Seyid Feysel Moctevî 

2005. 01. 07

 Xanî tu bizane paşi qernan

Xanî li me bûne kuncê derdan

Em ketne bi renc û mihnetek pir

Mala me dibû konek li maran

Xem bûn li dilê me aşiyane

Dexlên me birin bi oşr û talan

Cem bûn li me derd û jan tebayî

Asayiş û emniyet me badan

Dil kirne kela birîn û derda

Avek li herîmê me diverdan

Gul bûteyê me dikirne mexmûr

Rîşa dilê wan visa qelandin

Ez mame di hikmeta xudê da[1]

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

pir bû dilê min li rêka pir xûn

Xûna dilê Xanî kirme Mecnûn

Mala me li hingî ra xirabû

Gava ku bekir li naw me rabûn

Xanî felekê cihan deyiş kir[2]

Nezma ku te dî bû ev nemabûn

Dinya bi kemalê xudnema bû

Kurdan li serî kilav nemabûn

 Zerrat etum li hev cuda bûn

Ekrad bi çespê hankî ma bûn

Dayim beşere bi kehkeşanan

Xwe kirne bin asiman de kanûn

Danîne li vanderan bibînok[3]

ta bigrite bin nezer hemû şûn[4]

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Ca xeîri ewane ku mi gotin

Ilm û hunerin ku me firotin

Xev man li cehan bi gavekî dûr

Lev merdumi ra ne ba esasin[5]

Ma çend te gote me nerazên

Razan bi me ra gelik heramin

Dayîne bi destê şerqnasan[6]

Cama vê cehannima bi zanîn

Madam li me bibin miheqiq

Tama devê milletî binasin

Gava ku bi mekr û hîlebazî

Hatin ku veten me ra reha kin

Mala me biken bi roşenayî

Destê me li aqilî qetandin

Ev bûne bi derzî û xeyatek

Pîwan û birîn li her çi xastin

Kirne be meda cilên dilê xwe

Jehra mirinê kirne qurê[7] min

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Me eql firotibû şeva tar

Gurgî li me girtibû miya par

Pê xarin û mast û do nemabû

Mabûne li ser vê tendûra sar

Lerzîn û girînê em girêdan

Cergê[8] me bibû gelek birîndar

Tirsa me li gurgekî miriv xar

Em bûne biebdê xwe giriftar

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Xanî tu li destê mîri şakî

Helbestê te mîri ra xerîdar

Şahenşehê goft û gû bi ayîn

Pirtûkê te kurd ra bi guhdar

Şeirên te bi ezberin cewana

Malek nine têde ev neçin kar

Mîrî tu eqil û hizr û bîran

Ferman li te dil diket li dadar[9]

Gevher li guhên velat diçînin

Dayim mem û zîn bi işqi dildar

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Emma bi nezaniya ciwana

Carane[10] ku dil bibe hevada

Berdet hedefa velatê dil xwîn

Rûnit bi kinarê[11] mahirû da

Keîf û henekên du roje xweş bit

Bayî feleka mezin bi ba da

Rabûn û rûniştinek sivik ser[12]

Şayiste[13] nebû cewanê kurda

Gencên me biçîne kafîşapan[14]

Ta vexti bi çetkê ken qefes da

 Bengî[15] û xumar û mest û bed hal[16]

Xalî ser û mesxerên ibada[17]

Mecbûri li dîweran[18] biçit xar

Desteng û feqîr û bend der pa[19]

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Hala[20] ku cewanê[21] me xemîrin[22]

Hebsa  hevesa heva esîrin

Lazim dike bayekî milayim

Miwanê hişan û aqilan bin

Gazî bike genc û lavikên xwe

Ta hafizê[23] gencê vî velat bin

Tazaminê mayina gelî bin

Ta keydê mokeyedan[24] şikînin

Ta neqşeyê dijminan bidin ba

Gel derd û birînê vê reha kin[25]

Kîbord û mişik bigufti gûne

Ta lav û kicên me dil birînin

Bu xastekê zor biçok û nezdîk[26]

Firmêski[27] li her du çav bibarin

Vexta ku cewan hedef biçûk bû

Em dê kuderê[28] veten bibînin

Saza dilê saziwan bireqsin

Daxa dilê Ehmedan bizanin

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Ehmed, gelekin jane serê me

Destê xwe nedanê ser dilê me

Tirsa li xulam û butperstan

Koştin du bira li dîdeyê me

Em kirne bi kor û gêj û sevda

Bizmik[29] bi keser kirne devê me

Ta em li çi derdê xwe nebêjin

Her çende elem[30]  kula dilê me

Ta em çi li malê xwe nezanin

 Bê eql û nezan û fem[31] kirin em

Serxweş bi bilindiya[32] birûcan[33]

Rakirne kilav li ser serê me

Agah nebûn li roj û şev ra

Tûfanê xira kirin pirê me

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Hakim bi eqil diken hikûmet

Hikmet eve aqilan bi şevket [34]

Danên bi bijartinek hisabî[35]

Mîrek ku bi intixabê ser ket

Bînin bi velatê xwe bikin ser

Ta millet û gel re rabe xizmet

Ferhengî û şaêran hevînit[36]

Ilm û edeba me ber belaket

Ala qelema me ihtizaz ke[37]

Nûsîn û xetên me ev rewa ket

Fikra serê fakiran[38] bixûnit

Mevca ku bi vî li parliman ket

Cemket li gelê xwe fikr û ara[39]

Asan bi terîqeka[40] intinit[41] ket

Bînî te bisenjişê  me eqşar[42]

