Tengezarê Marînî

 

 

 Pirs û kêşeya rojavayê Kurdistanê ji pirsa kurdistana mezin ya giştî nayê veqetandin, lê bi demê re her parçeyek ji van çar parçeyan teybetmendiyên xwe girtine, çi ji hêla civakî û çi ji hêla siyasî, kultûrî û bingeha avakirina hiş ve.

 Pirsa kurdî û Kurdistanî pirseke aloz e, gelek kaxez û kert li bin guhê hev ketine, berjewendiyên hêzên mezin û welatên dagîrker bi hev re xaç bûne

 Wek prensîp kurdên rojava û hêzên wê ên siyasî behweriya xwe bi cenga aştiyane tînin û dibînin piştî weha sal, pirsa kurdî encex bi diyalog û dan û stendinê di gel hukumeta navendî çareseriyekê bibîne, lê hukumetên Sûrî ji dema rizgarbûna Sûrî ji bin destê Ferensa sala 1946an û ta rêjîma Baas ya niha , gelê kurd wek netewe nedîtine,  nasnekirine û nepejirandine, ji xwe kurd di yasayên dewleta Sûrî de weke netewe, ne jî wek terim tune ne.

Berovajî vê yekê, kurd têne çewisandin, mafê wan tê xwarin û her careke ko daxwaza mafên xwe ên rewa bikin, çarenûs û estegehên çalakvanên wan goristan an jî zindanistan û windakirin e.

 Gelê rojavayê Kurdistanê, tevî hemî pîlanên qirêj mîna Zinara erebî, stendina nasnameyê ji bêhtir ji 150,000 hezar kes di sala 1962an de, erebkirina xak û asîman û navên kuç, kevir û zarokên Kurdistanê, ji behweriya xwe daneketine û her bi karê aştiyane xwestine xwe bi ereban û rêjîmên wan bidin pejirandin, lê mixabin bersiva rêjîmên sûrî ên çûyîn û rêjîma niha ya Baas bi şêweyekî hovane, nemirovane û nedadperewerane hatiye dan.

 Di damezirandina yekemîn rêxistina siyasî de, sala 1957an, ko navê wê partiya demoqata kurdistanê bû, bi çavsoriyekê li wan hate temaşekirin û di salên yekîtiya di navbera Mesir û Sûriya de, endamên rêvebiriyê an di binê zindanan de bûn an jî bazdayî bûn û li Surgunê bûn. Ji xwe bi hatina partiya Baas re, ko tendensa wê ta niha jî nijadperest e û kesekî ji bilî ereban qebûl nake, pîlanên qirêj li dijî kurdan û herêma wan dest pêkir. Kurd mîna Israêlên diwem li qelem didin. Ne tenê weha belkî desttêwerdan di parçeyên din ên Kurdistanê de dikir. Bi mixabinî jî dibêjim, ko hinek hêzên kurdî ji parçeyên din ta radeyekê bûn destgirê pîlanên wan.

 Kurdên rojavayê Kurdistanê bi xwe jî ketin şaşiyên mezin, ji hev par û parçe bûn, armanc û erkên xwe ên sereke, ên ew ji bo wan hatibûn damezirandin ji bîr kirin, bi hev ketin, ji demê û derfetan sûde wernegirtin.

 Li vir dixwazim tenê çend mînakan bidim:

 Di sala 1982an de, dema şerê di navbera birayên Misilman (Ixwan Almusilmîn) û rêjîma Baas de, kurdan nikarîbûn bikevin bazareke siyasî bi hukumetê re û bi hêsanî û bêbuha pişgirtiya rêjîmê kirin.

 Di sala 1986an de, ji ber qedexekirina derketina ji bo cejna Newrozê,  kurdan xwepêşandanek li Şamê li ber dergehê Koçka Komarê li darxistin, di encamê de şehîdê newrozê Silêman Adî şehîd bû û ji wê salê ve 21ê avdarê bû rojeke betlanê ya fermî. Her çende di bin navê Cejna dayîkê be jî, lê her kes dizanê ko ew betlane, bi xwîna şehîd Silêman Adî hat.

