Hespê Tirwadayê (Troyayê) vê carê li Kerkûkê ye..!!!

Hemze Efrînî****

Piştî serkeftina şoreşa pîşesaziyê li rojava . pêwîstiya gelek sîstemên dagirker bi bi vekirina bazarên nû çêbûn . ji  bo bi destxistina heyberên xam . petrol û jibo mal û berhemên xwe yên zêde li wan welatan bifroşin û xêr û bêrên wan talan bikin . amêrên teknolojî bi petrolê dixebitin . lê li rojava petrol kême lewma aloziyên dijwar çêbûn ya kû rê li ber derketina şerên cîhanê yekem û diwemîn vekir . di peymana Sayks Pîko 1916an û peymana Bilfor di sala 1917 an de . nexşeya rojhilata navîn li gor hêzên emperyalîst hat xîzik kirin bê guman Kurdistan jî bû quranê wan dek û dolaban , bi taybet Kerkuk rû bi rûyê van hesaban ma . heya roja îro jî hêzên nehênî û eşkere hesaban li ser Kerkûkê dikin .

Gelek caran di televizyona Turkmen­.Eli de tê gotin : ( Kerkûk bajarekî turkmenî bû û wê bajarekî turkmenî be) . hinek hêzên Ereb û kesên din jî siyaseta bi vê awayî dikin . gelo ev rêxistinên turkmen vê hêzê ji ku derê digrin ? ew hêzên veşartî û eşkere piştgirya van dikin kîne ?

 Ji kevnareya dîrokê heya îro siyasetek çawa li ser Turkmen û Kerkûkê bi rêve dibin ? dîroka Turkmenan li Kurdistan û Iraqê kengî derket holê û bi hêz bûn ? Bê guman dema em bersivên van pirsan rast bidin berf wê bihile û gelek rastî zelal bibin .

Dîrok ji  bo tu van pirsgirêkan zelal bike nêrînên te derbare dîroka Kurd û Turkmenan bi kurtayî çine ? tu çi dibêje ?

-Di sala 674-z de cara yekem 4000 çekdarên Turkmen bi xelîfê îslamî re hatin îraqê .

-waliyê xoresan Abdullah Bin Tahir 2000 çekdarên Turkmen şandin Iraqê ji  bo parastina berjewendiyên wan bikin

-Di sala 836.z de Mûtesem artêşek taybet ji Turkmenan sazkir û li gelek deverên Iraqê belav kirin .

-Di qonaxa Harun EL Reşîd de Turkmenan rola hêşedariyê ji bo xurtkirina sîstema EL Reşîd girtin. -Cara  yekem Turkmen hebûna xwe di qonaxa Buweyhiyan de di sed sala 10 an de misoger kirin.

-Gelek caran Şah Îsmaîl bi hêzên Turkmenên Şîî êrîş dibirin ser eşîrtên kurdan .

- Di sala 1908 an de komala Îtîhad EL Tereqî gelek piştgiryên siyasî, abûrî û h.w.d dan Turkmenan û ew  dişandin Îstanbolê ji  bo xwendina xwe li zankoyên Îstanbolê berdewam bikin û ji  bo pêşerojek siyasî wan amede bikin .

-li pêş şerê cîhanê ya yekemîn împaratoriya Osmaniya gelek erk dan Turkmenan û alîkariya wan ji hêla abûrî ,siyasî ,çandî û perwerdeyî kir , di encama vê de çînek arostrqat ji Turkmenan derket holê ,. bi taybet Osmaniyan girîngiyek mezin dan perwerdekirina Turkmenan û gelek dibîstan ji wan re vekirin . Mînak : di sala 1870an de dibîstana pêşesaziyê ji wan re li Kerkûkê vekirin , ew dibistan ya sêhemîn bû li ser asta Îraqê ,Osmaniyan girîngî dan çapemeniya Turkmen û gelek rojname bi zimanê Turkmenî dan derxistin .

-Piştî têkçûna Osmaniya hêzên xwe ji Îraqê vekişandin û li paş xwe çînek arostoqrat ji Turkmenan li ser xeta (Til Efer ,Givîn, Mexmûr, Altun Kopru, Daquq, Tuzhormatu, Xaniqîn, Mendelî Çeyzanî û h.w.d ) hîştin , bi dirêjiya demê re Turkmenan desthilatdariya xwe bi her awayî bi hêzkirin .

