Cîtara Bêtêl

Cihan Roj  

rojava.net- 20.08.2009

Beriya Şadî bê ,Selîn odeya mieneyê  amade kir.Kîsikê qehweyê danî goşeyek maseyê.Bi destan gomlekê xwe baş li ser bedena xwe bi cî kir.Dest li biskan da,biskek du bisk bi ser eniya xwe de bereda.Ma li benda nexweşan.Zivistan ne tê de demsalên din kes zêde nediçûn doxtor.İncax kesên bê eman,bi nexweşiyên giran diketin dihatin doxtor.Di wexta îş û kar de kesî guh nedida nexweşiyên sivik.Heya Şadî hat wê rojê ku roja çarşemê bû çar kesan xwe ji bo dorê qeyd kiribû.Şadî rojbaşî da Selîn,kasika mast ji poşetê deranî.Selîn mîna  metelmayî bimîne nizanibû çi bike lewre rojên ku nexweş kêm bûn Şadî nexweş miene dikirin hê taştê dixwarin.Şadî sedem derkir:

’’Ji birçîna av bi devê min dikeve.Bi şev bi derengî razam.’’Selîn hema rabû.Wê jî ji poşetê hinek zeytûn deranî.Nanekî lawaş jî da ser sifreyê.Bi lezûbez taştê xwarin.Şadî jî alîkariya Selîn kir,hema sifreya ji rojnameyê rakir û avêt qutîka sergo.Selîn bi selpakekê mase paqij kir.Li ber destşokê pêşî Şadî bi dû re Selîn av di devê xwe de tê wer kir.Gotina Şadî a wek,ez bi şev dereng razam,di guhê Selîn de olan dida û tînekê dixist dilê wê.Selîn bi kêfxweşî bang li nexweşan kir.Jinikeke salên wê nêzî heftê bû bi tevî lawê xwe ê pêncîsalî ketin hundur.Pîrek bi alîkariya zilam dimeşiya.Şadî bi ken ew pêşwazî kir.Li serhedê dayê li wan deveran yadê dihat gotin.Peyva yadê li xweşiya Şadî çûbû,’’Yadê,kudera te diêşê,çiyê te heye?’’got,ber bi ranzeyê ve meşiya.

’’Tiştek min tuneye yadê bi qurban.Tu tiştek min tune;ev çongên min bêbextiyê dikin,werimîne,wekî din tu tiştek min tune.....ma bi zor e, wîîî.’’got .Lawê xwe rê da ,axaftin domand,’’Bi zor ez anîm vir,rizqê zaroyên xwe da heqê dolmîşê.Xwedê dizane tu jî niha çewalekî derman dinivîsînî,aha tu û wî malik li me mîrat dikin;êdî bi şevan ,ji ber deynan, wê xew bi çavên wî nekeve.’’

Şadî ew miene dikir lê pîrek hê bi derdê xwe re bû,diaxivî:’’Îro me du satil mast anî.A wele lawo çi perê wî hene ew perê ji mast bi destxist ew e.Êdî tu derman dinivîsînî jî tu dizanî nanivîsînî jî tu dizanî.Tew, heya wî  kelbî mast ji me kirî  em hetikandin;na mastê çi ye,we çawa havên kir nizanim çi qizulqurt,êdî tilî li wî alî mast da li vî alî da...’’Lawê pîrê tengijî.Hinek deng li xwe bilind kir:’’Bes yadê bes,bes keçê,ka bise bila zilam karê xwe bike gidî.’’Şadî bi ken bû.Li zilam zivîrî,’’Bihêle bila yadê biaxive.’’got.Alîkarî da pîrê,pîrê rabû,ew li ser kursî da rûnişkandin.Şadî têlefonê dermanxaneyê kir.Ji wan re,’’Dermanê ji bo nexweşiya kilsê bi tevî dermanê êşê sivik dike amade bikin ,ez yekî pêncî salî dişînim,pere ji nestînin,bi dû re ezê hel bikim.’’got,mîna bixwaze dermanger baş têbigihije îca jî yek bi yek navê dermanan bi wî da nivîsandin.Têlefon danî.Navê dermanxaneyê û cî ji zilam re got.Zilam şand dermanxaneyê.

