EW TIŞTÊN KU BERÊ JI BO JIN Û MÊRAN QEDEXE Û GUNEH BÛN ÎRO KÊM BÛNE

Ji jin û mêrên Êzdî re gune ye ku;

• bi dawa xwe bi şihête(bi kesên ne ji dînê xwe û ne di rêya xwe de bikeve têkiliya cinsî ).

• por, ser û ruyên xwe di roja çarşemê de çêke û xwe bi aletên xerîban biqusîne,

• tifî kesekî bike û xuzî yan jî tifa xwe bavêje nava agir ,avê û erdê ,

• gotinên xerab ku weke îblîs,nal, lanet, şeh, ahrî û hwd.ê yên bi şe.. dest pêdikin bibêjin.

• ji Xêzika êzîdî derketina ku tayekî tenê jî ji simbêlên xwe biqusîne,

• di roja çarşemê de beravê bike û xwe bişûşta yan jî bi kulfetê xwe re biketa têkîliya cinsî,

• bi tenê qelenê qîz-keça  xwe ji yên Êzdiyên dinê zêdetir bikira,

• qîz an jî keça xwe bişîne dibistanan,

• keç û kur(lawik)ên meriv  bi şîreta bav û diya xwe nekra û weke xwastina xwe bikra,

• di meha nîsanê de bûka ji mala bavê derxîne û bizewiciye,

•  bi reza dilê xwe tenê dev ji kulfetê xwe berde.,

• li ser milê xwe re bizivire li evdekî/e xerîb û ne di rêya xwe de birêne , çavê xwe jê re bişkandine û awir bidanayê,

• li merivên ku libasên tenik lixwekirî an jî laşên wan tazî ye  birêne,

• ji salê carekê fitoh û zekat ji nav malê xwe dernexîne,

• lawikên xwe sinet nekin û biska lawikê xwe bi destên şêxê xwe hilneniyne  û whd.

Ji mêrên Êzdî re guneh bû ku;

Ji jina Êzdî re guneh bû ku ;

·    xwe weke jinan derman bike û libasan lixweke,  

·    kirasên ku Pêsîr(Tokê)a êzî tê de tûnebûna û binkirasê ne xurû spî bûna, libasên ku rengê şîn tê de hebuna an jî yê jinan û yên tenik ku laşe meriv têde xwanê bikira lixwekirina,

·    destava (tuwaleta) bê hemet an jî li şipiyan avrijandinê(bimîze) bike,

·    ji salekê zêdetir ji cem jin(kulfetê)a xwe dûr bikeve,

·    bi keseke ku biryara dê û bavê hatî hilbijartin re ne zewice,

·    û whd.

·    destên xwe bidana destên hinek kesên xerîb,  

·    bi tenê li ba xerîban rûniştan, xwarin an jî vexwarin bi wan re bixwara û bi xerîban re bileyîsta, kêf û henek bikra,

·    bi kesekî ku biryara dê û bavê hatî hilbijartin re ne zewice,

·    çiqas libasên ku rengê şîn tê de hebuya û binkirasê ne spî bûna, kincên mêran, mil û bejin qut, yên tenik ku laşe meriv tê de xwanê bikira û ji xeynî rojên şînê pêve libasên xurû reş bûna lixwekirina,

·    kum, çahrik an jî kevnikek ne avîtina ser serê xwe û serqot bigere,

·    zaroka xwe ji ber xwe bike an jî li dijî çêbûna zarokan derkeve û whd.

Heta van salên dawî jî, ji jin û mêrên Êzdî re ferz bû ku;

Vêga li Ewrûpa yê kêm jin û mêrê Êzdî ; 

·    biçine ber ziyaretan û tuaf bibin,

·    destên kesên dûnav be paçû bikin,

·    bira û xwa axretê ji xwe re bigirin,

·    mahra zewaca xwe bêyî şêxan nebirin,

·    her rojên êvara înê nanê miriyên xwe derxînin,

·    li herciyê ku gava tîrêjên rojê derdiketin û kesî xerîb ne li wirbûna êrdê paçû bikin,

·    sond û adên xwe bi navên Rihaniyan(Siltan Êzî, Şêx Adî, û hwd.ê)Kulik, Xerqe, Roj, Heyv, Stêrkan,Tahmên xwarinê, Ziyaretan û hwd.ê bikin.