Li vir û ji wê demê ve diyar bû, ko beyanname û belavokên di qulikan de, ko tenê di kolana kurdî de belav dibû, bê sûde ye, pêdiviye pirsa kurd ji kolana erebî re bête eşkerekirin û daxwazên kurdan zelal û diyar bin.

 Di salên 1990î de, dema sê rêvebirên partiyên kurdan ketin Perleman de.

Dîsan diyar bû ko yekgirtina hêzên kurdî dikarê kolana kurdî bide hev û wê gerim bike ji bo sorbûna li ser daxwazên netewa kurd. Lê dîsan mixabin dîsan piştî demekê diyar bû ko perlementer bi xwe ne di wê radeyê de ne ko pirsa kurdî bikin babetên rojeva wê perlemana kertonî jî û dema derketin derveyî welêt hinek ji wan bûn bûqê rêjîmê.

Hêjayî gotinê ko di wê demê de dîwarê Berlîn herift û « dewletên sosiyalîst » yek li dûv ya din diketin himbêza rojavayê de û pirsa mafê mirovan nemabû pirseke navxweyî û li tenişta wan raperîna Adara pîroz li başûrê Kurdistanê encamên hêja bi dest xistibûn û herêma parastî hatibû damezirandin, perlemana Kurdistanê di 6.6.1992 bi şêweyekî azadane hatibû hilbijartin û biryarên ko perlemana başûrê Kurdistanê, di derheqa kêmneteweyan de, dikarîbû bibe nimûne li herêmê û li ser bingeha wê kurdên rojava jî dikarîbûn daxwazên xwe bikin.

 Di xwepêşandana pêşî de ya partiya yekîtiya kurd de,  di roja mafê mirovan de, sala 2002an de, û di encamê de girtina 2 endamên komîta siyasî Rêzdar Hesen Salih û Merwan Osman, qada navnetewî, komeleyên mafên mirovan, revenda kurd li derveyî welêt, ketin alûgorê de û rêjîma Sûrî mecbûr bû ko wan berî dema sezabûna wan bi dawî be ew serbest berdan.

Li vir pêdiviye bête gotin, ko saziyên rewşenbîrî mîna PENa kurd, Ingilîzî û ya navnetewî roleke mezin lîstin di azadkirina herdû rêzdaran de û bi taybetî rêzdar Merwan Osman, ko nivîskar e û bû endamê rûmetê yê PEN ya ingilîzî.

Partiyên me ên siyasî dikarîbûn van têkiliyên hatibûn avakirin, av bidin, lê mixabin, tevger zû sar dibe û zû jî tiştan ji bîr dike.

Di xwepêşandana zarokên kurdan û xizmên wan de li Şamê, li ber dergehê UNICEF,  di sala 2003an de, bi alîkariya wan çar partiyên kurdî ( Yekîtiya Demoqrat, Yekîtî ya „nedemoqrat“, Çep û Hevgirtina gel= Partiya Azadî niha )dîsan dêmên kolana kurdî geş bûn, lê........

Piştî roxandina rêjîma Sedam, nijadperestên ereb çavsorî li kurdan kirin, bi sebeta ko kurdên Başûrê Kurdistan roleke wan jî di herifandina rêjîma Baasî ya Sedamî de hebû. Ev dexz û çavsorî û bi projeyekî pîlankirî ji hêla dezgehên rêjîma Sûrî û istixbaratên wê ve, di 12 Avdarê de, sala 2004an,  peqandin, lê miletê kurd bi wê serhildana pîroz rabû û hemî pîlanên rêjîmê yek li dûv yekê şikestin û eger ev çalakî ji hêla hêzên kurdî ên siyasî ve nehatiba xesandin, dê niha rewşa gelê me û pirsa kurdî di qûnaxeke din de bûya.