Selîn bang li nexweşên din kir.Nexweş nema bûn.Şadî bi pîrekê re sohbet dikir.’’Dapîr,li ser lingan zêde nemeşe.Dermanê xwe bixwe,tu baş nebû were em te bişînin nexweşxaneya dewletê.’’

’’Na na na.’’got pîrê,mîna bixwaze ji ser kursî rabe hewl da.Şadî ew da rûnişkandin.Nexwest bi ser de biçe.Gotin nerm kir:’’Tu çêtir dizanî pîrê.’’Piştî vê gotinê pîrê ji hêrsê de ketibû.Gazinên xwe li Şadî dikir:’’Yadê bi qurban,derdên vî zemanî zêde bûne.Berê jî derdên me zêde bûn lê em nedihetikandin.Rez û bexçeyên me,heywanên me besî me bûn.Aniha çi pere bi dest me dikeve em didin doxtor û dermanan.Emrê zêde ji bo me ne lazim e.Ji vir bi şûn de tiştek min nemaye li dinyê.Hema bila hun xort û keç bê derd bin bes e,xwedê êşa ciwanan rê me nede bes e.’’Henaseya wê sivik bûbû.Heyecan pê re nemabû.Xwest sedemê van gotinên xwe vebêje pîrê:’’Min bihîst tu jî ji me yî,doxtorê însan kurd be ew jî baş e.’’Şadî bi kenekî henekî li Selîn nihêrî.Bi dû re li dapîr vegerand:’’Yadê,lê ev keçik,ev ne kurd e.’’Dapîr mîna hinekî xem bixwe bersiv da:’’Ma qey,ew jî evda Xwedê ye,diya wê jî heye,bavê wê jî heye...Xwedê ji wê jî razî be.’’Şadî gotinên dawî ji bo Selîn li tirkî wergerandin.Kenekî ziravik li rû Selîn belav bû.Di wê kêliyê de lawê dapîrê ket hundur.Çavên pîrê çawa bi dermanan ket mad lê tirş bû.Wexta Şadî bi xwedî dermanxaneyê re axivî bû bi tirkî axivî bû,dapîr tiştek fam nekiribû.Zilam dît diya wî xwe diêşîne hema rewşê jê re vegot:’’Yadê,pere ji me nestendin.Mala doxtor ava be.’’Dapîr bi rehm li Şadî nihêrî.Li serhev,’’Xwedê te bihêle,kevirê hişk li ber lingên te nekeve lawo,dinya mîna dilê te be înşelah,rebî bi we re be...’’Serê Şadî ber bi jêr bû,di ber xwe de ,’’Oxir be.’’got.Lawê dapîrê hê derî danedabû, dapîr ,’’Ka binihêre kîjan dermanê êşê ye,yekî bide min,wele lawo êşê ez kuştim.Ên din bihêle, wê lazim be.’’got.

Şadî bihestîyarî bû.Selîn hewl dida da atmosferê biguhere.Çû ber şibakeyê.Li asîman nihêrî.Şadî li ser dilê xwe ,bi tilîka mezin peyvekê lê kir!Hinek bi wî halî bêdengî domiya.Selîn ji ber şibakeyê ber bi derî ve çû,piştî du deqîqeyan çay di dest de hat.Çay danî ber Şadî.’’Ka çaya te?’’pirsî Şadî.

’’Dilê min naxwaze.’’got,dîsa çû ber şibakeyê Selin.Piştî hinek bi wî halî ma li Şadî vegeriya,’’Heya tiştek neyê xwendin tu wateya wê nîn e;hingî ez li wî avahiya dîrokî dinihêrim û hewl didim bixwînim avahî mîna bibe parçeyek ji jiyana min.’’

’’Rast e.’’got Şadî.Nava qedeha çay mis da .Dirêjahî da gotinê:’’ Rast e.Pelek,kevirek,xeyalek,çavên însan gere bête xwendin.Jiyana wan jî heye.’’

-Ez ji te hîn bûm.

-Çi?Tu çi ji min hîn bû?

-Xwendina çavan.

-Min heya niha tiştek wanî ji te re negot.

-Doxtor,di xwendinê de em jin bêtir hesas in.Bêtir jî xwendina nihêrandinan.Lê ez xwendina çavan  a ew qas kûr,ji te hîn bûm.Carna dixwazim çavên we bixwînim lê tirsek di dil de nahêle.

