Avdarnameyek vekirî:
Ji îna mezin heta bi
xwîna mezin

ji „Kurdekî avdarî re“ ku haha „teqîna petrîşokan“ di rûyên bi dizî de,
dixwîne
ji „Ibrahîm Mehmûd“ re

(1/2)

Hoşeng Broka

 

Ibrahîm Mehmûd navekî ji navên „bi Kurdî“, yên bê westan e, ku wek „Kurdekî Xwedê“, li seranserî ezmûneya xwe ya dahênan e, ku ji (25 salan) û wêdetir e, hewl daye ku bi zimanekî din (bi Erebî ku zimanê cihekî din, aliyekî din, pirtûkeke din, û nimêjeke din e), ber bi navê xwe yê bi Kurdî, cihê xwe yê bi Kurdî, aliyê xwe, nimêja xwe, êşa xwe, „Qamişloka xwîna xwe“, „îna xwîna xwe“, „12ê avdara xwe“ û Xwedayê xwe yên bi Kurdî ve, biçe.

Bê guman pirs li vir (ji bo min bi kêmanî), ne ew e, ku çima Ibrahîm Mehmûd bi zimanekî din, ku ne zimanê kewên wî ye, dest bi nivîsandina xwîna xwe ya bi Kurdî û vegotina dengûbasên wê kiriye?

Herçiqasî ku I. Mehmûd berî „12ê Avdarê“(ku ji înê heta bi înê û ji xwînê heta bi xwînê bû) navê êşa xwe ya bi Kurdî, li bîra zimanê Erebî û bîra pirtûkên şêxên wî, ku hîn zimanê rabûn û rûniştina Xwedayekî din e, anî be jî;

herçiqasî ku ew berî „îna xwînê“, ku xurû bi Kurdî, her tişt dibir eşkerekirinê: xwîn eşkere bû, dest eşkere bûn, pirtûk eşkere bûn, pênûs eşkere bûn, civîn, mase û biryar eşkere bûn, cih eşkere bû, dem eşkere bû, în eşkere bû, avdar eşkere bû, Qamişlo bi qasî Şamê, leystika fotbolê bi qasî leystika generalan, Kurd bi qasî „ne-Kurdan“, helwest bi qasî „ne-helwestan“, layangir biqasî „ne-layangiran“, mezin bi qasî „ne-mezinan“, pêxember bi qasî „ne-pêxemberan“ û Xwedê jî bi qasî „ne-Xwedêyan“, tev ji Qamişlo heta bi Qamişlo (û Hawaro jî baş dizane), diçûn eşkerekirinê;

herçiqasî ku I. Mehmûd berî „Qamişloka xwînê“, bi zimanekî eşkere, ku zimanê dengûbasên alî û Xwedayekî eşkere ye, eşkere, nav di xwîna xwe, ya bi Kurdî de, dabe jî  (bi taybetî piştî derçûna herdu pirtûkên wî

„الكرد في مهب التاريخ&  صورة الأكراد عربيا بعد حرب الخليج“  ku bi zimanê Erebî, pirseke mezin ,ku xurû, bê guman wek alî, bi Kurdî bû, arasteyî rewşenbîrî , nivîskarî û siyasetmedariya bi Erebî kir) lê dîsa jî mirov dikare „12ê avdarê“ wek eşkeretirîn û rasteqîntirîn navnîşana Ibrahîm Mehmûd, yê bi Kurdî (û pê re, bê guman, ji aliyê „îna xwînê“  bi xwe, çend navên din, wek Ibrahîm Alyûsif, Mişel Temo û hinekî din, yên ku wek zimanhalê bi Kurdî, yê wê xwîna mezin, Qamişlo ew êşkere kirin, û bi me jî dan selimandin), bê dudilî, li qelem bide.  

Paş qonaxa „12ê avdarê“ ku eşkere Qamişlo got, herwekî çawa ku Qamişlo jî tiliyên xwe, eşkere, ber bi der û hundirê xwe, ber bi yar û neyarên xwe, ber bi serhildêr û „dawhildêrên“ xwe û ber bi xweragir û „xwe-ji-holê-birên“ xwe ve kir, êdî Qamişlo nema Qamişloka berê ma.

Li gora vî mentiqê “Qamişlokiyane”, ku bi qasî ku „în“ û xwîn mezin hatin; bi qasî ku gulle û kemîn fereh û eşkere hatin, ewqasî jî Qamişlo bi Kurdî eşkere çû navê xwe, eşkere çu bîra xwe, eşkere çû birîna xwe û eşkere jî çû nimêja aliyên xwe, li gora vî mentiqî, pêwîst bû her tişt û her kes, mîna îna xwîna Qamişlokê, eşkere  li navê xwe, mikur bihate.