Encama wê serhildanê serokê rêjîmê mecbûr kir, ko li ser ekranên TV ya Aljezîre bibêje, „Kurd parçeyek ji tevna civaka Sûriya ya dîrokî ne“, bê ko di destûra welatê Sûrî de bête nivîsîn. Kurda jî li çepikan êxist û hêviyên mezin li ser peyva wî avakirin. Wê salê kar sist bû,  ji bilî hin hêzan xwe termisandin û buyera salvegera serhildanê bi şêweyekî mîna hêzên kurd ên pasîv dixwestin beravêtî bû.

Serhildan 12 avdara sala 2004an,  pir kurdên ji çînên curecur,  ko dûrî pirsa kurdî bûn nêzîkî wê kirin.

Li vir divê bibêjim ko şêxê şehîdan şêx M.Maşûqê Xeznewî yek ji wan bû ko bi hemî hêz û tiwana xwe piştgiriya pirsa kurdî kir û deng û rengê êş û azariyên gelê xwe bi xwe re dibirin her devera ko diçûyê û bi çegerdariyeke bêhempa û vekirî, di ber pirsa gelê xwe yê kurd de berxwedan dikir.

Ev kar û têkoşîna şêxê şehîd bû cihê metirsiyana rêjîma nijadperest ya Bassî li Sûriya, bi hemî şêweyan xwestin hêza wî rawestînin, lê qama şêx wek çiyayê Kurdistanê bilind û qayîm dibû, li hember wê,  tirsa rêjîmê û yên di feleka wê de digerin bêhtir dibû, lewra jê dixwestin, yan bila partiyeke siyasî ava bike û cibê bavêje, an jî ciba xwe bihêle û karê axretê û wazan bike.

Şêx ol ne weha didît, didît ko ola rastî ew e, ko mirov ji rastiyê re bibêje ev rast e û di ber de xebatê bike û li dijî xwariyê derkeve û hemî derfetên xwe yên hene li dijî neheqiyê bi kar bîne û riswa bike.

Şêx Maşûqê Xeznewî dikarîbû kesayetiya olî û siyasî di xwe de bibîne û erkê herduyan jî pêk bîne.

Bêguman kesayetiyeke wilo ji rêjîmê re bû kêşeyeke mezin, lewra rêjîmê xwest bi hemî şêweyan ji qedrê wî di nav gel û cemawer de daxê, lê şêxê şehîd ji wan pîlanên wan mezintir bû. Sêx bilind dibû û pirsa miletê wî jî digehîsht qûnaxên nû. Ew pêwendî û têkiliyên ko ava dikirin û ew berxwedana wî li dijî birîndarkirina mafê mirovan, helwestên wî li dijî teror û rêjîmên totalîter, lingê rêjîma sûrî  kire pêlaveke teng de.

Rêjîma Baas bi karên xwe yên qirêj şêxê şehîd ji nav birin, lê wek ko şêx di jiyana xwe de dasî bû di qirika rêjîmê de, di şehîdbûna xwe de û nemiriya xwe de, bû sitirî, ko heta hetayê wê êş û derdan jê bikêşin û ecelê wan jî nêzîk dibe.

Kurdan ji bo rêzgirtin li şêxê şehîdan kolanên Qamişlo kirin qadên hêviyên şêx. Bêhtirîn hêzên siyasî kurdî beşdarî di merasîmên bihiyê de kirin, lê dema ko bû rawestana li ser daxwazên ko şêx di jiyana xwe de di ber de dixebitî û hêzên kurdî jî ta radeyekê xwediyê wan daxwaza ne, hêzên kurdî li bêjingê ketin. Dema ko tirs çêbû, bîr û boçûnên kurdan ji hev hatin diyarkirin.

