"Rêveçûna deh hezaran"
- Ji Anavasîs a Zênofon ê Athênî - IV

Cankurd

Sapras ê farsî sozê xwe bi cih nayîne


Bajêrê Athêna

Gava Girîk gihane ber çemê Zabê Mezin ê 400 pêyan pan bû, sê rojan li wir man. Di wê navê de Klîrgos bi Sapran re kete dan û standinê, û bi wê şêweyê sozê xwe yê bi hev re dane, ku şerê hev nekin, carek dî û nû kirin.
Klîrgos ji wî re anî zimên, ku hinek dixwazin di navbera wan de pevçûnan pêda bikin, û Sapran gotinên wî erê kirin, û bi ser ve got:

“Ey serwer û serleşkerên Girîkan, eger hûn amadene bo serîlêdana min, ezê ji we re wan bi kesan bi nav bikim, ewên gumana, ku xiniziyê bi min û bi leşkerê min bikin, ji ser xwe avêtine ser we.”
Klîrogos got:”Ezê wan gişan bînim, û ezê jêdera agahiyên xwe jî bo te bibêjim.”


şûnwarê Hatra


Hinek serbaz nerazîbûna xwe ji gotinên Klîrgos diyar kirin, û pêşniyazî kirin, ku ew nehêle serleşkerên wî biçin serlêdana Sapran di leşkergeha Farsan de, û divê Klîrgos bi Sapran ne bawer be, hema Klîrgos li ser nêrîna xwe req ma, lew re 5 serhêz û 10 serkêş çûn û li gel xwe 200 şerker bi behaneya kirrîna tişt û pertalan bi xwe re birin. Gava gihane çadirgeha Sapran, rê bo 5 serhêzan hat dayîn, ku derbas bibin hindir çadira Sapran: Klîrgos, Proksînos, Mînon, Agiyas û Suqrat, hema yên dî, tev li derve man.
Paş kurtedemekê, bi nîşanekê re, hemî serkêşên girîkî yên li derve hatin kuştin û serhêzên di hindirê çadirê giş hatin girtin, û suwarên Farsan teviya wan 200 Girîkên li deştê, çi azad û çi kole, dan ber şûr û ruman, kuştin.
Gava Girîkên dî bi vê yekê haydar bûn, beziyan çek û debanên xwe û xwe ji cengê re amade kirin.

Gava pêrgî Farsan hatine, Ariyawûsê farî gote serekên Girîkan:

„- Girîkino, ji me re durûtiya Klîrgos û pêlêkirina peymana şerbestinê ji aliyê wî ve bi cih bû, lew re wî mafê xwe stand, ew jî mirin bû. Hema bo we şah ferman daye, ku hûn debanên „silahên“ xwe deynin, çekên we yê şah in, ji ber ku Koroş berdestê wî bû, û şah xudanê wî bû.“

Klînor bi navê Girîkan bersiv da wî:

„ Ey xinizê Ariyawûs û hûn kesên, ku we dostaniya Koroş kiriye, ma hûn li ber xwedîkan û mêran şerm nakin? We sond xwaribû, ku hûnê dostaniya dostên me bikin û neyartiya neyarên me bikin. Pişt re we bi vî kuşterî gawir re, bi Sapran re, xinizî bi me kir, we mirovin, ku soz û peyman dabû wan, ku tiştek bi wan naye, dan kuştin.“


Pûtê xwedîkê tev mezin li ba Girîkan: Zêyûs „Zeuos“


Her pênc serhêzên girtî birin ji şah re, û seriyên wan hatin jêkirin. Girîkan paş wê bûyera xwînî, Zênofon „Xenophon“ ji xwe re kirin serek.

Rewşa Girîkan li Kurdistanê

Rewşa Girîkan, paşku serekên wan hatine kuştin, wêran bû. Lew re civînek xwe ya li ser cengê bi hevxistin. Tê de biryara vegerê bo Yûnanistanê standin.