Bînanî velatê moiteber[43] ket

Gava ku pirin vesîlê rebtê

Bê rebte[44] heger xwe bê xeber ket

Ca şah[45] dibit bi irtibat bit

Ta derd û dilên gelî bi guh ket

Da renci bidil nemîne Xanî

Teyrên nehezî li banî Fir det

Bên xanyê xema bilez xirakin

Rabin li guzeşta[46] xwe bi nifret

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Çen sale ku Xani xani berda[47]

Hêşta me xewa şirîn neberda

Dinya kete qernê bîst û yêkan

Mîrê me diman bi rojê xew da

Zarûkê me  pev re mane birsî

Ketne li deran kulan û derda

Mecbûr li ber kutek[48] vi nanî

Bûn berde û  zincîrî dinê da

Keyfin bi sitandina hiqûqa

Dayim du gohin bicistcûda[49]

Emma çi biken bi vî zikê jar

Gava ku bibîne derd û renca

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Xanî tu dibînî wan birîna

Birsîtiyê zariyên me kurda

Cara ku zikî dikin tejî nan

Paşan bi imaretek dibin şa

Dil xweş bi vê lîstukê dimînin

Axa vetenî bixwe didin ba

Em kengê bikaribin şiyar bin

Gawa ku bi melebin[50] dinê da

Rabin li xewê gelo de rabin

Çendîne ku man xewa giran da

Zilzalê zemîn bi lerze anî

Şahê te bi ah û qîrê girya

Eyvay tu derdê xwe nizanî

Bêçareyî mezherî[51] şibaka[52]

Maşkanêye[53]lavo tu neleyze

Hişyari bi keydê dijminan be

Rabin li xewê cehan bibînin

Berqa qelema rewane ferda[54]

Bal  zaneyê pir cewan bibînin

Ta dehrê[55] kilîl bi destê wan da

Em jî beşerin vekî hemûyan

Mala me çira çira nepeyda[56]

Salane ku ramiyarin emma

Gul baxê dilê xwe baş neavda

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Ey pîr û cewan û merdê dana[57]

Destên xwe bi helqe ken li hev ra [58]

Birca felekî bikin nizare[59]

Zû rabe tu xweş li bamidada[60]

Bejna xwe kirasê xwe tu bidrû

Derzî nede destê wan xiraba

Dinya bi çihar[61] nikare rewşen[62]

Îşên xwe nehêle wan şewan ra

Ferhadeke kûh[63] ken[64] be îro

Bivrê te li Bîsitûn nemehya

Şîrînê ku xwe li çav eser kir

Destên te bi pora arezû ma

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Bikrin li seranê hazirên xwe

Bezma du serî velatê kurde

Bînin û bi mifteyek firoşin

Ta kes duduya bixwe nebîne

Em mest û xumarê her du şêra

Cengîne[65] bi saliha Sedem re

Nakin bi guhê xwe hîç soxenkê

Çonku bi cihadê bûne ser xwe

Çekdar li wan duyan hizarin

Nabe ku bi derdê gel bizan be

Aya dê bikin bi qevlê Xanî ?

Xanî li me ra nekin kelave

Resmên xelete şevê tevakin

Nezma hesene xebatê dane

Seyid  bi qedîm de her visane

Şayed bibe Rojek ne visa be

Ez mame di hikmeta xudê da

Kurmanc di devleta dinê da

¤¤¤

Seyid Feysel Moctevî

2005.01.07,  Senendec

Helbest : Tercîibend

Wezin : Mefûlo Mefailin Feûlon

Yan : Mefûlo Feûlo Failaton

Yan : mostefilo faêlon feûlon

Zû Behreîn

Behr : Hezec Mosedesê  Exrebê  Meqbûzê  Mehzûf

[1] Ev beyta helbest mamostayê mezin seyda Mele Ehmedê Xaniye (rihê vî her şad be) ku min tezmîn kiriye û kiriye bergerdana Helbest xwe  [2] evez kir [3] dûr bîn [4] alî , hemû alya [5] ber vê hindê me çi fayideyek bo milletê xwe nine [6] Rojhilat nas [7] gevî ,hevk [8] ceger. [9] gel destûr û fermana te destûra xudê dizane [10] hindek caran [11] lali [12] rabûn û rûniştina zarya [13] layiq [14] dukan ,dekeyên çet kirinê [15] efyoniy [16] halê xirab [17] ebd û bendeyê xudê , mirov [18] dîwr,hesar [19] dest û pê girêdayî [20] niha [21] cahêl [22] bêtecrobene [23] nigehban [24] hîlegera [25] êş û dedê gel derman kin [26] nêzîk [27] rondik [28] kîderê [29] darikê narînin ku dikine devê karikê de ku diya xwe nemije [30] perçem [31] fam , derk , şiûr [32] çêkirina [33] sextimanê mezin [34] bi hirmet ,ihtiram [35] intixabata azad [36] dora hev xirket [37] bi herikîne [38] zana , danişmend [39] reiya , denga [40] rêka [41] intirnêt [42] hemî gurûhên miriva [43] velatê pêşrefte [44] bê meineye [45] mîr [46] rojigara bihorî [47] çend sale ku Seyda Ehmedê Xanî çoye ser dilowanye xwe [48] hindek [49] teiqîb kirin [50] aletê destê xelkê [51] teî dîtin [52] penceranda [53] leyiza biçûka ya berê li gunda de ku nêzîkî biharê keçikên gund cîkê di rûniştin û xwe re risq çêdikirin. [54] Sibedehî ,sibê , ayendê , paşerojê [55] dinyayê [56] çi re çirayê mala me ne xûyaye [57] mirvê zana [58] destê xwe bidne destê hev [59] temaşe [60] siba zû [61] çar [62] ronahî [63] çiya [64] bikole [65] şer kirine