bike, qûnax bi qûnax, ne weku biriyar bihête sepandin çunkû ezmûnên wesan dibin cihê pirsiyar û gumanê û serkevtinê bi dest ve nahiynin, belê dûr nîne dûbereky û veqetiyan û parçekirin dest pê bike û ez hêvîxwazim ku serkirdayetiya siyasiya kurdî rijde li ser hevgirtin û êkbûna miletê kurd.

Bihêzkirina hemû zaravên kurdî wateya bihêzkirina zimanê kurdî dide, ku nêzîk bibe standare, bê ku ziyanê bigehiyne pîkhateyê netewe, nasname, dîrok, cugrafî û ya ji hemûyan giringtir hevgirtina miletê kurd. Ez hizir dikim ku sepandina zaravekê ji zaravan, bi taybet di vê qûnaxê de, dê ziyanê gehiyne destkevtên kurdistanê ‎b taybet yên siyasî, rewşenbîrî, civakî, perwerde û fêrkirinê.

Em weku miletê kurd di qûnaxa werar û pîşkevtinê ra derbaz dibîn û ya baş ewe ku em bi hwşiyarî û xemxwerî, bi rijdî û saxbîrî, serederyê digel pirsên xwe yên carenivîsî û dîroky bikin, neku bi biriyareka siyasî yan însiyatîveka biçûk ji axavtinikerên zaravekê taybet.

Bi nêrîna min, ‌ siyaset û biriyarên siyasî dikarin di xizmeta dozên miletê kurd de bin, belê pirsa ziman û şîwezarên kurdî kareke û dikeve ser milên zimanzan, nivîskar, rewşenbîr, ekadîmst û bisporên kurd‌ û wan pêdivî bi harîkariya karê siyasî heye belê dîsan em dûpatê dikin û dibêjin: Sepandina zaravekê li ser kurdistanê karekê metirsîdare çunkû dê ziyanê gehiyne pêkhateyê kurdî ji her layenekê ve. Mijûlkirina siyasetmedarê kurd bi pirsa ziman û şîwezarên kurdî ve, dê kartêkirinên nerênî gehiyne kar û xebatên wî yên siyasî çunkû di vê qûnaxa nazk de, pêdivî ye hemû şiyan û alavên xwe bo pirsên siyasî û carenivîsî terxan bike. Maytêkirina siyasetmedarên kurd di pirsa ziman û şîwezarên kurdî de dê be pirs û berpirsiyarî beranber nifşên kurdistanî li her cihـ û demî, dibe ku di berjwediniya layenek siyasî yê taybet de, yan di berjewendiya devereka taybet de, yan jî di berjewe‌ndiya hindek kes û hiyzên xûyanî û biyanî de be, belê guman nîne ku ne di berjewediniya tevaya kurdistanê de ye çunkû kurdistan ne bitinê bajêreke yan zaraveke.

 Birêzan:

Ji ezmûnên civak û miletan diyar bû ku kes nikare zimanan çêket, belê ziman bi xwe dihêne çêkirin. Evcar cihê hîbetî û sersamyê ye ku hindek kes û layen dixwazin bi xureî zimanekê çêken û bikin standare. Bi hizira me eve karekê nerewa ye û biser nakeve belê dibit encamên gelek xirab bo kurd û kurdistanê peyda bike.

Dîroka me, cugrafiya me, zaravên me, herwesan kultûr, perwerde, berjwendî, xewin û tirajîdiya me hemû binemayên hebûna me ne, erkekê exlaqî û dîroky ye di vê qûnaxê de em wan binemayan biparêzin û pitir bihêz bikin. Em hemû xwe berpirsiyar dibînin beranber paraztina maf û binemayên mirovê kurd û berî hertiştî ziman û şêwezarên kurdî. Min‌ bawerî bi hevgirtina miletê kurd heye û herwesa bi paraztina binemayên hebûna wî li her cihekê hebe. Başûrê kurdistanê beşeke ji kurdistana mezin û piraniya xelkên kurdistanê bi zarê kirmancî daxivin, belê digel hndê jî, me nexwaztiye ku zaravê kirmancî bihête sepandin yan bibe zimanê standartê miletê kurd. Her mirovek azade ku bi ziman û şêwezarê xwe bixwîne, binivîst, fêr bibe û perwerde bibe heta ku bkare afirandinê bike û hebûna xwe weku mirov û nasname biparêze. Her çende dagîrkerên kurdistanê dixwazin dûbereky û bêtifaqî dinavibera kurdan de peyda bibe û mirov ji pirsên xwe yên neteweyî û mirovane veqete, belê min‌ bawerî bi dabeşkirina kurdsatanê li ser çend parîzgehـ yan herêm yan jî deveran nîne. Hemû bajêr û deverên kurdistanê (hewlîr, dhok, kerkûk û Silêmanî) hevtemamkerin bo paraztina hebûn û jiyana kurdistaniyan, herwesa min‌ bawerî bi dabeşkirina herêman jî nîne weku (behdînan û soran) û çi car min‌ û hevbîrên xwe ji nivîserên deverî kar bo nekiriye û em naken jî çunkû ew armanca dagîrkerên kurdistanê bûye, belê armanca me hevgirtin û êkbûna kurd û kurdistanê ye. Lewra jî em dibînin, sepandina zaravekê nikare xizmeta hevgirtin û êkbûna miletê kurd bike, belê dê bibe hokar bo têkdana aştî û azadî û seqamgîryê li vî welatê ku bi xwîna şehîdan  hatiye avdan, herwehan dê bibe hokar bo lawazbûna hevgirtin û êkbûna kurdan li hember dagîrker û ne hezên kurdistanê. Pêdivî ye em weku kurd rêzê li dîroka xebata xwe bigirin û bila alavên me alavên serdemane bin, li gor pêkhatyên kurdî û pêkhatên dîroky. Ez dibînim ku zaravê kirmanciya naverast bitinê zaravek mîlî û lokale, ew jî weku kirmancî ye her çende kirmancî berfirehtir û kevntire û hejmara axivtinikerên wî pitir in, belê kirmanciya naverast nikare nûneratiya tevaya miletê kurd li başûrê kurdistanê û derive bike, çunkû deverên cuda cuda hene, zaravên cuda cuda hene, her deverek û zaravek pêkhateyekê dîroky û civakî ye, lewra jî zaravê wê deverê dikare pitir xizmeta xelkê wê bike. Peydakirina berhemdana merîfî li nav kurdan bi sepandina zaravekê taybet nabe, belê dibe bi beşdariya gelek zaravan ew jî weku piroje, ‌ neku biriyareka siyasî.

