Jîr DILOVAN (jirdilovan@web.de)
 

Dîsa mîna heroj min ew li heman cihî, li kolana nêzîkî hayîma penaberan dît. Şevqa xwe ya bitepik a şeş goşe li ser pora spî ku tayekî reş tê de nemayî pehn kiribû. Bedlê rêş bi ser qutikê spî de berdabû û qundereke Diyarbekirkî ya ser tûj di lingên xwe re kişandibû. Destê xwe bi şûn xwe ve girêdabû û şeqe şeqa tizbiha wî ya kehrebanî bi hawîr diket. Dîsa lêvên wî li ser hev direqisîn û ji xwe re diaxivî. Carcaran rû lê di girijî û qermîçonkên pêl çavê wî bi ser hev de didewisîn. Carna jî rûdêna wî mîna heyva ku ji bin ewran derkeve û ronî bide, ew qerastina li ser xwe diavêt. Di nava deh xeberan de, rûyê wî ji şêweyekî vediguherî şêweyekî din. Nizanim cara çendabû ku min ew bi vê timtêlê didît.

Lêpirsîn û nasîna wî ji min re bûbû armanc. Hê roja pêşî ku min dîtî, min şibandibû apê xwe. Ev jî teqez ji aliyê me bû, lê kî bû û çi derdê wî hebû heta ku di van deran re derketibû. Heger min ev yek fêm nekiriba, hedana min ê nehatana.

Dema çavê wî bi min ket, bi hêviyeke mezin li min ma xar. Diyar bû ku ji ber tenêtiyê bêzar bûye û li hevalekî axaftinê digere. Çawa dît ku ez ber pê diçim, gavên xwe sist kirin û tizbiha di nava destan de rawestiya. Ber bi min ve bi tihêlekê bû û di nava meşîn û nemeşînê de ma bêbiryar.
Hê hinekî ji dûr, min silav dayê û got:
„Roj baş apo!“
Weke dîtineke xwe bibîne, bi kêfeke zarokî bersiv da:
„Roj baş biraziyê delal!“
Meraqa wî di rûdêna wî ya ku îfadeyeke gumanbar lê rûnandî re xuya bû. Lewra yekem car bû ku em pêrgî hev dihatin û ji nişka ve ez pê re bi Kurdî axivîbûm.
Bi wê meraqê peyva xwe domand:
„Biraziyê delal min tu nasnekirî“
Min xwe da nasîn û mebesta xwe ya ku min dixwast derdê wî fêm bikim, jê re got. Mîna cêrekî avê ku li ber dev be, dêwla dawî vala bikinê û serve biçe, bi carekê fûriya. Got û baland. Ji zaroktiya xwe dest pê kir û keser li ser keserê xortaniya xwe vegot. Di cejn û dîlanan de sergovend bû. Kesekî nikarîbû mîna wî govendê bigerîne. Nêçîrvan û kewgêriyekî hêl bû. Nîşangirekî tifingê bû û ji dused metroyî derzî dihilanî. Di beza hespan de kesekî nikarîbû suwariya wî bike. Piştî zewicî bû, ji bo debara aborî, dest bi qaçaxvaniyê kiribû. Dema ku kesekî nikarîbû ji gund derkeve, wî li sînor dixist diçû Qamişlo û carcaran derbasî Helebê jî dibû. Bi diravan (pere) dileyîst. Hê zaroka wî ya pêşî çênebûyî ewî qesir û qusûr avêtibûn ser hev. Nîvî ji erd û zeviyên gund kirîbûn. Hê haletê darî di destê cotariyan de, wî çûbû ji Dîlokê traktorek kirîbû û berdabû nava zevî û erdan. Kiribû ku libek dehan, bîstan, sedan bide. Piştî derbeya 12ê Rezbara 1980an, qedera wî jî veguherî bû. Ew û herdu lawên wî yên ku yek parêzer û yek jî endezyarê çandiniyê, bi sedema ku arîkarî dabûn rêxistineke cudaker, hatibûn girtin. Heşt salan li girtîgeha Amedê di bin êşkenceya giran û hovane de mabûn. Koma kufletê hur, tevî du bûkan mabûn di stuyê jina wî de. Di nava heşt salan de, ketibûn ber zevî û erdan ji bo debara xwe ya aborî firotibûn û mabûn bi serê xwe û xaniyê hişk û hola. Bi derketina wan a ji girtîgehê re, herdu lawên wî ku di dezgehê êşkence û heqaretên Esat Oktay Yildiran re derbasbûyîn, li mal venegeriyabûn. Jinê xwe her yekî bi du zarokan bî hiştibûn, berê xwe dabûn çiyayên welêt û ketibûn nava refên şervanan. Ew jî ji ber êşkenceya giran, movikên pişta wî ji ser hev çûbûn û nikarîbû rahêje pirtikekî. Herwiha bikêrî qirşekî hew dihat. Vê yekê jî ew pir xemgîn kiribû. Dîsa jî çend serî pez peyda kiribûn ku debara malbatê bi wan bike. Lêbelê dewleta çavsor bela xwe jê venekiribû û suravkê herdu lawên wî di serê wî ve derandibûn. Ne carekê, ne dudo û ne jî dehan, ew kiribûn bin çavdêriyê. Êşkence û heqaretên giran lê kiribûn. Dawiya dawî pezê xwe yê heyî û xaniyê xwe firotibûn, diravên wan dabûn şebekeyan û di Elmanya ve derketibû. Ev çar salên wî bûn ku di hayîmê de dima. Dadgeha Elman bawerî bi îfadeya wî neanîbû. Çend qurûşên qûtê nemir ku didan wan, li xwe xerc nedikirin û dişiyandin ji herdu bûkan û zarokên wan re.