Paş ku Qamişlo navên heta hetayê zirmezin, sirûdên heta hetayê zirmezin, peykerên heta hetayê zirmezin û biryarên paytextên heta hetayê zirmezin, eşkere mîna berê demançeya „Selîm Kebûl“, tazî kirin, êdî „sercilik“ û „bincilik“, „yên di ronahiyê“ û „yên di tariyê“ de, û yên „li hundir“ û „yên li der“, wek hev çûn eşkerekirinê,  û bi vî awayî(li gora vî mentiqê, ku rê Qamişlo û Qamişlo diçûyê, û her tişt û her kes mîna „12ê Avdarê“, dibir binavkirinê) çu pêwîstî û behane ji „bi-dizî-xwedîkirina navan“, „bi-dizî-hildana navan“ yan „daxistina“ wan, „bi-dizî-mezinkirina navan“, yan „biçûkkirina“ wan „bi-dizî-lidarxistina navan“, „bi-dizî-mizdana navan“, „bi-dizî-gunehbarkirina navan“, „bi-dizî-binpêkirina navan“, „bi-dizî-welatperwerkirina navan“ yan „xinizkirina“ wan, û „bi-dizî-azadkirina navan“ yan jî „dîlkirina“ wan re, nema.  

Ji „îna xwînê“ û vir de, mijara nirxandina „bûyerên 12ê Avdarê“ û pêwîstiya cudakirina „sipî“ ji „reş“, „helwestgirtin“ ji „helwestcûtinê“, „Qamişlo“, ji „Şamê“, „general Hawar“ ji „general Kebûl“, û „destên ku diçûn gulan“ ji „destên ku diçûn gulleyan“, ji Ibrahîm Mehmûd re, ku bi kurdiyeke xurû û eşkere, ji „îna eşkere“ heta bi „xwîna eşkere“, navê xwe „Qamişlo û Qamişlo“ eşkere dada, bûye „êşek ji nivîsandinê û wêdetir “ , ku wek „Kurdekî Avdarî“, ne dikare daqulpîne û ne jî dikare lê temaşe bike, di heman wexta ku heman „12ê Avdarê û dorûberên wê“, rojane bîst û çar kathejmêran, bê navber, bi zanebûn yan jî bê wê, tê daqulpandin û dibe „ya rojekê ji rojan“ yan jî ya wexta „hebû nebû, tiştek ji Xwedê mezintir nebû“.

Ji bo zeftkirina mijarê û dehfdana wê ber bi „avdariya“ Ibrahîm Mehmûd ve(wek nimûne), ku ew wek „Kurdekî avdarî“ çû xwe-, Qamişlo-, avdar- ,în- û xwînnivîsandinê, ez dê gotarên bi Erebî (û ew jî pir in), ku Ibrahîm Mehmûd, di wan de, aliyê xwe yê bi Kurdî bi aliyên din yên „ne-Kurdî“ yan jî „dij-bi-Kurdî“ re, û herweha aliyê „Qamişlo“ bi aliyê „Şamê“ re, bi hev re dane guftûgokirin, li rexekî bihêlin.

Di du gotarên xwe yên xurû bi Kurdî de (dibe ku ev jî bersivek yan „şeqamek“ yan  jî „poçeke“ kurt û kurmancî be ji hin „nivîsbarên“ ku Kurdî ji bo xwe kirine qamçiyê „kurdewerî“ û „welatperweriyê“ û haha nivîskarên kurd yên ku bi zimanên din „yên xerîb“ diçin xwederbirînê, pê celd dikin), di wan herdu „êşnameyan“ de: „Dûrî diruşman, nêzîkî riyalîtê, Nameyek ji bo kongreya HRKRD/Rojava.net, 04.10.05“ & „wê rojekê ji rojan, Avestakurd.net, hj 93“, Ibrahîm Mehmûd, bi êşeke eşkere, xwe yê eşkere, wan „yên bi dizî“, me( çi wek xwendin çi jî wek nivîsandin), yên „ne bi dizî û ne jî eşkere“ û „avdara xwîna eşkere, rû bi rû, pêşberî çend pirsên eşkere, dike. 

