nimune

( Ev gotara birêz Ilhan Kizilhan di kovara PÊL, hejmar 2 de hatibû belavkirin ji bo giringî û pêwîstiya wê em li vir jî belav dikin.)

Ziman bi dengdayên xwe, rêziman, syntax û bi hemî nefsiya xwe, rihê xwe, ku di nav ziman de cihê xwe girtiye, diyar dike ku mirov çawa bi kîjan gotinê hîs, nefret, bi dil û derd dibe ...

Di axaftina xwe ya rojane de mirov kêm li ser wateya ziman, bi karanînana bêjeyan, hevokan, dengan û hwd. difikire. Zimanê me yê organîk wek ji ber xwe ve destpêdike û diaxife. Lê mixabin, afrandin û struktura ziman ne wiha hesan e. Elementên biyolojî, civakî, neurology û psikolojî bi hev re vî zimanê ku em dixafin gengaze dike. Heta mirov bêjeyekê derdixe, bi hezaran hucrên organîk û neurology di nav hinek mîkrosaniyan kar dikin û wiha mirov bêjeyekê dibêje. Ku yek element kêm be, an jî baş kar neke, asteng di axaftina ziman de derdikevin.

Di vê nivîsandinê de em dixwazin bi taybetî li ser pêwendiyên ziman û psîkolojî rawestin. Herdu, ziman û psîkolojî bi hev re tên wateya psîkolinguîstîk. Lê pêşî em li ser ziman rawestin: Di grafîka jêrîn de tê diyarkirin ku ziman ji gelek babetan digihîje hev û wiha ziman dibe xwedî şikil û formekî efsûnî, daku mirov ji mirov fêm bike.

Fêrbûna ziman beriya ku zarok were dinyayê destpêdike. Di zikê dayika xwe de guhdariya axaftin û dengan dike. Hinek hefteyên piştî ku zarok tê dinyayê, destpêdike bi girî hers û xwestinê xwe tîne ziman. Herwiha ragihandinek di nav dayik û zarokê beriya axaftinê çêdibe. Dayik û zarok pir dengan di navbera hev de dikin, ku mirov bawer dike ev bi hev re diaxifin.

Ragihandina sembolîk ya yekemîn piştî 6 mehan destpêdike. Ev bi girî, an jî bi livbaziyan wek livandin xwestinê xwe diyar dike. Bi wê ragihandina sembolîk bi karanîna ziman wek aletekî dike. Ku zarokê picûk bixwaze were hemezkirin, ew destên xwe dirêj dike; ku mezin dikenin, ew zarok jî destpêdike û dikene, wiha bala mezinan dikşîne ser xwe û dibe perceyekî ragihandina kolektîf. Li aliyê din jî, leyistikekê dide destê mezinan û wiha dixwaze pê re were leyistandin. Ev jî azîneyeke ragihandinê ye.

Dora 9 mehan zarok destpêdikin û dikin qêrîn, daku tiştekî bi zanebûn bistînin. Ku dîtin û awirên xwe li ser tiştekî konzentere kiribe, ew destên xwe nişanî wê hedefê dike. Ku hedef ne li ber cavan be, divê mirovên mezin bixwe derxînin ku zarok çi dixwaze. Ku mirov tiştekî xelet diyarî wî bike, ew dengê qêrîna xwe bilindtir dike. Piştî hinek mehan zarok ji bo tîştekî bi sembolîk diaxifin. Minak: Ku zarok bircî be, dibêje namnam, an jî hamham, hwd. Namnam wiha dibe cihgirê „Ez birçî me û xwarinê dixwazim.“ Dayik, an jî bav têdigîhijin û xwestina zarokê bi cih tînin.