-Ev siyaseta Turkan berdewam kir , bi taybet piştî şerê kendavê di sala 1991 an de dewleta Turkiyê êdî bi şêwazekî vekirî piştgiriya rêxistinên Turkmen kir û li gor berjewendiyên xwe bi kar anîn îro jî van rêxistinan wek kaxwazek fişar li hemberî dijberên xwe bi kar tîne , lewra her roj pirsgirêkên Turkmenan dike rojave .

Bê guman ev senaryo yên Kevin heya roja îro berdewam dike kû wêrekbûnê dide Turkmenan kû bêjin :(Kerkûk bajarekî Turkmenîye ) . Dema kû hukûmeta herêma Kurdistan û piştgirya rêxistinên Kurdistanî ji Kurdên Kerkûkê re çêdibin rêxistinên Turkmen jê ne rihet dibin û gazincên  xwe li asayîşên Turkiyê dikin .

Belê xwendevanên bi rûmet !!! Ka em binêrin dîrok çi li ser dîroka Kurdên Kerkûkê dibêje ?

Hinek çavkaniyên dîrokî dibêjin peyva Kerkûk ji dû peyvan pêk tê : kar =kar   û kûk = resen . mezin = Kerkûk   = karê mezin . Hinek çavkanî jî dibêjin navê Kerkûk ya kevin (Yelanê û Erefa ye ) wateya Yelanê û Erefa ew kû bajarê ( xwedawendane) .

-Bajarê Kerkûkê ji aliyê Lolobî û Mîtaniya ve di sala 3000 b.z  hatiye damezirandin , di nav bera wan de têkîliyên şaristanî bi hêz û resen hebûn , bê guman Lolobî û Hurî li Kurdistanê yên herî kevnarin û Hurî wek bapîrên Kurdan tên dîtin û naskirin .

-Huriyan girîngiyek mezin dabûn kar û barên ( siyasî , olî ,çandî , civakî ….. û h.w.d ) . paytexta Huriyan Urkêş bû = Amûdê ya niha û heya herêma Efrîn = Kurddaxê jî şaristaniya Huriyan belav bibû heya roja îro jî goristan pêximber Hurî(Nebî Hurî) li herêma Efrînê ye.

- Nuzî : bajarekî Huryan ya kevnare , her wiha Hurmatu jî bajarê Huryan bû , Hurmatu bi zimanê Akadiyan tê wateya   hur= Hur û     matu = bajar    = bajarê Huriyan . Lê mixabin piştî hêzên dagirker di dîrokê de Kurdistan dagirkirin gelek navên gundan . navçeyan û bajaran li gor zimanê xwe guhertin .

Împaratoriya Osmaniyan nave Hurmatu kirin Tûzhurmatu gelek navên din jî guhertin .

Xwendevanên rastî xwaz!!!

Me çend rastiyên dîrokî anîn ziman , eger em li ser firehiya dîroka kurdistanê bisekinin emê bibînin kû Kurdan di şefaqa dîrokê de pêşengiya afrandina şaristaniya Mezopotamiya kirine û bûne afrênerên dîrokek zêrîn .

Bê guman dema em van rastiyan dibêjin   em gelên Turkmen ,Ereb ,Aşûr, Keldanî û Ermenî biçûk nakin ne, biçûkkirin ne ewe kû mirov rastiyên dîrokî bîne ziman , biçûkirin ewe kû mirov kerasan li gor xwe li dîrokê bike û dîrokê çewt bike , lewra pêwîst nake kû hinek siyasetmedar û bazirgan bi rastiyên dîrokê  bileyizin ji ber kû :

-Berî Ereb ji nîv girava Erebistanê werin Kurdistanê Kerkûk sembûla Kurdan bû.

- Berî hatina Turkan ji navîna Asiya ber bi Anadolê Kerkûk ya Kurdan bû .

- Berî pêkanîna siyaseta Erebkirinê nasnameya Kerkûkê bi Kurdan şahnaz bû .

·          Xwendevanên rastî xwaz !!!

·           Kesên dîrok afrandine natirsin kû rastiyên dîrokî bînin ziman , lê kesên li ser fêkiyên dîrokê xwe didin jiyan kirin her rastiên dîrokî çewt dikin û bin ax dikin .

Email: (hmz-555@yahoo.com)      

ji bilî nivîsên ku bi navê Hevgirtina rewşenbîran û bi navê malpera rojava. netê
werin weşandin, her nivîskarek berpirsê naveroka nivîsa xwe ye!