Yên ko derketin û xwestin komîteyek navnetewî serbixwe lêpirsînê di girifta şehîdbûna şêx de bike, çimkî behwerî bi dadmendiya Sûrî nîne ji ber ko dadgeh li Sûrî ne serbixwe ne. Hinek hêzên siyasî behwer dikin, ko kar û çalakiyên aştiyane divêt ranewstin, ta daxwazên wan ji bo damezirandina komîteyeke lêpirsînê serbixwe û baştir e navnetewî be, pêk neyê. Lê hin hêzên din di wê behweriyê de ne, ko wan hêzên xwepêşandana dawî pêkanîn, xwendineke nerast ji atmosfêra siyasî re kirin û ewdi ber wê ziyana li milet hate kirin gunehkar kirin, di wê dema ko pêdivî bû, destê birayên xwe bigirin û rêjîma baasî tewanbar bikin, ji ber xwepêşandan û her rengekî xebata aştiyane, xebateke lêgal e, pêdiviye rêjîma ko bi çekan êrîşî kurdên sivîl kirin tewanbar bikin, ji dêvla ko bibêjin, ew partî li berjewendiyên partîtî berteng digerin.

Tişta min xemgîn dike, ko dema kurd pêdivî bi piştgiriya hev hebin ji hev dûr dikevin û cenga bi nehezên xwe re jibîr dikin û dikevin pêsîra hev de. U xala herî min têşîne, ko du kadiroyên partiya yekîtiya demorata kurd li Sûrî, ko bi rastî jimareke mezin ji dilsoz, xebatkar, têkoşer û niştîman perwer himbêz dike, werin û rêjîma Baas ko xak, asîman, xalk û gencîna Sûrî berebat kiriye û ji dema hatiye li ser hukum çewisandina kurdan bi şêweyekî sîstemetîk dike, helwesta wan bi vî şêweyî be, ko yek ji wan dixwaze rêjîma sûrî ji kuştina şêx Maşûqê Xeznewî bêrî bike û yê din Serokê Sûrî yê niha derveyî lîstikên qirêj bibîne.

Bo min cihê matmayînê bû, dema min li peyva rêzdar Ismaîl Umer serokê PYDKS guhdarî kir dema got : « şêx Maşûq li ser eniya Islamî ya Tundrew hatiye kuştin, ne li ser kurdiya wî. Dewam kir  „ji ber ku şêx Maşûq bi eşkere, li ser Tvyan ew ên xwe diteqînin, terorîst didîtin, kurd ne xeta sor e û ji bo ko mirov kurd be nayê kuştin ».

Dixwazim li vir pirsekê bikim, aya ji peyva mamoste Ismaîl nayête fehemkirin ko kujerên şêxê şehîd ne dezgehên hukumetê ne, lê ew Terorîst in ?

 Gelo ma ne her hukumetek berpirsê parastina hevwelatiyê xwe ye?

Ma ne herkes dizanê ko du çûk li asîmanan mûxazela hev bikin, divê muxaberatê Sûriyan bizanibin, gelo ew çûk behsa şoreşa Baasiya dikin, an jî dixwazin desthilatê ji destê wan derxin ? Aya di cihê xwe de ye, di vê demê de partiyek wek ya PYDKS ko sereke ye, ji dêvla rêjîmê gunehkar bike, were li dijî xwepêşanderan beyannameyan imze bike ??? Kengî wê dem bê, ko partiyên me demê baş binasin û tektîk û stratîjîkên wan li gor demê bin ??? Ma ka ji vê demê baştir, ko yê mafê te dixwe di astengan de ye û qels e, û tu bêrawestan kar bikî, da tu mafê xwe werbigrî ??

Yan jî hîn behwerî heye ko kongira 10an ya partiya Baas guhertinan bike ?

Pirsa min ev e : ma gelo gereke kî û kî di pûsîyekê de bin?