Di robarê Zab re derbas bûn, û paş têkdana çend hêrişên talanê ji ser xwe şikandin, wan hêrişên, ku Mîtrîdad “Mîrdad”ê farsî dajotin ser wan, gihan ber robarê Dîclê, ku li wir bajarekî mezinê gel jê koçkirî, bi navê Larîsa hebû. Ew berê bajarekî Mîdiyan bû, dîwarên bajêr 25 pêyan qaling bû, bi bilindahiya 100 pêyan bû, û dorêça dîwarê 6 mîl bûn. Ew bajar ji kerpîçê heriyê, li ser bingehek zinarî, ku qalingiya wê 20 pê bûn, hatibû avakirinê. Dema Farsan destê xwe dane ser Imperatoriya Mîdiyan, şahê Farsan ew bajar xistibû dame “hîsarê”, lê dîsa jî nekanî bû bistîne, pişt re ewirin giran bi ser bajêr de hatin û ji ber çavan berşê kirin, lew re şênî yê bajêr cî ware xwe hêlan û bajar ket destê Farsan.
Li wir, li nêzîka bajêr, avahiyek kevirî û sêkoşî, 100 pê pehnaviya wê û 200 pê bilindahiya wê, hebû. Gelek gundî reviya bûn, hilkişî bûn ser tepelka wê. Hinek dibêjin; ew bajar Larîsa bû û hinek dibêjin: bajêrê Nemrûd bû.

Paş 18 mîlan, ewan gihan kelehek mezin li ber bajêrê „Mîsîla”, ku berê Mîdî tê de dadinisîn. Bingeha kelehê ji kevirê nerm bû, pehnaviya wê 50 pê, bilindahî ya wê 18 mîl bûn.

Diviya bû, ku Mîdiya jina şahê Mîdî reviya be wê kelehê dema Mîdiya împeratoriya xwe ji dest dan û kete destê Farsan, û şahê Farsan tevî ku gelek caran hêrîş ser kir, lê nekanî bû bistîne, pişt re Zêyûs “Zeuos” ê, ku li ba Girîkan wek xwedîkê tev mezin tê nasîn, birûsk li wî bajêrî da û şêniyê wê tirsiya û bajar kete destê Farsan.

Pişt re rêveçûna 12 mîlan dest pêkir, Sapran gelek caran avêt ser Girîkan, lê belê wan xwe ji destê derxistin û paş 5 rojan giha ciyekî pir asê, ku ji aliyekî ve çiyayin bilind û ji aliyekî dî ve çemê kûr hebû. [ Ne dûr e, ku mebesta Zênofon geliyê Sipî yê nêzîk zaxo ye]. Ew hîngê di navbera çiyayê Sipî û robarê Diclê de diçûn.

Serleşkeran civîneka xwe bi hevxistin, û ji destegîran “esîran” li ser herêmê pirsiyan. Wan got, ku başûrê herêmê dikeve ser rêya Babêl û Mîdiya, û rojhilat ve dice Sose û Akbatana, û hat gotin, ku ew havîngeha şah e, lê gava di robarekê re derbas bin, wê her bi Lîdiya û Iyona ve biçin, hema bi bakur ve, di nav çiyan re wê biçin welatê Kurdoxiyan. Ewana gelekî cengawer û wêrekin û ne di bin destê şah de ne. Berê leşkerekî ji 120.000 şervanan hêriş welatê wan kiribû, kesek ji wan venegeriya bû, ji ber zevînê welatê wan ê çiyayî. Di hinek deman de peyman bi şahên deştî re danîn, û wilo têkiliyin baş di navbera wan û gelên deştê de pêda bûn.

Serhêzên Girîkan biryara xwe dan, ku di nav çiyan re hêriş ser gelê Kardoxî bikin, ji ber ku li gor gotina destegîran, wê xwe bi zûkî bigihînin Ermenistan a zengîn û mezin, ku şahê wê bi navê „Arontas“ bû. Ji wir jî çûyîna bi her aliyekî ve asan e.