Ez û hevzmanên xwe rijid û xemxwerin ku astê rewşenbîryê li seranser kurdistanê bilind bibe û hizir, felsefe, perwerde û fêrkirin pêş bkeve, em rijdin jî ku zimanê hevpeyivînê dinavibera hemû layenan de bihêztir bibe. Belê bi kar û hewldanên saz, neku bi xwedîtina zaravekê yan deverekê yan cend nivîskaran. Em bi çavekê mezin û biwhadar li hemû nivîskar û ekadîmstên kurd li her dirê dinêrin û gelek ji wan di rêka xebat û qurbanîdanê de bûne şehiydên vî welatî, belê mixabin ku hindek kes dixwazin berjewendiya giştî ya miletê kurd bigorî berjewendiya taybet û kesatî bikin. Me hizir dikir ku nivîskar, rewşenbîr, ekadîmst û bisporên zimanî li Silêmanyê dê hewil den pirên peywendyê ava bikin û mewdayan di navbera hemû kurdan de nêzîk bikin, me hizir dikir jî ku ew dê bi hevkarî karin derbirînê ji derd û tirajîdiya mirovê kurd li her devereka hebe, bikin, belê mixabin ku berjwendiya takekesî yan ya herêmekê bi ser berjewendiya giştî êxistin. Êdî pirsiyar û guman li nik me peyda bûye:

Ew kesên ku dixwazin zaravekê kurdî li ser hemû kurdan bisepînin, gelo maf hene nûneratiya hemû kurdan bikin? Heger ew mafe hebin, kê daye wan? Û heger ew mafe nebin, em hêvîdarin ku pitir rêzê li pêkhateyên kurdî bigirin û bi çavekê biçûk li çi zarav û deveran ne nêrin.

Li dumahiyê ez bi supasî ve ji we yên rêzadar dixwazim evan xalên giring li ber çav werbgirin:

1-     Paraztina pêkhateyên civakî, rewşenbîrî, hizirî û kultûrî li hemû deverên kurdistanê ew jî bi rêka azadiya xwandin û nivîsîn û fêrkirin û perwerdekirinê, her deverek bi şîwezarê xwe.

2-     Parzatina hevgirtin û êkbûna miletê kurd û nedana derfetê bo peydabûna dûbereky û nakokyiyan.

3-     Sepandin û zalbûna şîwezarekê ziyanê digihêne astê xwandin û fêrkirinê bi taybet li nav texa qutabî û lawan.

4-     Paraztina kultûr û rewşt û tîtalên kurdewarî yên resen bi paraztina ziman û şîwezaran ve pabende.

5-     Lawazbûna zaravekê wateya lawazbûna peywendiyên mirovî digel derdora wî dide.

6-     Nizmbûna astê fêrkirin û perwerdeyê dê bibe hokar bo nizmbûna astê kar û xebat û afirandinê.

7-     Serxwebûna kurdistanê kefîle ku zimanekê standare peyda bike, belê noke kurdistan parçeyeke ji îraqa fediral û zimanê fermî li Îraqê zimanê erebî ye çunkû dewletek serbxwe ye.

8-     Rêgirtin li dagîrkeran û layenên berjwendxwaz, ewên ku dixwazin hizir û hestê neteweyî li nik mirovê kurd li hindek deveran lawaz bikin ew jî bi rêka sepandina pirojeyên xwe.

9-     Paraztina maf û biwha û binemayên hebûna takekesê kurd berî hertiştî jî ziman û şîwezar.