Piştî vegotina wî ya bi saetan ku carcaran kelegirî bûbû, carcaran rondikên zuwa di çavên wî re avêtibûn û carcaran jî ji hêrsa xwe qîriya bû, bi hêdîka xwe berda ser zûrikê qiraxa rê û sînga wî mîna kûra hêsinkeran çû xwar û hate banî.
Piştî çend keserên kû di nava axîneke kûr de hûnandin, bi çavên ku çirûsk vedipekandin li min nihêrî. Zûrikê di rex xwe de nîşanî min da û ez di rex xwe de rûnandim. Destê xwe danî ser milê min û bi hêdiya berdewam kir:
„…Êdî ez ji biraziyê xwe yê delal re bibêjim… Em ji ber Kurdayetî, ji ber zimanê xwe yê delal, ji ber kesayetî û namûsa xwe di van welatên biyanî re derketin. Heşt salan di bin êşkenceya wî bêbavê Esat Oktay de min serê xwe nedanî. Guyê daşîran bi me da xwarin û got heta hûn nebêjin ez tirk im, ez dev ji we bernadim. Dîsa jî min dev ji kesayetî û zimanê xwe berneda. Lê niha hêsanî zarokên me li vira dihelin. Nizanin du peyvên Kurdî bînin cem hev. Ji ber ku zimanê xwe nizanin, fêrî Elmanî jî nabin. Lê ya herî bi min zor tê ev e ku li welat em ji Tirkî dûr bûn. Li vira ji nûka zaro û jinên me li ber televizyonên Tirkan pehn dibin. Devê wan li Tirkî vedibe û dev ji Kurdî berdidin…“
Dengê wî bi carekê zîz bû û du rondikên zuwa xwe di kanîkên çavên wî re berdan xwarê. Bi xemgîniyeke mezin peyva dawî got:
„Ez nizanim, gelo bi hezaran ew qîz û xortê leheng xwe di ber çi de didin kuştin? Gelo em ji bo çi di van welatan werbûn?“