Di felsefa ravekirina helbestiyane de û di têrmênolojiyên ciwaniyê de, sê tayên pêdivî hene, ku me bighînin encameke nêzîkî xwedîtina di deq de, ew jî ev in:

1. Hingivtin û têgehîştina deq.
2. Ravekirin di rêya eyqon, nîşan û şiferyên deq de.
3. Bikaranîna simbolên, ku di deq de peyda dibin.

„Têrma “zarawe„ ASO û watedariya wê, dibe bingeh di Hermeneutika Felsefî, toreyî û mêjûyî de, ji ber ku ev babetekî cuda, di serboriyên, kevin û nû de ye, her weha serboreyekî ciwaniyê ye, di kêlîka asoyên bendewariyê de, yên ji xwendina her berhemekî toreyî re, ji hêla xwênerekî dema nû û ya dahatû ve, tête afirandin“

( Belaxet Al Xîtab û Ilm al Nes. Dr. Selah Fedil „Alem almarîfe 164).

Ji ber ku ev kêşa INTERTEXTULITE=hevheyber=hevdeq e, ku beramber heyîna erkên deq radiweste.

Helbest, Ziman e, çavî ye dipeqê, qêrîn e, nasnameya veşartî ye, nîgaşa helbestvan e, serpêhatî û ramanên wî ne.

Pêdivî ye ji bîr nebê, ku her ziman alavên wî, boşeya wî, wijdaniya wî, û şêweyê derbirîna wî, taybet pê ye, zimanekî din dubare nakê, ne jî dikarê alavên zimanekî din bi kar bîne. Nivîsandin, jivandina regezên hêzên nepenî ye û derxistina wan e, xwendin jî wergirtina wan peyvan e, wek birûskekê di hundurê leylan, tem û mijê de, xwêner tu yî, ewê ku bîranînên te, di hundurê hestekî derbasbûyî de, dibin bihitîbûna pêşerojê, bê destûr şevê derbasî nav xemên rojê bikî. Hêjayî gotinê ye, ku helbest her û her genc e, dest pê nakê, livek e, sermedî ye, bi dilxweşî di azadiya bêsînor de dilerize, li dijî hemî qeyd û yasayan e, hilma xwe ya dawî dikêşe, bo dest bi ya pêşî bike.

Piştî vê pêşgotina dirêj, ku me ji bo babeta xwe ya vê carê kire dergeh, da bibe zevî û meydana guftûgoyê, ew ya ku me hemiyan pêdvî pê heye, bo qada nirixandina pirtûkan jî bixemilê û ji têbînî û rexneyan, ji hev sûde û mefa werbigirin, qene bîrozdozî jî, pê bi pê di gel dahênanê bikeve refê nivîsîna kurdî de, çimkî bê têgehiştina teyorî (Bîrdozî), dê berhemên me seqet bimînin û dê zeviyê nivîsînê, ji zîwan û qûciran mişt be. Bi hêvî me, ku ne tenê rexne bête avakirin, belê her weha rexna li ser rexneyê jî cihê xwe bigire.

Em dê vê carê ji tûrikê xwe, pertûka hêja Selîm Biçûk ya helbestî, ya bi navê XEWNÊN REVOK, der bixin û dê xwendineke sivik lê bikin, bi hêviya ku bişên çend çirûskên xilmaş ji xewê hişiyar bikin û di dawiyê de, xwênerên me, ji xwe re pirtûkê peyda bikin û bi hûrbînî bixwînin û her yekî çêjekê bi şêweyê xwe jê werbigirê.

Ev pirtûk ya helbestvanê me Selîm Biçûk, di sala 2003an de, hate weşandin, bi bergekî rengîn, ji rengê reş û goşeyeke zer di jêr qapê de û li jor, rengê tem û moranê ye.

Li parçê diwem ji qapa pirtûkê, wêneyê wî, di gel kurtebiographiyekê û parçeyek ji helbesta wî, ku têkiliyên peyvên wê bi rengên qapa pirtûkê ve hene, şev, xewn û nehtorîya xeman, di gora helbestê de, xwe dixemilênin.