Dema mirov bibêje kurd, tiştekî normal e, ko behsa kurdên di kar û xebatê de di ber pirsa kurdî de ye, ne yê ko peyayê rêjîm û istixbarata ye.

Tevî guhdêriya min ji peyvên rêzdar Ismaîl re, dîsan min got: -dibe ew şirovekirina me ji peyva wî rêzdarî re be, an jî mebesta wî ne weha be, lê bi wî şêweyî derbirî.

Di bersiva PYDKS de û di daxuyaniya rêzdarê navbir de, û careke din di guhdarîkirin li dengê wî di Paltakê de, li şeva 12.06.2005an de, bo min diyar bû ko mebest ew bi xwe bû, ya di www.rojava.net de hat. Ya hişt ku sorman bibim, dema  TV Demoqarcy di pêwendiyeke telefûnî de, di gel rêzdar şêx Alî sekreterê PYDKS kir û bi eşkereyeke ko tu ravekirineke din jê re peyda nabê, berxwedana xwe di ber serokê Sûriyê de kir û got „Nabê em rêzdar Beşar Alesed bikin berpirsiyarê van xerabîyên li Sûrî dibin, nabe em bibêjin ku Beşar wek Franko û Sedam e..“

Hînga ez metirsiyanek li ba min çêbû, ko rêzdar Ismaîl ne bêmebest ew behwerîya xwe, ko desthilatdariya Sûrî bi kuştina şehîd şêx Maşûq tewanbar nake, wek ko hevrê wî rêzdar şêx Alî bi israr berxwedanê di ber serokê rêjîma Baas de dike.

Li vir dibînim ko êdî bûye rêbazeke siyasî ji rêvebiriya PYDKS ve.

Lê dîsan pirsek xwe tavêje qadê û bi taybetî ji rêzdar şêx Alî dibe: Eger Beşar negunehkar e, bila were eşkere bibêje: ew berpirsiyariyên ko êxistine hustuyê min, ez barê wan hilnagirim û ne berpirsiyar im di ber gelek karên ko di Sûriyê de dibin!

Ma kî postên, „ Serokê komara Sûrî, serokê giştî yê hêzên çekdar, serokê partiya Baas û serkê.. û serokê..û s..errrrr..okkk..êêêê..?? hildaye ser şanê xwe..??

Berî ez gotara xwe bi dawî bînim, dixwazim van herdû serpêhatiyan bibêjim, ko dîsan bi yekî ji van rêzdaran ve girêdayî ye, ew jî piştî axaftina rêzdar ş.Alî di gel TV ya Demoqracy re,  ko min di nav kaxez û belgên xwe de veşartibûn.

1. Di destpêka damezirandina partiya Yekîtî de, di sala 1992an de, biryar hate wergirtin, ko kovarên wan partiyên bibn yek kovar. Di wê demê nûnerê kovaran çûn û ez jî yek ji wan bûm, biryara weşana Kovarekê bi navê Pirs hate wergirtin. Pirs bo çapê amade bû û hate rêkirin û pêwîst bû di mehekê de bête çapkirin û belav bibe. Mehek, do, demeke dirêj derbas bû, „ ez behwer im 6 meh derbas bûn“ kovar derneket, me lê pirsî, bersivek hat, ko wê yekî ji rêvebiriyê, endamê nivîsgeha siyasî ye, dê bi were rûnê û guftûgoyê bike. Roja civînê me dît biraderek hat, di nav me de rûnişt û peyivî, seydayê me şêx Alî bû, axaftin bir û anî û xumxumand. Jê hate pirsîn ka bo çî heya niha kovar derneketiye, seydayê ş.Alî nemerdî nexistiyê û got: „ Kovar rewşenbîrî û folklorî ye, we navekî siyasî giran lê kiriye, hinek ji gêndîyên rêvebiriyê wî navî napejirînin û wê li ser me bêhesêbê“. Endamên desteya rêvebiriya kovarê, tê derxistin, ko wan ji ber navê kovarê, ko Pirs e, çap nekirin. Aciziyeke mezin di nav me de peyda bû, hinek ji biraderan gotin, hîn me dest pê nekiriye, hun maytêkirinê di karê me de dikin, seydayekî hêja bi van peyvan bersiva ş. Alî da“ Ev Sabîqak xetîr e, tedexula we, bi tu şekilî nayê qebûlkirin“. Atmosfêr hinekî nexweş bû, min got de ka ez yariyekê bikim û biraderan hinekî bikenênim û min ji mamosteyê ko ew peyv ji ş.Alî re gotibûn ev pev kirin“ mamoste, bi rastî te erebiyeke pir zelal kir, lê heme ku ne ji wan her sê peyvên kurdî bûna, hevok erebî ne û awazên wê kurdî ne“. Li wir em desteya rêvebiriya Pirs bi wê behweriyê derketin, ko van hîn dest bi karê xwe nekiriye û ditirsin…