’’Ew tirs her carî bi min re heye;bê hay ,pirî caran pê de diçim û çavên jinan dixwînim.Bi dû re haydar dibim; gelek jê bi awir û nêrînan ez şermezar dikim.Ji wan wetir ez bi dû jintiya wan a cinsî ketime!Baş e ku piştî min nas dikin ji a xwe poşman dibin.’’

’’Neqehire,ev bi serê min de jî hat...Heya min we nas kir,ez jî heman tiştî difikirîm!’’

Şadî keniya.’’Ez haydarî rewşê me.Lê bi rik im,dizanim dawiya dawî her tişt tê ser rastiyê.’’

Selîn ber bi maseyê ve çû.Bi kubarî kîsikê qehweyê girt.Ew bêhn kir.Şadî ji ber ku ew kîsik nedîtibû hinek bi şermînî li Selîn nihêrî.Selîn heya jê hat sîng li xwe fireh kir.Kîsik danî pêş doxtor.Bi dengekî şîrîn,’’Ne bi tenê xwendin,te ez hînî bêhnê jî kirim.Bi sedan caran min qehwe vexwaribû,bêhna wê bi ser min ketibû lê tu car min ew  bêhn nekiribû.’’got.Ber bi Şadî ve çû.Bi wêrekî tevdigeriya.Li kûrahiya çavên Şadî dinihêrî.Dixwest bixwîne.Şadî nehişt Selîn li nêrînan tîr bibe:

-Bi vî awayî nabe Selîn.

-Ji bo çi?

-Bila min hay jê tune be.

Selîn raste rast li pêşberî wî sekinî.Gotin bêtir şîrîn kir:

-Ez dixwazim hem bixwînim hem jî bibînim.

-Lê texmîn?

-Texmîn!

-Tuyê bikaribî texmîn bikî?

-Çi?

-A ku wê piştî xwendin û dîtinê!..

-Wê dilxweşî be bi îhtimalek mezin.

   ***

Êvarekê li ber şibakeyê bûn.Kûr û dûr dinihêrîn.Herdu bişkokên pêşî yên gomlek li Selîn vekirî bûn.Fanêreyê sipî yê di bin gomlek de lîkrayî bû;serbestiyek bi sînor dida memikên wê.Şadî Selîn hembêz kiribû.Selîn digot,’’Her wext tu li cem min be bes e.Xwezî însan bikaribûya biryarên bînyadî werbigirta.Xwezî hin tişt bi ya însan pêkbihatana.Min dê biryar bigirta û ezê bibama dilê te.Bavê min her wext digot gere jiyan şens jî bide însan,ev e,ez êdî dizanim jiyan şens dide min.’’

Şadî bi tiliyan,li ser camekanên şibakeyê ,bi hewakî wêne lêkirin.Ji Selîn re got:

‘’ Ev bajarê bi kevir.Kevirên şimayî.Zimanên bajér,olên bajêr.Rengê zaferanê.Xemên bajêr.Êşên li bajêr.Evînên li bajêr.Selîn,gelo sebra bajaran çend sal e?Bajarên wekî vî bajarî?Belkî jî rengê zaferanê ji ber ku rengê hezkirinê ye ew qas dikare li ber xwe bide.’’Selîn di hembêza wî de li wî zivîrî.Ew maçî kir.Wekî her carî Selîn di kêliya ramûsanê de baskên çavan daxistin Şadî jî li halê wê yê dîlbûyî dinihêrî û bi kerb û hesret ew maçî dikir.Dev ji maçîkirinê berda bûn.Şadî porê wê mis dida.Selîn,’’Hêza hezkirinê hêzeke xurt e,yarê min.’’got .Şadî,’’Rast e,çi hêz e,ez jî êdî pê dizanim.’’got,bi destê Selîn girt,ew bir ser kanepeyê.Hinek bi wê şa bû.Bi zimanê çîrokên gelêrî axivî Şadî:

-Selîn di piçûkatiya min de wexta hinek nexweş diketin ber rih,rihsîn dihat rihê wî/ê bigire nexweşan deng  bi xwe dixistin,ev e çûk hat,ev e ga kinc û cilên min diçirîne,bavê min hat,diya min hat,filankes hat,digotin.Kesan ev rewş bi hezkirinê ve girê didan.Mezinên me digotin insan li jiyanê herî zêde ji çi hez bike di kêliya mirinê de rihsînê wî/ê dikeve wî dilqî.