Ev pirtûk ji hêla weşanxaneya Angela Hackbarth Verlag, St. George hatiye weşandin.

Navnîşan û amajeyên wê:

Eger, em, bi hûrbînî navnîşana pertûkê bixwênin, dê bigihin encamekê, ku helbestvan ta radeyeke bilind xewnên xwe şopandine, lê havîbûn û bêganetiyê kartêkirineke xwe ya mezin li jiyana wî kirine, her weha şikestinên jiyana rojane jî, xwe bêpar ne hiştiye, lewra Selîm bê rezamendiya xwe, ew rengê sor î tarî û rengê temê aniye ser qapa pirtûka xwe.

Li vê deverê naxwazim, bibêjim çima û çi girêdan di navbera navnîşana pirtûkê û xewnên şikestî û bîranînên wî yên tehel de hene, çunkî, dê li ser van xalan, dema bême pêwendiyên navbera navîşanên hundur û deqên wan, binivîsim.

Helbet Xewnên Revok, ji kela wî derketiye û wek di helbestên wî de jî diyar dibe, ku li gorepana windabûnê ev xewn ekincî bûne û mêrg û çîmenên nepeniyê sirûdên xwe didirûn.

Sernav û nîşanên deqan:

Helbestvanê me, gelek zo di sernavan de bi kar anîne, sernavên10 helbestên wî zo ne, wek nimûne ( Ez û TU, Ken û girî, hat û çû, dojeha bihiştî, Ez û şev...).

Li vir tê diyarkirin, ka ta çi radeyê kartêkirina ramana Zerdeştî û Êzdayetiyê li Selîm heye, her weha bandora çeprewiyê ji bîr nabê ( Felsefa Marksî ). Di van zoyan de, du pol li hember hev radiwestin, yek qels û bê hêz e, ew jî ew e, hêza din yê din/ ya din e, ku bi hêz e û helbestvanê me ji diltenikiya xwe, xwe kêm dike, lewra jî hêza kêm, yan jî bi wateya felsefî Ahrîman bi ser dikeve û Ahora Mazda di xem û azariyên xwe de dikele, lewra hêviyê dike. . Nimûne:

        ( Serxweş neke serpêhatiya min!

        ku hilkişiyam ser sêdarê û ben avêtin stoyê min

        bikene!

        Da bişewite sêdar bikene bila bibihîse mirin kenê te)

                                                        Rûpel: 100-101.

Li vir diyar dibe, ka çendî ya din bi hêz dibîne, behwer dike, ku di mirinê de jî ew dikarê alîkariya wî bike û wî ne ji mirinê rizgar bikê, çunkî ew miriye û çû, lê di mirinê de bibihîse, ku ew lê dipirsê. Eve bi xwe tirajîdiya helbestvanê kurd e, ku di bin bandorên civak, sîstema netêgehîştina derdoran di wî de ye.

Selîm, hêvî û daxwazên xwe bes nakê, belkî carekê ya din / yê din, diltenik bibe û ji ya xwe were xwar û rehim û dilovaniyê li Selîm bikê û maweyekî di nav dilê wî de, bimîne, diyar e Selîm ji desthilanîn ketiye, ta bi dilê wî nema yê wî ye, weha dibêje:

         şev baş!

        şev baş melaka min!

        Bimîne bi xêr û xweşî!

        Li nav dilê min

        ….

        Çav ranazin

        Li hêviya

        şev baş”

                Rûpel “87”

Destpêkên helbestan :

Her ji peyva yekem, di helbesta yekem de, di pirtûkê de, Selîm qîr, hêvî, daxwaz û lavlavê dikê û dengê xwe ber bi asoyekî vekirî ve dibe û deng lêvenagerê.

Tevî ku babetên hêvî, qêrîn û lavlavan cuda ne jî, lê dimîne, ku ew ji qîran nawestê. Li vir nekû ewî hêviyek bi vegera wan kesan, wan xewnan, wan omîdan heye, bi tenê diqîrê û kela dilê xwe hînik dike, çunkî tu sermiyan di dest de nemaye, ji bilî van qîr û hawaran.

        “ Were!

