YUNUS EMRE

(1240 - 1321)

Evîna te can ji min bir

Bijartin, wergerandin û venivîsîn:

 Husein Muhammed

YUNUS EMRE (1240 – 1321)

Yûnus Emre (bi tirkiya niha: Yunus Emre) yek ji giringtirîn helbestvanên klasîk yên tirk e. Ew yek ji şaîrên pêşîn e ku bi zimanê gelêrî yê tirkî nivîsiye û niha bi pirranî wek helbestvanê neteweyî yê tirkan jî tê hesibandin. Bandora wî ji hingê ta niha gelek li ser wêjeya tirkî hebûye.

Helbestên Yunus Emre bi pirranî li ser evînê ne. Evîna wî dikare hem ya dinyayî be anku li hember jinekê yan keçekê be û hem jî yezdanî be anku ew evîndarê Xwedê ye.

Min xwest piştî Mewlana Celaledînê Rûmî, Se’diyê Şîrazî, Omer Xeyam, Ebû Niwas û Ebû l-‘Ela el-Me’errî bi vê gulbijêrka helbestên el-Me’errî xeleka wergerandina şaîr û nivîskarên mezin yên klasîk yên Rojhilata Navîn bidomînim. Kerem bikin van helbestan bi venivîsîneka nûjen bixwînin.

Husein Muhammed

Helsînkî 11.08.2008

Were bibîne ka evîn çi dike

Digerim, dişewitim;

evînê ez bi xwînê sor kirime.

Ne dîn im, ne hişyar im.

Were bibîne ka evîn çi dike.

Carine, wek bayî dibezim,

carine, wek rê tozê radikim.

Carine, wek çemekê diherikim.

Were bibîne ka evîn çi dike.

Daxê yarê li dilê min e.

Digirîm,

Rondik dibin robar.

Were bibîne ka evîn çi dike.

Destê min bigire,

Min rake, bigire bal xwe.

Ji ber te girîme, min aşt ke.

Were bibîne ka evîn çi dike.

Ji welatekî diçim yê dî,

ji nav xerîban li yara xwe digerim.

Ma kî dê hesreta min fam bike?

Were bibîne ka evîn çi dike.

Mîna Mecnûnî li çol û çiya digerim,

yara xwe di xewnan de dibînim

lê gava şiyar dibim, bextreş im.

Were bibîne ka evîn çi dike.

Ûnis, goyînek reben e,

Ji şilka serî ta binê piyan

Birîndar e, ji yarê dûr e.

Were bibîne ka evîn çi dike.

Evîna te can ji min bir

Evîna te can ji min bir;

tenê hewceyî te me.

Agir bi şev û roj min disoje;

tenê hewceyî te me.

Ne malê dinyayê min şad dike,

ne jî xela xema min e.

Evîn xemên min vedirevîne;

tenê hewceyî te me.

Evîn yê evîndar dikuje,

diavêje deryaya evînê,

bi yarê dadigire;

tenê hewceyî te me.

Ger meya evînê vexwim

û bi şêt û şeydayî biçim çiya,

tu dê her gavê li hişê min bî;

tenê hewceyî te me.

Sûfî pêwîstî suhbetan in,

bawermend bendewarî biheştê ne,

Mecnûn muhtacî Leylayê ye;

ez jî hewceyî te me.

Ger bêm kuştin,

xweliya min biavêjin ber bayî jî,

li hewa jî ez ê bibêjim:

“Tenê hewceyî te me.”

Navê min Ûnis e.

Evîna min her roj zêde dibe.

Li vê dinyayê û wê axretê;

tenê hewceyî te me.

Gerrok im

Ez gerrok im,

binecihê min li devereke din e.

Siltan im,

tac û text,

hesp û hawranê min li devereke din e.

Eyûbê bênfireh im.

Cercîs im, hezar carî mirime.

Bi destên vala hatim dinyayê,

hemû malê min li devereke din e.

Bilbil im, miskê difiroşim,

bi izna paşayî distirim.

Xezal im,

çergeha min li devereke din e.

Kî dizane ka teyrek çawan im?

Hevrêyek rû-heyvî.

Ji Destpêka Demê ve mest im,

Tasa min ya meyê li devereke din e.

Şêt û şeyda me,

guh nadim gotinên xwe.

Dimeşim welatekî din,

guhên min li devereke din in.

Peyvên razdar nikarim şirove bikim.

Li wê derê agir bi avê venamire,

bi şev û roj gurr e.

Çiraya min li devereke din e.

Ez pirr geriyame,

heft caran li dor dinyayê zivirîme.

Min roniya Mihemedî dît, ya min e.

Mala min li devereke din e.

Ûnis ketiye bin van pûnijan

Û terka dinyayê kiriye.

Çêjek şirîn devê min girtiye,

Ji devereke din hatiye.

Ez ew im, ew ez

Çi ecêbgirtî dimînim

dema ku hindirrê xwe vedikolim

û bi nehîniyê dihesim:

nikarim xwe ji wê

yan wê ji xwe cuda kim.