Ku zarokê picûk muzîkê bixwaze, destên xwe li hev dixe, diçe cem teyb an jî kastekî tîne. Ku bixwaze here derva, diçe pêlav an jî caketê xwe tîne. Piştî gihiştina wê derecê zarok dereceya heywanan derbas dikin, ji ber ku xwestin û hedefên bi hizrandinê, fikir û fêm dike. Ev destpêka ragihandineke aktif ya zarokan e. Herwiha di gelek lêkolînan de hatiye diyarkirin, ku ragihandina pasîf demeke dirêj beriya axaftina aktîf destpêdike.

Piştî salekê zarok pirsan jî têdigihîje. Ku mirov ji zarokên picûk bipirse “Ka ye cavê te?“ Ew bi destê xwe diyarî cavê xwe dike, û hwd.

Wan reaksyonan mirov dikare li gel heywanan jî temaşe bike. Lê zarokên piçûk bê ders û xelatan, bi xwe fêr dibin. Heywan heta derecekê bi xelatên wek xwarînê û dersên taybetî fêrî wan reaksyonan dibin.

Beriya ku zarokên piçuk fêrî bêjeyan dibin, ew dest bi axaftinê dikin. Car caran jî wek mezinan devê xwe dibe û tîne, dixwaze wek mezinan dengan derxîne. Beriya ku biaxife zarok dibe xwedî gelek bêjeyan, wan fêm dike, lê nikare bibêje. Minak: Ku mirov bibêje hesp, ew diyarî hespê dike û dibêje hîhî, nabêje hesp.

Struktura ferbûna zimên li gel zarokan

• Hiraşî u sazûmaniya hevokan heye.

• Struktura kûr û serrû heye. Struktura kûr li ser wateyê radiweste. Herdu struktur bi şertên tranformasyonê digihîjin hev.

• Ziman dikare bêdawî hevokan biguhirîne û dikare herdem hevokên nû biafrîne.

• Daku zarok dikaribin fêrî zimanekî bibin, divê wateya ziman fêrbibin. Pêşî struktur, rêziman, ne pewist e. (Di nav civaka kurdan de hejmara ku rêzimanê kurdî dizanin gelek kêm e. Hejmareke mezin nikarin binivîsînin an jî bixwînin, lê dîsa jî ew rast diaxifin û dizanin kîjan hevok û bêje rast in.)

Zarok ne tenê fêrî axaftinê, bêjeyan û gotinan dibin; ew herwiha fêr dibe ku her bêjeyek xwedî livandin (hareket) û wateyan e. Ev hemû jî prensîpên zimannasî ya linguistik in.

Di pir civakan de bawerdikin, ku zarok bêjeyên pêşî „da“, „dayê“, an jî „ba“, „yabo“ bi kartînin. Ev baweriyeke ne rast e. Ev gotin perçeyekî dengdayên zarokan in. Tê bawerkirin, ku gava dayîk an jî bav wan gotinan guhdar dikin, bawer in zarok navê wan dibêje, wiha ev zarok kêfxweş dibin û zarok motîfe dikin daku dîsa bibêje.

Piştî wan gavan zarok destpêdikin û bêjeyan kombîne dikin û wiha hevokan diafrînin. Ev dem dema têgihîştina cihanê ye.

Têgihîştina dinyayê

• Zarok bi kurtkirina bêjeyan û kopykirina zimanê mezinan fêr dibin.

• Kurtkirina bêjeyan bi zanebûn tê kirin, ev metodeke taybetî ye ku bi her zarokekî re, ji dayîkbûnê ve, heye.

• Zarok di wan salên pêşî de zêde dixwazin naveroka bêjeyan fêm bikin. Minak: „Dayê, em herin malê.“

• Mezin jî, bêjeyên zarokan rast dikin, heta wan bêjeyan rast fêrbibin.

• Ziman çiqas ji hev cuda bin jî, dixwazin wateya pêwendî û têgihîştinê were amedekirin.

• Beriya rêziman, zarok stratejiyên têgihîştin û wateyê bikar tînin.

• Di destpêkê de zarok ji aliyê mejû xwedî kapaziteyek mezin in û zû enformasyonan digirin.