Di „daxwaznameya“ xwe de, ku taybet wek „pîrozbahî“ ji bo kongreya diwemîn ya HRKRD hatibû hinartin, Ibrahîm Mehmûd(ku bi xwe jî mîna endamekî rûmetê yê vê hevgirtinê ye) xwe bi „serbilindî wek Kurdekî avdarî“ li qelem dide, û bi wê „serbilindiya“ eşkere jî li xwe/me mikur tê, ku ji „12ê Avdarê“ û pê de, wî jî mîna „gelek kesan“, „di gelek rexan de“, xwe nas kiriye.

Paşê Ibrahîm Mehmûd, „bi êşeke xurû bi Kurdî“ li Hevgitinê û endamên kongreya wê ya diwemîn, weha eşkere mikur tê:

Ji ber ku „12ê avdarê“ Hevgirtin ber bi damezirndinê ve bir, hate hêvîkirin   (li gora daxwaznameyê), ku „ji-nuh-ve-nirxandinek ji wan „bûyerên ku ji xwînê heta bi xwînê bûn“ wek „nêrîneke giştî“, wêrek û rewşenbîrane, bihate lidarxistin (jixwe peyrew û programê Hevgirtinê jî vê yekê diçespîne „Di derbarê hemû rûdanên li dijî gelê kurd helwestên bêlayane distêne”/ Rêbaza Hevgirtinê).

Di dawiya „Daxwaznameya“ xwe de, Ibrahîm Mehmûd, dixwaze wek „endamekî rûmetê yê Hevgirtinê“, bi destekî eşkere û boçûneke eşkeretir, weha beşdarî kongreya wê  ya diwemîn bibe:

„Daxwaza min ku hûn weke nerîneke giştî bi nav bikin, li ser wan kesên ku xebitîn, û navnîşan bûn, di destpêka 12 ê avdarê de, çimkî ew tiştekî kirêt e ku bi nav nebin, ez wiha diaxivim çimkî niha weke êşeke xurû kurdî ye(divê em tim dijmin ji xwe re nekin sedemek), ji rexên kesin kurd: Nivîskar û bilî wan, dixwazin dîroka 12ê avdarê beravêtî bikin, bê nav bikin, û ew kesên ku xwe beşdarî wê kirin, wan tawanbar bikin, û wiha dikin jî , valî walî, divê ev yeka hanê di gelek cihan û malperan bi nav bibe“

Ev „Daxwazname“, wek serencama bareyeke eşkere, rê li ber çu mij û moranan venake, ku xwe, me, yan jî xwediyê xwe, bibe karnevala çinîna wan.

Ew „êşanameyeke“ „xurû bi Kurdî“ û eşkere ye, ku (li gora mentiqê wê), eşkerekirina „12ê avdara mezin“ û „navnîşanên“ wê, û herewha binavkirina tişt, kes, cih, dem û pirtûkên wexta wê, pêwîst e, ku cihê eşkeretirîn erkên „berdevk“ û saziyên „li ser navê wê“ bin.

Dibe ku ev „daxwazname“, li ser astên hindek xwendinan(bi taybetî, piştî xwendina I. Mehmûd ji berhemên hin nivîskarên Kurd re, ku bi wan hewl da, nêrînên xwe li ser „xwe û hev-bîrewerkirina bi Kurdî“, derbibire), wek helwesteke kesane, ji Ibrahîm Mehmûd li dij „antî-Ibrahîm- Mehmûdan“ were şirovekirin yan jî famkirin.

Jixwe, Ibrahîm Mehmûd, di wan xwendinan de, çiqasî rast yan jî şaş çûwibe, ew mijareke din e, dikare ji aliyê rexneyê ve, vekirî bimîne, tevî ku heta bi vê gavê, ew babet wek dergehekî ji bo xwe/hevrexnekirinê(bê goman wek deq), wek ku dihate xwestin nehate qutandin.

Û ya herî trajêdiyane, ku her gava navê I. Mehmûd, yê wan „xwendinan“, li ser astê „nivîskarî û xwendina bi Kurdî“, tê lidarxistin, navê wî, wê çaxê/wê trajêdiyê, yan „reş“ yan jî „spî“ ye, yan „dijmin“ yan jî „dost“ e, yan „vala“ yan jî „tijî“ ye, yan „ne tiştek“ yan jî „ her tişt“ e......htd.

Nivîskariyek yan jî rewşenbîriyeke ku tenê di pencereya „reş“ yan sipî“, „dijmin“ yan jî „dost“ re, „deqan“ berî ku eşkere werin xwendin, binirxîne, bi boçûna min, nikare ji „Canda xalûxwarzêtiyê“ û wêdetir here.

 

hoshengbroka@hotmail.com

Dûmahî tê..........