Girîkan qurban bo xwedîkên xwe dan, da rêveçûna wan serkeftî bibe, lê belê ji ber gumana, ku di tengerêyên „ziqifên“ çiyayî re hêriş li ser wan çêbibin, fermana xwe bi zûkî dan û bo koçkirinê lez kirin.

Di bin basikên tariyê de, û berî asîman mor bibe, Girîkan deşt birriyan û bi aliyê çiya ve hêwirîn, bi ber destê sibê re gihanê. Krîsofos di pêşengiyê de, li gel leşkerê xwe û hemî hêzên sivik diçû. Zênofon jî hêzêd xwe li paşengiyê civandi bûn da hêrişên, ku ji paş ve bên, bişkîne û nehêle kes ji nişka ve bavêje ser wan. Krîsofos giha serê çiyayî, berî ku neyar „mebest di vir de Kardoxin“ li xwe hişyar bibin, pişt re ji xwe xweş pêş ve çû, û paş ku desteyên leşkerê yên din di ziqifê re li pey hev derbas bûn, bi pey wî ketin û bi nav gundên çiyayî ketin, li wan belav bûn.

Kardoxan yekser malêd xwe hêştin û berê xwe dan çiyan, jin û zarokêd xwe jî bi xwe re birin, lê gelek xwarin li şûna xwe hêlan. Pêdiviya Girîkan bi gelek xwarin hebû, lew re tev li teşt û legan û firaxên malan, ku bi piranî ji Bronzê çêkirî bûn, li gel pirtî û cilan, talan kirin. Wan di serî de ne dixwastin talanê bikin, da Kardox nebin neyarên wan û bihêlin Girîk bê astengî di Kardoxistanê re derbas bin. Ji aliyekî dî ve, Kardox jî neyarêd şah bûn. Lê ji ber ku pêdiviya Girîkan bi zad û her tiştekî malan hebû, lew re dest bi talanê kirin. Girîkan deng li Kardoxan kirin, bo ku dilê wan bi ser xwe ve bînin, hema Kardoxan tew guh nedan wan û çi dostanî bo wan diyar nekirin.

Hîn tarî bû, gava Girîk ê tev paşîn ji çiya daketiye nav gundan, ji ber ku hilkişîn û daketinê teviya rojê dirêj kir û lora ku rê ne baş bû. Di wê navê de hinek Kardoxan xwe bi lez civandin ser hev, hêriş ser paşenga Girîkan kirin, bi kevirkaniyan û tîran parek ji wan kuştin, û hinek jî birîndar kirin, tevî ku leşkerê Girîkî ji nişka ve bi ser gundên wan de hatibû û hejmara wan jî biçûk bû, û eger hejmara wan piçekî mestir ba wê parek mezin ji leşkerê tune bikirana.

Girîkan wê şevê di nav gundan de çadirên xwe vegirtin, û Kardoxan li serên çiyan agir dadan, bo haydarkirina hev û din.

Serhêzên Girîkan bi berbangê re dîsa civiyan û biryar dan, ku tenê dewarên barkirinê yên tev bi hêz û yên pir giring bi xwe re bibin, dewarên dî û koleyên ku di dema dawî de girtibûn, li şûn xwe bihêlin, da bi zûkî ji wir bi dûrkevin û ji ber ku pir pawan û berpirs bo ajotina dewaran û bo paristina koleyan pêwîstin, û bi ser ve jî bêtir xwarin ji wan re divê. Biryara xwe bi rêya bangêran yekser belav kirin bo bi cih anînê.

Girîkan paş nîvro rêveçûna xwe gudandin, û serhêz li ciyekî teng ji rêya xwe li rêz rawestiyan bo tiştên qedexekirî ji dest şerkeran bistînin.

Şerkeran ferman bi cih dihanîn, lê carina gava wan ji kurekî an jinek çeleng hezdikirin ew ji dest nedidan. Di wê rojê de pêş ve çûn, carina şer dikirin û carina vedihesîn. Roja dî bahozek xort bi ser wan de hat, lê dîsa ji rêya xwe neman, ji ber ku barêd wan sivik bûn.

Berma heye…..
Rev û pevçûn
**********************