Teoriya Pêşvebirina Ziman

Bi têoriya bingeha ferbûna zimên û teoriya pêşvebirina zimên mirov derxistin û guhartina ragihandina ziman dinirxîne. Bê guman mirov nikare bibêje ku têoriyeke ziman heye ku her babet û taybetên ziman derxîne. Di têoriya ziman de pir dîtin li ber hev, ne dijî hev radiwestin û ji pir aliyan wê dixwazin bingeha pêşvebirina ziman pêşkeş bikin.

Têoriyên Ferbûnê

Di têoriyên fêrbûnê de dixwazin diyar bikin ku mirov dikarin ziman ji hev fêr bibin. Ango zarok ji mirovên mezin fêrî ziman dibin. Skinner di sala 1957’an de di pirtûka xwe de ya „Verbal Behavior“ dixwest ispat bike ku ziman wek livandinekê ye. Çawa mirov li gora dayik û bavê xwe destê xwe bilind dike, an jî nan dixwe, ew wiha jî fêrî ziman dibe. Bêguman rast e ku mirov pir tiştan ji dayik û bavê xwe, an jî ji mirovên din fêr dibe, pir tiştan kopî dike, lê pir tiştan mirov bê kopî jî dizan e. Di rexneke mezin de Chomsky (1959) dijî têoriya Skinner derdikeve.

Ku îro mirov li ser Noam Chomsky nûçeyan dibihîse bi gelemperî li ser raman û rexna polîtkîka Amerikayê ye. Hinek jî dibêjin, ku li Dewletên Yekîtiya Amerîka tenê yek oposîsyon heye: Ev jî Chomsky ye. Lê Chomsky bi xwe Profesorê psîkolînguîstîk e, ango li ser afirandina ziman radiweste. Cara yekemîn Chomsky di salên 50’de têoriya afirandina ziman a gerdûnî diafirîn e.

Chomsky bawer dike ku „ gelek zarava û ziman ku gelek dûr ji hev xuyan e, ev ziman û zarava ji hev fêm nakin, lê dîsa jî aliyê rêziman, hinek şertan û ştrukturan nêzîkî hev in. Ev ştruktur billî hemû guhartinên dîrokî û bûyeran nayên guhartin“ (Chomsky, 1973)

Dîtinên Chomsky ji sala 1965 an heta 1986 li ser ziman

• Zarok bi çebûna xwe re xwedî rêzimanekî gerdûnî/universel e. Ev struktur babetekî bijolojî bi her zarokekî re ye.

• 1. Language Aciquisition Device (LAD): Mekanismeke Ferbûna Ziman. Ev LAD derfet dide ku mirov têzan (hypothesan) cêbike.

• 2. Mekanismeke biryar dayin: Kijan rast e, kijan ne rast e.

• 3. Mekanismên gelemperî, gerdûnî

• Bi wan 3 Faktoran zarok guhdarî zimanê mezinan dike û li gora vê struktur û rêziman di hinek salan de fêr dibe.

Wek di grafîka jorîn de tê diyarkirin gelek teorî li ser ziman hene. Mirov nikare bibêje dîtinek rast e, an jî xelet e. Ez di wê baweriyê de me ku her têorî ji pêşvebirina ziman kedeke baş kirine û divê li ser wan bingehan têoriyên li ser ziman bi zanistîyên nû werin rawestandin.

John Kates di sala 1818 û 1819’an de du caran dixwest helbestê li ser Hyperion binivîsîne û her du caran dest jê berda. Bi mînakekê li ser Xwedayê TITAN dixwest têgihiştina NASNAME ya civakî û ya şexsî şirove bike. Lê nîvîskarekî mezin wek Kates ket nav gelek aloziyên felsefîk û bi zanebûn ev nivîsa xwe rawestand.