                Ji destpêkê

                        Vebêjin çîroka xwe

                        Çi bû? Çi nebû?

                                        Rûpel “5”

Vemale reşiya şevê( EZ û Tu R.9 )/ Ax, hêdî bese (kanî, R. 11)/Di reşika çavên te de (Sisê R. 19) /..Li nav dilê kederê ( Bablîsok .R. 105)

Helbestvanê me di bêhêviya xwe de jî dest ji girêdanên xwe bernadê, Eger Selîm di rengên Carl Gustav Jung de, rengê şîn werdigirê, di hundurê xwe de Sor e û sorekî tarî ye, çimkî li şikestinên xwe temaşe nakê û dibêje: -wê dem ji min biçê, eger bêm, wan şikestinan bixemilênim û sûde ji wan werbigirim, dem wê bê, lê piştî ku ez silavekê ji yara xwe/ ya din/ yê din werbigirim.

Bîranîn û Serborî:

JI ber wan xewn û xeyalên, ku Selîm bo xwe ava dikê û li ber çavên wî diroxin, dest bi hizir, bîr û bîranînan dike, li nav wan digere û hewl dide,çirûskên ku mayîn bide hev û pê kela dilê xwe ya tarî ronî bike û hînik bike, lewra jî ew qîr, hawar û lavlav in, lewra jî, xweavêtina vî bextî û wan deman e.

        Hoy xewna min!

        Rastiya derewîn!

        Heşt salan li pey te

        Bê aram digerim

        Derew ya min bû

        Xewn ya bû

        Xeyal ya min bû

        Min ji xwe bawer kir

        Û ketin şopê“         Rûpel 95

Her li vir diyar dibe, ka çendî wî bi xwe ji xeyala xwe bawerkir û hîn jî dixwaze bawer bike, çimkî ew bi tenê çekê wî maye, ku bişê ji derya xeyalan rizgar bibe û şikestinên xwe bi çavê serê xwe bibînê. Di gel vê hindê jî, Selîm dibêje :

        Baskek li nav dilê te

        Li ba dibe

        Yek li agirê dojehê

        Diqijile

        Û çavên..

        Çav li dûriya hêviyê

        Zîz dibe”         Rupel (95)

Selîm dixwazê wan xeyalan winda neke, di tariyê de bimîne û kes jê nepirse.

        Were

        .....

        Dawiyê em vegerînin serî

        Lê nepirse ji min

        Çima berevajî digere xweza

        Sînor tev hev dibin” R. ( 5 )

Huneriya Helbestan:

Di vê pirtûkê de, diyar dibe, ku Selîm hewl daye ji çîrokbêjiyê, Folklor û zimanê xwe yê gundîtî û herêmî sûdeyekê webigirê û hemî bixe xizmeta avakirina stûnên huneriya helbesta xwe de. Wek nimûne em bibêjin, her di destpêkê de, dibêje:

        Were!

                Ji destêkê

                        Vêbêjin çîroka xwe

                        Çi bû? Çi nebû? R.5

Kurd dema di odeyan de, di şevên zivistanê de, çîrok digotin, digotin: - Hebû, nebû ji xwedê mezintir nebû, rehme li dê û bavê guhdêr û hazira bû…

Ji hêla din ve, lêkdanên xwe ( Sytax) bi şêweyekî carcaran ne li gor hevoksaziya kurdî avakirine, ev ne ji netêgehîştina wî tê, lê ewî bi mebest ev xijqandinên rêzimanî peyda kirine wek ku Jean Kohen, dibêje: “nixumand serpêhatiya min bi siya poşmaniyê/ Te gerim nake hêlîna min? / Digerînim kurmê bedena xwe li çolên penaberiyê / Bila bibhîse mirin kenê te…” Ji van şêwe hevokan pir bi kar tîne, eger em li gor rêzimana kurdî biçin, pêdiviye lêker li dawî bê, ango hevok weha bibin

“Serpêhatiya min bi siya poşmaniyê nuxumand/ hêlîna min te gerim nake / kurmên bedena xwe li çolên penaberiyê digerînim / Bila mirin kenê te bibhîse..”

di hin cihan de, xijiqandin, dirêj e û di hinan de, kin e. Ev çi sûdeyê dide helbestê?