2.   Buyera diwem kongirê partiya Yekîtî yê diwem bû. Di hundurê kongir de, şerx û cudabûn diyar bû, her yekî cihê xwe naskiribû, eger di dawî de, ne ji pînekirinê bûya, dê hinga parçebûn çêbibûya, lê ew pîne zû çiriya. Buyer ev bû: Mamoste Hesen Salih di kongir de, kêm axaftin bû, lê dema dipeyivî, daxwaza avakirina komîteyeke çavdêriyê berdewam ji bo karê praktîk re dikir û her careke, ko radibû û daxwaz dikir, gelekan ji rêvebiriya partî ya wê demê dikenîn, Hinga jî tê bîra min, min ji hevalekî xwe re got: destê xwe ji karê praktîk bişo, dîsan em vegeriyan belavok û gotinên vala….

Min ev herdû buyer li vir raxistin, bi mebesta ko behwer dikim, ko belavok û

beyanname wê sûdê bi tenê nedin pirsa me kurdan ya aloz. Ew hêzên dixwazin karê aştiyane ji xwepêşandanan, girevên birçîbunê û hemî şêweyên xebata şaristanî bikin, ew mafê wan e, lê ya giring ew e, hêz û tevgerên kurdî, bizava xwe û taqeta xwe li cihê pêwîst û li yê hember xwe, yê mafê wan binpê dike serif bike.

Yên behweriyên wan wan bi wan karên xwepêşdanan nayê bila li gor bîr û boçûnên xwe bike. Gelê kurd nema amade ye, dema xwe vala berde, di wan gengaşiyên ko bêhûde ne ji bo miletê kurd.

Îro metirsiyaneke mezin heye, di gel hêviyeke mezin jî ko gelê me mafê xwe bi dest bixîne, lê ew jî bi hêza kurdî ve girêdayî ye, bi yekdengiya  kurd ve li ser binaxa kar û xebata rasteqîne. Hêviya ko bendewarê guhertinan di partiya Baas de be, hêviyeke Donkîşotî ye.

Mitirsî heye, ko  hin hêzên kurdî, ko bi berjewendiyên nêzîk û teng difikirin bibin hespên Tirawd. Metirsiyan heye, ko partiyek bi mezinbûna PYDKS, ji armanc û rêça ji bo wê ava bibû derkeve û hêza wan endamên dilsoz, xebatkar, têkoşer, niştîmanperwer berbi hêleke din ve biçe, eger tevlîheviyek weha di hişê serkirdeyên PYDKS de peyda bibe, ko êdî nema kêlîka kengî hêzên xwe li dijî dijmin bikin yek binasin.

Hêvîdar im ev metirsiya min ne di cihê xwe de be û hêzên kurdî bi tevayî faktorên derve ji bîr nekin, ko dikarin nekêmî faktorên hundur roleke bi hêz bilîzin.