Mesela Kurdan û nasnameya wan jî tijî alozî, astengî û pirsgirêk e. Bi hemû babetan dagirkerên li ser welatê kurdan şerekî eşkere û veşartî dijî vî gelî dike. Hevqas teror, zilm û zordarî pêkaniye ku ji xeyina axaftina zimanê kurdî, ji ber sedemên hingavtin, teror, tirs, derd û kederan mirov bê ziman bûye.

Ji sedsalan ve li heremên Kurdan şerekî veşartî û eşkere dimeşe. Jiyana gelê Kurd herdem di nav xwînê, mirinê û qirkirinê de derbas kiriye. Van bûyeran bandoreke mezin li ser hest, dil û zimanê Kurdan kirine. Îro jî em di stran û nivîsên Kurdan û kar û barên rêxistinên Kurdan de dibînin. Teror mirov dikare bêziman bike. Êş, zilm û zor hevqas dijwar e ku ziman têr nake, wan dilînên me bîne ziman. Mirov di hundirê xwe de tije dibe û dikare wiha bibe xwedî gelek nexweşiyan. Ev jî bandoreke mezin dide ser pêwendiyên zarok û malbatê. Axaftineke rasterast, li ser her babetan çênabe. Ev jî dikare astengiyên mezin ji bo pêşvebirina zarokan derxîne. Mejû wiha nikare bi rihetî vebe û hucreyên nû bi hev re girêde, daku mirov bibe xwedî kapaziteke mezin.

Ez herwiha jî bawer im ku lewra jî rêxistinên Kurdan jî di gelek stratejiyên xwe de ratsyonal analîze nakin. Di gelek daxuyaniyên wan de parekî mezin tijê propaganda û xwe-parastinê ye. Heta babetekê an jî pirsgirêkekê şirove dikin „ji Adam û Hewa“ destpêdikin. Analîzekirina edebiyata Kurdî ya nîvîs û devikî jî gelek balkeş e, lê divê di cihekî dinê de were nivîsandin.

Ji ber sedemên dagirkeriya Kurdistanê ragihandina di nav Kurdan de pêşneketibû. Heta hinek gundên ku 30 heta 40 kilometre ji hev dûrbûn, baş hev nasnedikirin. Li gundan jî mirov bi şerê bircîbûnê hewqas mijûl bû ku dem tune bû li ser pirsên nefsî, ruhî rawestin. Em lewra jî wan fenomênan li dervayî welat jî dibînin. Li gora lêkolîneke me di sala 1998’an de ji bo wezaretiya hundurî , tê diyarkirin, ku ciwanên Kurd her roj tenê 10 deqîqan bi dayik û bavên xwe re diaxifin. Axaftina ciwanan bi malbata wan re li ser diravan, pirsên dibistanê û tenderustiya wan e. Malbat ji wan zarokan li ser pirsên wan yên ruhî nizanin bipirsin. Lewra jî ev ciwan diçin cihên ciwanan û bê xwedî, dawî tiştên xirab dikin. Ew dixwazin li ser derdên xwe biaxifin, lê tukes tune ku wan guhdar bikin.

Bandorên terorê li ser ziman xwe gihandine Ewropa jî. Înkarkirina Kurdan li Ewropa jî dom dike û di gelek rojnameyan û televiziyonan de gelek nêgatîv li ser Kurdan tê axaftin. Lewra jî gelek zarokên Kurdan û malbatên xwe eşkere xwe Kurd diyar nakin. Ev înkarkirin jî, zarokan dike nav nakokiyên mezin: êdî ziman û nasname veşartî tên jiyandin. Ev zarok ji xwe dipirse: „Ez Kurd im, an jî Alman im, belkû Tirk im?“, Navê min jî yê Tirkan e, lê ez kî me, ji kuderê me?“ Wiha gelek pirsan bê bersiv dike û ev zarok dikare têkeve nav aloziyên civakî û şexsî.