Bêguman dema helbest di şêweyê axaftina xewza de bêt, dê her kes bişê bibe helbestvan, lê nayê wê wateyê jî her mirovek zimanê xwe xweher bike û peyvê deynê şûna peyvê wê bibe helbestvan. Ev şêweguherîn eger bi zanebûn bêt hêzekê dide wateyê û asoyên watedarî li ber xwêner vedikê û ya diwan, rengekî ji rengên aheng û terazûya hundurîn di deq de pêktîne. Selîm ta radeyekê hêlaye ez wek xwêner bi çêjeke cude hest bikim, lê di cihên din de jî, hewl daye, ku ji rêzbend û kêşê dûr bikevê ( Wezin û Qafiye ),. Ev li ser xwêner dimîne, ka çawa, dikarê di gel biguncê yan na. Ez bi xwe dibêjim, ev fêlbaziya zimanewanî encameke posîtîv li nik min neda, di hêla terazû û ahenga hundurîn de, lê di hêla dengê kesayetiya wî de babeteke din e, dûr û dirêj e, pêdivî bingehên Sosiyo-psyşolojî ye, û ev e jî ne cihê wê ye û belkî têgehîştina min tê de kême, herweha analîza Freudî dişê van xewn, xeyal, şikestin, lavlav û hêviyan, bixe bin çarçeweke tirsa ji olê, ji nepeydabûna evînek rast, hezker û berdewam, yan jî tirsa ji civakê..?! ez nizanim!?.

Ji hêla wêneyên helbestî yên Selîm bi kar tîne bêhtirîn ji wan li derdor xewn û xeyalan in, çimkî şikestinên xwe bi hêvî û lavlavan derman dikê.

        Hêvî dibin lêlan / xwezî dibin xeyal/ tu sibe hêviya daleqandî 7 bi

         te bi dawî tê mizgîna mirinê /

Carcaran, ji peyvên dijwate wêneyên xwe ava dike,

        Hat û çû/ keniya giriya/ jiyan mirin/Bihişt dojeh/ ronî tarî/ tu ez.

Li vir pêdivî peyvê ye, ku wêneyên di pirtûkê de hene, ne xwe, ne jî wateya di hundurê çivakê de, derbas kirine, lewra ahenga dirûnî di nav awazên xormalî yan jî stranên duqolî de dihêlin, û nagihin radeya simfoniyekê, ku ji dengê dilê dildar bête der..

Babet

Babetên ku Selîm di Pirtûka xwe ya helbestî de, anîne, diyar in, xwêner nawestînin Ev babet li ser Bîranînên wî di gel çend hevalên wî yên ezîz in, ku jiyana xwe qurbana welatê xwe kirin, ew ên Selîm di gel wan salên xwe yên xortanî û germiya bûyeran derbas kiri bû, hevalên wî bûn, lawên gund û bajarê wî bûn, mamoste û şagirtên wî bûn ( Naifê Haco, Xebat, Nezîr, Sebrî..).

Babeta diwan, evîndarî ye, vêca ev evîndarî ya welat, jinê, dê, bavê ku nedîtî ye? Hemî têkel dibin û di hundurê bîran, hêsir, xem, xewn, lavlav û hêviyan têne der û dîlana xwe di cihekî nenas de, di demeke nenas de, digerêne.

Di dawî de, ez, dibêjim ev qurtek bû, ji tişta ez têgehîştim, lê bi hêviya xwênerên din bi hûrbînî bixwînin û têbîniyên xwe li ser binivîsin, bo em hemî pêk ve, bikaribin karekî baş ji çand û toreya xwe ya giranbiha re bikin, bo em xizmeta zimanê xwe yê eve bi çendê salan ji çarçewa mala dernektiye û dijminan oksêjên jê birîn, tevî wê jî li ber xwe daye, di rêya folklor û çîrok û çîvanokên me re.

Careke din dibêjin, her xwendinek, avakirinek e û pirtûka Selîm çu pêdivî bi ferhengan nîne.