Ez bûme ew, ew bûye ez.

Hûn jî dikarin

xwe di rewşa min de bibînin.

Li xwe dinerim, wê dibînim.

Li wê dinerim, xwe dibînim.

Ez û ew yek in.

Dizanim kî ye

ku dilê min dadigire.

Ez û yara xwe:

wek du mûyên heman pirçê.

Dûr jî biçim,

dosta min dê her nêzîk be.

Çima êdî her bimeşim,

bi vî û wî alî de bibezim?

Guh nadim yên ku dibêjin:

“Leş ax e.”

Giyana leşî, yarê,

dê rabe bal Xwedê!

Bilbilê baxçeyê evînê me,

Ji nav wî hatime.

Yê bawer neke

nikare wek vê giyanê tê bigihe.

Ji Destpêka Demê ve Mensûr im,

Bo wî hatim vê derê.

Min bisoje, xweliya min

biavêje ber bayî

çimkî ez Rastî me.[1]

Di nav agirî de nabim xwelî,

bi sêdarê ve nayêm xeniqandin.

Gava ku dema min li vir qetiya,

ez rêya xwe bidomînim.

Feqîr bûm, bûm zengîn.

Xwedanê erd û esmanan im,

Serdarê rojhilat û rojavayê me.

Erd û esman bi min dagirtî ne.

Dema ku min li xwe nerî,

Min Xwedê dît.

Berê tirsonek bûm,

Niha ji tirsan rizgar im.

Ûnis, ma kî dikare te bikuje?

Yê ku ruhê dide, wê distîne jî.

Baş dizanim ka kî ye

Serdarê hemû ruh û canan.

Ûnis bi Quranê mest bû

Bi hêza xwe

Yezdan moriyek afirand.

Moriyê pesnê Xwedê da,

ji ber awirê Wî ruxiya.

Yezdan

heft tebeq dinya

ji xweliya moriyê afirandin,

heft esman

ji mija moriyê damezrandin,

heft derya

ji dilopa moriyê çêkirin.

Ji kefa deryayê

Wî çiyayên asê danîn.

Yezdanî Mihemed

Ji dilovaniya xwe

da mirovan,

Elî ji dilnermiya xwe

da bawermendan.

Ma kî dikare

dinyaya neberçav bibîne

eger Quranê nenase?

Ji deryaya moriya Quranê

Ûnisî vexwar

Û mest bû.

Yezdan di çavên te de ye

Ji te rica dikim,

li min binere,

perdeya ji ber rûyê xwe rake.

Ma heyfa çardehî yî?

Xwedê

peyvên ji lêvên te difirrin

bisitirîne!

Didanên te

mîna moriyên li pişt mircanan

lê ji moriyan bihagirantir,

ji berfa spî jî sîstir in.

Bejna te ya bijûn

Wek guliya genimî,

Davên kelîkan e.

Heyva çardehî jî

diheside kevana birûyên te.

Ma yên te bibîne

çawan wek perwanî

xwe neavêje nav agirê evînê?

Herdu çirayên çavên te

giyanî ji min didizin.

Evîndarî

peyvên yarê

kirine bend

li gerdena xwe.

Evîndar

bûye zindanî yarê,

naxwaze serbest bibe.

Çawan

behsa delaliya te bikim?

Yarê,

xwe ji çavnebariyê biparêze!

Gerdena te

ji ya xezalê

ferq nakim.

Ûnis

di çavê te re

Yezdanî dibîne.

Yezdan

Di çavê te de ye

– ma çawan jê dûr kevim?

Termên nazik

Spêdê digerim,

gorran dibînim:

termên nazik

di sînga axa reş de.

Termên di tabûtan de veşartî

di nav axê re rizîne.

Xwîn ji demaran rijiye,

kefen lewitandine.

Gorrên tijî,

gorrên xirabe,

warên wêran,

xaniyên xopan

dibînim.

Ev çi rezalet e?

Ne çergeh şên in,

ne stargehek bo zivistanê

peyda dibe.

Zimanê di devî de

jengarîbûyî

nikare bipeyive.

Ecela yekî

li ser xwarinê,

li ber mestbûnê,

li ber dengê sazê,

li şahiyê

yan di nav êş û janan de

hatiye.

Rojan dibînim:

ji şevan tarîtir in.

Çirîska çavên reş

vemiriye,

rûyê heyva çardehî

hinda bûye.

Destê ku berê sorgul diçinîn

niha ji nav axa reş re ye.

Ecela yekî hinge hatiye

dema ku ji dayika xwe qehiriye:

avêtiye gorrê,

berê wî xwehr e.

Min miriyên hêlayî jî dîtin.

Nalenala giyan e,

Wek agirî dişewitin

– dûxana ji gorrê bilind dibe dibînim.

Dema ku giyanê Ûnisî wan dibîne,

ew tê bal Me û dibêje:

Ji tirsan behecîm,

giyanê min ket ecêbê

dema min termên nazik dîtin.[2]

Bila talan bibe

Min giyana giyanan dît,

bila giyanê talan bibe.