Bandora terorê ne tenê li welatê Kurdan dom dike, ew herwiha bi şerê psîkolojî li derveyî welat jî dom dike. Ev alozî di nav Kurdan de ne nû ye. Ji sedsalan, nesîl li ser nesîl, bav pişt bav wan bandorên psîkolojî li gel xwe kom dikin û didin nesîlên din. Wiha mirov dikare bibêje ku ev „nexweşiyên psîkolojî“ jî bûne perçeyekî jiyana her kurdekî. Ev pirsgirêk wê di pêşerojê de jî me pir mijûl bikin.

Ku mirov medya Kurdan di wan dawiyê de binîrxîne, tiştek balakeş e. Herkes li ser girîngtiya zimanê Kurdî û projeyên civakî diaxife, dinivisîne û guftûgoyan li ser dike. Bê guman ev tiştekî giring û pêwist e, lê dîsa jî, divê were pirskirin, ma gelo ji mêj ve li ser wê xala giring ne dihat axaftin, an jî, ne di hat nivîsandin? Car caran jî, ji min re wiha tê diyarkirin, ku hinek rêxistin û siyasetmedarên Kurdan di karên xwe yê siyasî û ramanî de dikevin astengiyan, herwiha ji cekmecên xwe „xala zimanê Kurdî“ derdixin û gel demekê pê mijûl dikin. Diruşmeyên wek „bi zimanê Kurdî biaxifin, binivisînin û bifikirin“ pir caran derketine ser rojevê û dîsa winda dibin.

Ez dixwazim di vê nivîsê de zêde li ser ziman bi aliyê psîkolojî û civakî rawestim. Guftûgoyek li ser alfabê, amedekrin û afrinandina saziyan ji bo pêşvebirina zimanê Kurdî, an jî konzeptên perwerdekirinê ne hewceye were axaftin. Ev erk û delametên netewî û civakî ne. Lê heta em bigihîjin wê merhelê, pir karên bingehîn û belkî ya herî giring têgihîştin û bawerî hewce ye, ku bê axaftin û pêşvebirina ziman di nav civakê de, emê dîroka xwe ya kolektîf û wiha jî, civaka xwe ya kolektîf di pêşerojê de seqet û bi pir birrînên xedar bihêlin. Mejûyên kolektîf, ango hemû tiştên di dîroka Kurdan de derbasbûne û êdî di nav civaka Kurd de dijîn bi zimanê zikmakî orjînaliya xwe winda nake û billî hemû înkarkirina çanda Kurdan di nav gel de wiha dijî. Lê ku em di demeke teknîk ya medya de zimanê Kurdî neparêzin, emê di demeke kin de çîrok, metelok, mitolojî, dîrok û ramanên xwe ji bîr bikin, an jî, bi zimanekî din fêr bibin. Ji xwe jî, pir Kurd li ser dîrok û ramana xwe bi zimanekî biyanî dixwînin. Lewra jî îro em himberî teşqeleyeke mezin in, têkçûna zimanê zikmakî, têkçûna civakî an jî, deformasyona wê ye.

Zimanê gel, komek an jî netewek çiqas dewlemend û peşketî be jî, ku ne bijî, nikarê ji bo pêşerojê bibe zimanê zarokan, ango nesîlên nû. Ziman divê bijî, ango di her xala jiyana Kurdan de, divê ziman bibe bingeha ragihandinê û pêwendiyê. Ku bi Kurdî em bi hev re li ser raman, çand, civak, aborî, û hwd. neaxifin, kise nekin, ne şitexlin, xeber nedin, şor nekin, ku em kul û derdên xwe, xewnên xwe bi hev re par nekin, ziman nikare bijî. Tenê ku hinek rewşenbîr, nivîskar, komeke piçûk bi zimanê Kurdî biaxife, ev têr nake. Di dîrokê de tê zanîn ku demeke dirêj zimanê Latînî li Ewropa zimanê bingehîn yê zanistî, aborî, çandî û hunermendî bû. Lê îro ne civakek an jî, gel bi wî zimanî diaxife. Lewra jî, ji zimanê Latînî re îro dibêjin, zimanê mirî. Herwiha piştî dagirkeriya Ewropa li Africa ya mezin bi hezaran zimanên civakî û eşîrtî windabûne. Ev li rojhilata navîn de jî, tiştekî ne nû ye. Ev ziman bûne parçeyekî dîrokê.