-Ger wanî be wê mirina min mirineke pir xweş be,ji niha de ez dizanim ku wê rihsînê min bikeve dilq û şiklê te,çi mirinek xweş,got Selin.Hem keniyan hem jî huznekê xwe li wan da der.Şadî bi bandora wê huznê axivî:

-Carna xwe bi xwe difikirim,dibêjim xwezî insan tu tiştî fam nekira.Hur cahil bûya,cahilekî hur;li gundê me kesekî ji dinyayê tu tiştî fam nedikir hebû.Her cara tengasî xwe li însanan dida der însanan digot xwezî bi wî hur cahilî!

‘’Ger em bi hezkirinê re lihev bikin,em bikaribin hez bikin em dê ew qas netengijin.’’

Şadî li hember van gotinan hinek xem xwar û hinekî jî li xwe mukir hat.Xwest dil li Selîn xweş bike:

‘’Yara min,ez dizanim ez pir tiştan dijîm lê ez nikarim der bikim lewre ditengijim jî.Ev cara pêşî ye ku ez evîndar bû me.Ez ketime vî halî.’’

Li dû vê atmosferê û wan gotinên dilînî heya sibehê hewîniya xwe bi hev anîn,bi hev şa bûn.Carna ku diçûn av li xwe dikirin hin pirs dihatin hişê Selîn lê Selîn nedixwest tu tiştî bifikire.Ne keseke wanî bû ku di hezkirinê de tiştên wenda dikir û tiştên bidest dixist bifikire.Hew kêfxweş bû.Piştî av li xwe dikir hew bi halê bedena xwe ya sivik xweş dibû.Hênkayiyekê xwe li bedena wê dida der.Ev jî dibû sedem ew di demeke kin de carek din bi bedena Şadî şad bibe.

    ***

Şadî tu tiştî negot.Teviziyên sar xwe di canê Şadî de jî didan der.Heyecan û lerizînê ,tirs û xeman bêtir hukum li bedena Selîn dikirin.Li hev dinihêrîn.Tu îşareta teselî bida wan wê çaxê li wechê wan xwe nedida der.Kederekê xwe li wan dabû der.Herduyan jî  mîna bizanibin wê axaftin û sohbet fêdeyekê nede wan.Li hev dinihêrînNihêrandineke bê livbazî û bê tebat,nihêrandinekî bi tirs û bi hesêb.Belkî herdu jî ditirsiyan dawiya wê hezkirinê bi kîn,nefret û bi poşmanî be.Belkî jî berevajî vê herduyan hêvî li xwe xurtir dikirin.Bi wî awayî man….

Selîn li destên Şadî dinihêrî.Bi dengekî nizm ji Şadî re got:

‘’Destê te geh bi min bi rengê zer e,geh rengê şîn,geh jî mor…carna jî li ber çavên min dibin mîna araviya ar.’’

Şadî bi destê wê girt.Hizûrekê xwe li Selîn da der.Bi vî awayî axivî Selîn:

‘’Nefes çi ye,ger ji min bête pirsîn,ez bi bersivê dizanim lê nikarim bersiv bidim.’’

Şadî li wê dinihêrî.Nediaxivî.

Bêdengiya wî li xweşiya Selîn nediçû.Tiştên sivik û di jiyana Şadî de cî dabûn xwe bi bîra Şadî xist.Pirs ji Şadî kir:

‘’Şadî,bêhna qehweyê,tu dê dîsa qehweyê bêhn bikî?’’

‘’Na.Ez ê her ji bêhna qehweyê hez bikim lê ne bi wî armancî!’’

‘’Lê lêkirina nîşeyan?’’

‘’Ew jî nema;tu bi her tiştî dizanî;ez êdî ne miriyan ji xewê şiyar dikim,ne li hewayê nîşeyan lê dikim,’’got,hinek rawestiya .’’Wexta însan bi hezkirîbe ne hewceyê hin tiştan e.Lê xwendina her tiştî xweş e;xwendina çavên evînî jî!...’’