·    ji bo qisûmet, bela, teşqele û hwd.ê çênebin, timî rojiyan ji bo Xas, Qelender, rihanî , Kulik, Xerqe, Roj, Heyv, Stêrkan, Ziyaretan û hwd.ê bigrin û ji bo wan xêra bikin..

·    Hemû Dawetnebî û Cimayiyên  ji bo Rihaniyan(Siltan Êzî, Şêx Adî, û hwd.ê)Kulik, Xerqe, Berat, Roj, Heyv, Stêrkan hwd.ê çêbikin,

·    bi xêra rojên îd, erefat, cejnên pîroz û whd.ê biçine malên hevûdinê û bi bihevûdinê re rûnên, nan bixwin, aşîtiyê di nava xwe de çêbikin. û whd.

·    Îd û erefatên xwe çêdikin û diçine ber ziyaretan tuaf dibin,

·    destên kesên dûnavên xwe paçû dikin,

·    ji xwe re bira û xwa axretê digirin,

·    mahra zewaca xwe bi şêxê xwe dibirin,

·    di rojên êvara înê de nanê miriyên xwe derdixînin,

·    li herciyê ku gava tîrêjên rojê derdikevin paçû dikin, 

·    êdî bi navên Rihaniyan(Tawisî-Melek Siltan Êzî, Şêx Adî, û hwd.ê)Kulik, Xerqe, Roj, Berat, Heyv, Stêrkan,Tahmên xwarinê, Ziyaretan û hwd.ê sond û adên xwe dixwin.

·    Xwarin û vexwarina ji bo xêra Xas , Qelender, Milyaket û hwd.ê derdixînin, Dawetnebiyan û Cimayiyan çêdikin,

·    di rojên îd, erefat û pîroz de  diçine malên hevûdinê û bi bihevûdinê re rûdinên, dawet dikin û aşîtiyê di nava xwe de çêdikin. .

·    Kêm kesên dûnav ji bona olê ruyê xwe berdidin, Xerqe li xwe dikin an jî dikarin Xerqe çêkin,

·                   Îbadet û duha yê xwe dikin,        û whd.

HINEK REFORMÊN LI SER XWARIN Û VEXWARINÊ

HETA VAN SALÊN DAWÎ JÎ

ÎRO DI SALA 2005 DE

·   Tû evdê Êzdî goştê xenzîr(beraz) ne dixwar û ji xeynî wê her kesekî pêle şûna cîhê lingê xenzîr bikira guneh bû

·   Hinek qismên Êzdiyan goştê dîk, masî, xezal(Pezê Şêşims) û whd. qet ne dixwarin.

·   Êzdiyan zêde araq(alkol) venedixwarin, ne diçune sînema, meyxana û lokalan. Kelem, xas(marol), fasule, şiklekî kundir(bi taybetî hinek şêxên-Fexran)  û whd. ne dixwarin.

·   Êzdiyan destkujê jinan, mêrên ku ne sinetkirî, heywanên (fetisî)heramçuyî û xwarina ji ber xerîban dima ne dixwarin û whd.

Ez bawerim li Kurdîstanê hê jî gelek ji van kevneşopên me berdewam dikin. Lê, li Ewrûpayê îro gelek evdên Êzdî încar van tiştan dixwin û vedixwin an jî  kesên ku nexwin û nekin hebin jî kes bi wan dernaxîne.

Li aliyê dinê îro gelek dost û nasên Êzdiyan jî çêbûne, ew jî êdî nahêlin ku kes weke berê urf û adetên Êzdiyan piçûk bike an jî henekên xwe bi Êzdiyatiyê bike.