Iro ku civaka Kurd bi hemû sazî, rêxistin û komelên xwe bi rastî bixwazin dîsa vegerin ser zimanê xwe, divêt ew di karmendî û têorî de bernameyên xwe biguherînin. Bi taybetî mirovên nas, ango serokên rexistinan, siyasetmedar, hunermend, nivîskar, û hwd. divên gavên pêşî biavêjin û bi fermî bi zimanê Kurdî biaxifin. Minak ji bo gel û taybetî zarok û ciwanan pir giring e. Lê bêguman ev komên elît divên ne ji bo bangeşiyê bi Kurdî biaxifin, ev divên bixwe bi zimanê zikmaki bijîn.

Her mirovekî xwedi berpirsyar ji bo pêşerojê bila li ser wê pirsê raweste: Kurdên li derveyî welat, Kurden bakûr, başûr, rojava û rojhilat wê piştî bîst salên dinê ma gelo karibin bi zimanê Kurdî bi hev re biaxifin? Ciwanekî Kurd li Almanya wê karibe bi ciwanekî Kurd li Swêd an jî li Fransa bi Kurdî biaxife? Ciwanekî Kurd ji başûrê wê karibe bi zimanê Kurdî bi ciwanekî başûr re biaxife? Pirsên wiha em dikarin bê dawî pirs bikin, lê di bersivan de em hemû zehmetiyê dikşînin.

Daku were têgihîştin ku zimanê zikmakî ji bo civakekê çiqas giring e, ezê hinek xalan pêşkeş bikim.

Giringiya têgihîştina zimanê zikmakî ji bo civakekê

• Ziman di pêşvecûna nasnameyê de (kîmlik) rista herî mezin dileyize. Ziman dibe bingeha nasnameya zarokekî û şexsîyeta wî.

• Bi zimanê zikmakî yê dayikê zarok fêr dibe ku jiyana xwe û cihanê nasbike û têbigihîje.

• Ziman rê diyarî zarokekî dike, daku karibe li ser piyên xwe di pêşerojê de raweste.

• Zarok tenê bi zimanê zikmakî, ne fêrî tiştan dibe, ew herwiha dikare binîrxîne û biafrîne.

• Zarok wiha bi zimanê xwe dikare bi mirovên din re têkeve nav ragihandin û pêwendiyan.

• Xaleke giring di fêrbûn û giringiya zimanê Kurdî de nasname ye. Bi zimanê zikmakî mirov şekil û formê dide nasnameya xwe û wiha ew risteke giring di girêdana niştiman de dileyize. Çiqas mirovek zimanê xwe dizanîbe, herwiha girêdana wî bi niştimana wî re, girêdana wî bi axa wî re heye. Ev taybetî ji bo mirovên ku rojeke bixwazin vegerin welatê xwe pir pêwist e. Herwiha ew jî, ji bo jiyana diyaspora xaleke giring e. Zarokekî ku bi zimanê zikmaki bizanibe, dikare hesantir here welatê xwe û rewşa welatê xwe bizanîbe.

Herwiha zarok bi zimanê bav û kalan dibe endamê civakekê û civaka xwe bi serbilindî, şahî û şerefeke mezin dinîrxîne û lê xwedî derdikeve. Yek ji sedemên ku car caran pir ciwan li nasnameyan xwe xwedî dernakevin, di nasnameyeke negatîf de tê diyarkirin.

Nasname ji bo parastina dîroka şexsî û koma wî risteke mezin dileyize. Ev jî hinek girêdayî ziman e.