‘’Tu rast dibêjî Şadî.Hezkirin zeman jî bi însan dide ji bîr ve kirin.Ev çendek e,êdî deqîqe û sanîye jî bala min dikişînin.Lê beriya wê çendê min nedizanî wext çawa li min dibuhure.’’

‘’Carê,hevalekî min yê Mêrdînî kilamekê dîyarî min kir.Navê kilamê Dîlbercan bû.Kilamek ji kilamên evînî û hezkirinê ye.Di kilamê de wiha dihat gotin;

‘’Niza

Ne buhar e

Ne havîn e

Ne payîz e

Ne zivistan e

Ne sibat e.’’

Rewşa me û gotinên te bûn sedem da ez wê kilamê bi bîr bînim.

‘’Mihteşem.Qey hezkirin dem û zemanê bêwate dihêle.’’

‘’Bi herhal.’’

‘’Lê ez ji bo xatirê hezkirinê tiştekê ji te dixwazim.’’

‘’Çi?’’

‘’Nîşeyên li odeya te hilawêstîne;ger tu wan bidî min ezê kêfxweş bim.’’

‘’Wê bi kêrî te neyên.’’

‘’Soz bide min.’’

‘’Tişt pê nayê.Lê naxwazim …’’

‘’Xwe li şîroveyan negire;hin tişt derî rastiyan bin jî,piçûk bin jî ne hewceyê şîroveyan e.’’

‘’Ez dê wan nîşeyan bidim te lê  ji bo çi ev lez?’’

Selîn bêdeng ma.Mîna mirin bi wê germ û şîrîn bibe,hesteke wanî xwe lê dida der.Li Şadî nihêrî.Dîsa pirs ji xwe kir di dilê xwe de,’’Gelo ez çiqas ji xwe hez dikim?’’

Li ber serê Selîn defterekî û broşûrekî hebûn.Selîn mîna bixwaze bi sayakî mijûl be pêşî li defterê nihêrî.Ji nîşeyên li odeya Şadî jê çend heb li deftera xwe lêkiribû Selîn.Ew nîşe awayên diayan bûn.Şadî lêkolînekî kiribû;bi Misilmantî,bi Êzdatî,bi Cihûtî,bi Xirîstîyanî,bi Zerdeştî,Bûdîstî…çawa dia dihatin kirin hîn bûbû û wekî nîşe lêkiribûn.Bi pistepist ew diayan xwendin Selîn.Şadî,’’Tu çi dixwînî?’’pirsî.

Selîn:

‘’Diayan.’’

Kenekî gelekî zirav xwe li rû Şadî da der.Selîn domand:

‘’Diayên wekî nîşe li dîwarên odeya te hilawêstîbûn.’’

Şadî  tu tiştî negot.Dilê Selîn dişewitî.Kezeba wê dişewitî.Reng di bedena wê de nemabû.Hew rengê çavê wê tîr bûbû.Hêviya wê mabû li ser hîsên wê.Ji ber wêhêviyê bû ne bi Şadî re ketibû gengêşiyê,ne qîrîyabû ne jî xwe dabû rikê da Şadî qanih bike.Ev rewş di dil û hişê wê de bûbû bêqirarî.Axîn kişand da tona dengê wê xirab nebe.Ji Şadî re got:

‘’Şadî,nizanim ji bo çi ye,ez bi te re neketim gengêşiyan,ya rast heya niha gere ez gelek caran li hember te biqîrîyama,min hewl bida te qanih bikira,çi dizanim ne şerekî ne jî pevçûnekî!..Ecêb e,te jî tiştên wanî nekir?!’’Şadî dîsa bêdeng ma!

Selîn nexwest zêde bi ser de biçe.Li broşûrê nihêrî.Navên kilîseyên bajêr,bi tirkî  hatibûn rêz kirin di broşûrê de.Hema bigire li pêş navên hemî dêran peyva , mor ,hebû.

Selîn ew broşûr ji dest danî.Li çavên Şadî nihêrî,wiha got:

‘’Bajarê evîna mor.’’

Dîsa li hev nihêrîn û dîsa bi wî awayî man…dîsa Şadî tu tiştî negot…