Çend serpêhatî

 Ebdulhemîd Bamerrnî

  Li sala 1977 ê hêna ez şagirde bûm li xwendingeha navincî ya Bamerrnê, mirovekî ereb bi navê Selman Şêxlî, bi luka (Hawrrê _ Refîq) Hevrrê li rêkxistina partî ya vejandina erebî ya hevpişkî ( حزب ألبعث ألعربي ألإشتراکي ) bû. Em hemî şagirdêt xwendingehê ya navindî gazîkirîne kombûnê li xwendingeha destpêkê ya Bamerrnê ya kevin, li jurekê dikevîte rexê rojavayê avahiya xwendingehê, nêzîkî cihê destavê (tewalêt). Kabirayê navbirî pelewan peyivî, yê rehwan jî bû û mitayê serhizra xwe ya welatperêziyê bi me re firot û got:

-          Ez mirovekî welatperêzê îraqî me, belê li dîv ta û rêzêt partî ya navê wê hatyenivîsîn, helbet hemî Kurd dizanin çîroka tiracîdî ya Kurda digel wê partî yê çiye, vêca heke ez li Besra bim, ez besrayîm e, li Necefê Şî`e me, li Bexda bexdayî, li Mûsilê mûsilî me û li ser Kevrekê çiyayekê juryê Îraqê jî ez Kurdim. Hate ser pesnêt serokê hîngê yê dewleta îraqê Seddamî û got:

-           Ew ( merem jê Seddam bû), mêrê dewletê ye û endazyarê avakirna îraqa nû ye, ji rivêşta pîroz e, pêdiviya dîrokî ye, dewsgirê Selahuddîn e ..h.d. heke ev e nebît av dê rawestît û jiyan birêve naçît. Hingê bîra min li gutgutkeka dayika min hateve ku digot:

-           Dawa dibêjin hêj Pêxember (s. x = silavêt xwedê lêbin) yê sax bû, carekê îmamê Elî (x.j. r.) şeytan girt û çavê wî dana bin pozka dergehî, îna heyamek çû kes ji cihê xwe nelivî, Pêxemberî bi neçarî ji Îmam Elî xwest ku girtiyê xwe berdet da xelk bişêt tiştekî ji xwe re biket. Kurt û kirmancî Selman şêxlî li dawiya kombûnê viya xwe şirîn biket û dergehê gêngeşê veket û gotî:

-           Kê pirsyarek an tiştek heye bibêjît?

Min ji xişîmiya xwe tibla xwe bilindkir, gote min, rabe, te çi heye?

Min pirsî ka dîmokratî heye an ne û bersiv jî belê bû. Min gotê seydayê hêja tu li Besra besrayî, li Necef şî`e û …… li juryê Îraqê jî Kurd bî ( ez ne wêryam navê Kurdistanê bînim ), husa diyare tu welatiyekî baş nînî, çunkî sibehî cû jî bihên dê yê Îsraîlî bî. Îna gote min, rabe derkeve seyê kurê sey. Cihê çirîsetê ew bû, piştî hîngê min ji kadirekî partî ya Kumonîst zanî, ku Selman şêxlî berî hîngê kadirekê Komunîst bû. Belê pa kabirayê navê wî hatî ji Mehdî Elcibûrî, berpirsê paretî ya navbirî li Bamerrnê, jî gelek kambaxtir bû, Nurîkê asayîşê jî her çi qinik  bû ne heldikirin û şêlimşirînya xwe li ser kîstê bê gunehan bo Be`isîyan dikir. Her roj jî gefeka bi derêxistinê ji xwendingehê, heke ne bîte be`isî li êkî dikir. Be`isî di pîsbûn belêpa navbirî çipka heşê bû.

  Dem bûrîn û sal bûrîn û kudê me di Ewropa re derket û me zanî ku se kewalekê gelekê dilsoje bu cih û xwedî yê xwe û min zanî ku, ez Kurdewarekî baş bûm, belê …!, Wî kabiray ew civîn dane min ji ber ku rojekê min gotibûyê ez nabime be`isî, çunkî navê partî ya we Be`isa Erebîye û ez Kurdim, bo Kurdînya Kurda yê biste bûm. Spas ji bo xwedayê min dît ew kesê wî kevne kadirê komunîst pesnêt wî kirîn di kîjan kuçkê de hate mikyackirin. Vêca nuke serhatiya carîbûy û ya bi serê min hatî, her ji kadirekê berî nuke digel partî ya komunîst û nuke jî li ragehandina partî dîmokratî kurdistan dixebitît. Em li ser rewşa ezmanê kurdî dipeyivîn û gotin hate ser 53 ê îmzeyan. Biraderê hêja gotî:

-          Çi nebûye hema hindek kerêt devera Duhokê ev tişte yê helêxistî.

Min gotin ji devê wî vegirt û gotê berî Şêrko yê bêkes û yê li ber darê wî ev tişte yê destpêkirî, Behdînî ya berrevanî ya ji xwe kirî. Ji nûka seyday gotî ez bo wana jî dibêjim. Min gotê seyda hewe ezmanê Kurmancî yê li xwendingeha berbendkirî, gotî nexêr, ez li Hewlêrê me her derseka Zarokên min Kurmancî ye êk Soranî, min gotê, ez vê bawer nakim. Seydayê hêja gotî, ez şertanê li ser êk deftera dolarî dikim. Belê negot, ka çawa ew wesa bi sanahî defterêt dolarî diînîte ber bazarî û li ser kîstê kê wesa yê merd e. Melayê menşîr kerê xwe bi çendê kirrî bû bi hindê firot, ker dîtibû û berzekir, Kurd dibêjin:

-          Malê bi tirr bêt bi fis dihere. Ji hejîye mirov bizanît; erê  gelo jarêt Kurdistanê pêvetêt, wekî wî defterêt dolarî zû peydaken û jiyana xwe ya rojê pê derbazken û zêdeyê jî şertanê pê biken. Her çende gotina wî ya ji rastî yê dûr û bê binyat bû, seyday bi xwejik gotina xwe mandele kir û got:

-          Xwendin ya Kurmancî li Duhokê ji êkê heta şeşê ya destpêkê ye û pêheltir naçêbît. Husa diyar dibît ku Kurmancî ji wêrê pêhel ya berbendkiriye, eve dabirrîna Kurmancîyêye ji zanînkirin sitadderdkirinê. Gotinêt vî hêjayê kadir yê bin kumonîst wesa di hilû û gugirrandî bûn, wekî yêt Selman şêxlî. Selmnan Shêxlî civîn dan dema  min rastî gotiyê çunkî min ya di dilê wî dizanî û wî hezdikir rêya Erebkirnê li nik me veket û seydayê kadirê soranî  jî diviya berrevaniyê ji Soranîkirnê biket ku ezmanê Kurdan berîv farisîkirinê dibet. Vêca dema rastî bo hatiye gotin neşya xwe li ber bigrît û wî jî civîn dan. Ne rûbirû evî got, yê Kurmancî bixwîne nikare here Zanîngehê û dema mirov şeş salan ezmanekî bixwîne û paşî here êkê dinê destpêbiket hîngê ew şagirde dê pûç bît û husa jî Kurmancîaxêv yê dihêne paldan da bibine paqijkerêt jurêt rêveberêt Sorana.

  Evê bîra min li serhatiyeka din înave, ew jî ew bû: Rojekê, bo vê belayê ya evro, Mehdî Ciburî û Îbrahîm Elşewaf ( berpirsê leqa partî ya vejandina erebî ya hevpişk û berpirsê reveberî ya taşandinê li Duhokê ) hatine xwendingeha navincî ya Bamerrnê; gote me, heke hûn Kurdî bixwînin hûn na çine zanîngeha û dê bine polîs. Ez vê bo dîrokê dibêjim çunkî min hitkêt sera vê axiftina  bêt xarîn, min gotê:

- Heke em Kurdiyê bixwînin û hûn me li zanîngehan qebûl nekin ya ji weve em dê bîne polîs! Nê em nabîne polîs û me zanîngeha xwe ya hey û min tibla xwe dirêjkire çiyayê metîna, ku pala Bamerrnê ya lê û çêdibît her ew palvedan jî bît we li Bamerrniya kirî ku bê dadiyê qebûl nekin û gotê wa henê zanîngeha me ye. Bo pêtir pêzanîn hîngê me soranî dixwend û min xwe anî bû ber bendkê sêpêkê ji ser xatra soranyê me digot Kurdî ye û berrevanî jê dikir, Me xwe dixapand ku me soranya farisîkirna kurdîyê ji Erebyê baştir didît. Da ya dirust bît heke nuke xwendina li jêrya Kurdistanê dihête xwendin, Kurmancî ba ne soranî. Çunkî heke hewremanya, feylîya, fela û tirkumana ji soranyê vederken Kurmancî li jêrya Kurdistanê pêtirya ezmanê Kurdîye. Kurmancîaxêv li Hewlêrê, nîva Hewlêrê jî têhene.

  Pêdivî bû li civata berdevkêt Îraqê şûna ( encumen ) ya Tirkî_ Farisî peyva (civat) ya Kurdî hatiba nivîsandin. Seydayê hêja nivîsîna li ser kesnas ya wexerkirinê ( paseport) kire arêşe û ji bîra me û xwe bir ku destûra Îraqê ya  dewleteka fîdralî ye û rêkê didete her kesê, bi wî ezmanî bixwînin û binivîsin yê ew dixwazin. Nivîsîn jî tinê ( dara du darî dî ) nîne. Dişên paseportê li Duhokê jî çêkin û bi kurmancî û îngilîzî bêy erebî û li Bexda û Besra bi erebî û îngilîzî bê kurdî, li Kerkûkê û Mûsilê bo Tirkumana bi tirkumanî û îngilîzî û bo Fela bi siryanî û îngilîzî, bu Ereba bi erebî û îngilîzî û bo sora jî bi soranî û îngilîzî ..h.d. Paşî vê hemyê min divêt bibêjme seyday ku, pîçeka dilovanyê digel kera jî biken çunkî xweday ew jik yêt dayn û gelek cara kincêt wî yêt bo helgirtîn û ji hewêt be`isîya û ereba yêt revandîn, ew jî çêkiryêt xwedêne û bes pêvetêt bi kurya xwe mêşa ji xwe kişket û xwe jê rizgarket.

  Belê seyda tu hizir dikey husa bû partî ya te baş bît, çunkî hevrrika wê ew ya li Silêmanyê, Kerkûkê û Hewlêrê di kuncalka xanî ve qerrisandî. Heke kurmancî jî li behdîna hat berbendkirin, ma tu nabînî hewe partî ya xwe ji leşkerê wê yê înkîşarî vebirrî. Herwesa rêveberê Kurdistan tv. ku kurmancî li wê televizyonê kirye şerim ew jî kumonîst bû. Ji ber ku ew wekî senta siyasî şikestin vêca we diyare her cihê eve lêbin bi karê xwe yê rojane rûdanê berîv kelaştineka civakî diben, husa jî ew civakê gunehbar dibînin û tola xwe li civak û hemî hêzêt siyasî yêt Kurdistanê vediken.

ji bilî nivîsên ku bi navê Hevgirtina rewşenbîran û bi navê malpera rojava. netê
werin weşandin, her nivîskarek berpirsê naveroka nivîsa xwe ye!