Ziman mîras û xezîna civakê ye

• Herwiha zimanê zikmakî mîras û xezîna civakekê ye. Ew hemû jiyana dîrokî ya kolektîf, çand û mejûyê kolektîf diparêze û dide nesîlên nû. Bîrbûna civakî ya dîrokî bi zimanê zikmakî tê parastin. Dîroka her mirovekî ya şexsî û netewî perçeyekî jiyana wî ya pêşerojê ye jî.

• Dîrokeke kolektîf ya rast û bingehîn bi zimanê wê tê naskirin. Bi zimanê zikmakî zarokek di nav civaka xwe de tê pejirandin, çand û dîroka kolektîf fêr dibe û wê mîrasê di pêşerojê de dide zarokên xwe.

• Zarokek ku zimanê dayika xwe di zarokaniya xwe de fêr nebe, di pêşerojê de ew pir astengiyan dibîne, ew ji aliyê civaka xwe û civakên din jî belkî her dem biyanî dimîne. Mirovekî ku nikaribe rast û bi babeteke têgihîştî bi zimanê xwe biaxife, ewê herdem kêmasiyekê di xwe bibîne. Ewê taybetî kêmayên mezin di pêwendiyên şexsî û civakî de bibîne. Lewra jî, axaftina zimanê zikmakî bingeheke herî mezin e ji bo tendurûstiya civakekê.

• Zimanê zikmakî dezgeheke ragihandin û têgihîştinê di nav malbat û civakê de ye. Ku mirov ji dilê xwe, hesan û rihet nikaribe her fikirên xwe bîne ziman, wê demê ji aliyê rih û psîkolojî pir pirsgirêk dikarin derkevin.

Ev xalên jorîn bêgûman ji bo jiyana diyaspora, jiyana ji derveyî welat xaleke giring e. Zarokekî ku bi zimanê zikmakî bizanibe, dikare hesantir here welatê xwe û rewşa welatê xwe bizanîbe û jiyana li derveyî zelal bike. Pêwendiyê welat ji bo wan zarokan, ciwanan û mezinan mirov ji aliyê nasnameyê û psîkolojiya şexsî ve têr dike.

Ev mînak belkî diyar dikin ku zanebûna zimanê zikmakî çiqas giring e. Bi taybeit jî, min ev mînak li ser zarokan da, daku zimanê zikmakî divê ji piçûkayî ve fêr bibin û ew zarok jî, bêguman dibin mîrasperest û mîsagoriya (garanti) civak û netewekê.

Ji ber ku îro saziyên netewî, yê ku ne girêdayî ramaneke partiyekê ne, pir kêm in, dîsa ew berpirsyarî dikeve ser pişta partî û rêxistinên Kurdan. Lê partiyên Kurdan jî, divên baş têbigihîjin, ku jiyana wan jî girêdayî zimanê Kurdî ye. Ku rojekê tu kes bi zimanê Kurdî neaxife, ew partî jî, pêwistî û giringiya xwe winda dikin, ku dîrokeke kolektîf ya Kurdan wêran bibe, lewra jî, ew jî misyona têkoşîna rizgariya netewî de îflas dikin.

Bi gelemperî em dikarin bibêjin ku, kurdiyeke rast an jî xelet tune. Axaftin bi zimanê Kurdî bi her awahî rast e. Alfabêya Kurdi bi erebî, kirilî an jî latinî hemû rast in, tenê divê were nivîsandin û perwerdekirin. Sorani, Kurmancî, Dimilkî, Goranî an jî Feylî wekhev in. Bingeh: axaftina zimanê zikmakî ye.

Mesela zimanê Kurdî îro ne tenê meseleke zimanekî ye an jî, guftûgoyeke têorî ye. Hebûn û tunebûna zimanê Kurdî hebûn û tunebûna hemû nîrxên Kurdan yên kolektîf in.

Welate Kurdan hatiye perçekirin, lê ku em nexwazin ku giyan, rih û nîrxên Kurdan werin perçekirin, divê em li ser zimanê Kurdî rawestin. Divê bi zimanekî were axaftin daku ev ziman bijî.