Selîm Biçûk

 

Piştî abêcê, rêziman û rastnivîsa Celadet Bedirxan û karkirina nivîsandina zimên, di Kovara Hawarê de, kurmancî demek razanê dirêj derbas kir. Vê razana dirêj nehişt ku pêşveçûnên berbiçav pêk bên. Lê bingehek hat danîn ku mirov li ser ava bike. Wek berdewamiya Hawarê hin kovar û rojname hatin sazkirin û weşandin. Van weşanan heta bi radeyekê di yekgirtina kurmancî de rolek baş lîstin. Hin rêzan û rêbazên rêziman, rastnivîs û ferhengê cih girtin û dikari bûn bibin bingeh bo yekgirtin û standartkirina kurmancî. Di salên dawî de, li bin merc û egerên nû, bi dehan weşanxane, kovar û rojnameyên kurmancî hatin sazkirin û dest bi weşanê kirin. Bi dehan pirtûk hatin weşandin û bi dehan nivîskar derketin. Bi teybetî di van herçend salên dawî de, meydana internetê bû kaniya jidayîkbûna pir nivîskarên ku tenê tîpên kurdî ji hev cuda dikin.

Her weşanxaneyekê rêzimanek û rastnivîsek taybet bi kar anî. Her nivîskarekî rêziman û rastnivîsa xwe bi kar anî. Herweha kovar û rojnameyên kurmancî jî, ev rê girtin. Niha bi qasî hejmara nivîskarên me rastnivîs û rêzimanên kurmancî çêbûne. Emê di vêderê de, çend dîtinan li ser vê kambaxiya ku kurmancî dijî rêz bikin. Hêviya me ew e ku kesên bi vê babetê re mijûl dibin ji nivîskar, zimanzan, lêkolînvan, sazî û xwendevanan tevî vê gengeşiyê bibin:

1- Kesayetiya kurdî ku di bin siya dagirkeriyê de tê kuştin:

Ji salên 6-7 an zarokên kurd dest bi fêrbûa zimanekî biyanî dikin –erebî, tirkî, farisî-. Di wan salên tenik û hestdar de, zarok dest bi avakirina kesayetiyek kurdî dikin, lê dema dibistan dest pê dike kuştina vê kesayetiyê jî, pê re dest pê dike. Ev kesayetî ne ragîr û tije nexweşiyên giyanî û civakî mezin dibe. Ji xwe, ji rastî û bingehên xwe biyan dibe. Ev tişt hîkariya xwe li ser pirsa zimên jî dike û dibe sedema derketina kesên ku çi têkiliyên wan bi nivîskariyê re nîn in yan jî ne girêdayî zimanê xwe ne û xwe berpirsiyarê wî nabînin. Ev jî du beş in:

- Beşek di bin giraniya hestên netewî de, dixwaze di meydana zimên de karekî bike ji ber ku valahî heye

- Beşê din tenê dixwaze navê wî derkeve, bi çi awayî û çawa dinivîse ne pêwîst e.

2- Pêwîst e nivîskar berî her tiştî xwe fêrî zimên bike:

Gelek gotar û nivîs û bi taybetî di internetê de derdikevin mirov nikare yek hevok rast tê de bibîne. Yê ku navê nivîskar li xwe kiriye û nivîsandiye nû dest pê kiriye xwe fêrî tîpên kurdî kiriye. Ne rastnivîs heye, ne rêziman, ne ferheng û ne jî hûnana hevokan. Di aliyê afirîn, çêj û dahênanê de pir qels û ketiye.

3- Nivîskar neynika civatê û xwegêrê (motorê) pêşveçûna wê ye:

Nivîskar ew kesê hestdar, dûrbîn û berpirsiyar e. Bi afirîn û derhênana xwe dibe dengvedan û wergêrê civata xwe. Dibe pêşeng û civat û xelkê bi xwe re bilind dike. Asoyên nû ji bo xweşî û jiyana bextewar ji bo mirovan vedike. Zimanê netewa xwe (zimanê nivîsandinê) ber bi pêpelûkên bilind, şahîk û xweş ve dibe. Li hember xwe û xwendevanên xwe berpirsiyar e.

Nivîskar bi çi awayî nabe zimanê dijûn, sixêf û birîndarkirina kesayetiya mirovan.

Gelo nivîskarên kurd (kurmancî):

Kî ne?

Çi ne?

Li ku ne?

Di çi radeyê de ne û çi rolê dilîzin?

Em bersivê li hêviya nivîs, lêkolîn û gotarên we dihêlin!