Dibe ev gotara min li kurdên musulman ên dîndar, heta yên ne dîndar jî xweş neyê, lê ezê hinek rastîyên bi kuştinên êzdîyan yên bi sedan salan va girêdayî raxime ber çavên we, da ku zanebûnên we yên di hêla wî perçeyê dîroka me da zêdetir bin, ji ber ku kurdên êzdî an ji tirsan, an jî bona ku dilê kurdên musulman neêşînin, hinek rûpelên wê dîrokê ji wan ra eşkere nekirine, yên zanin jî rastî pişperde dikin.

 

Di rûyê wê yekê da wisa bûye, ku îro kurdên esilî li welatê xwe nikarin kurdîtîya xwe biparêzin.

 

Dibêjin, ku heta niha 72  ferman di serê êzdîyan da rakirine. Ez nizanim bi rastî ewqas ferman rakirine, an na. Belkî kêmtir be, belkî jî zêdetir be. Lê tiştê ez zanim, ew hemû ferman jî li ser axa Kurdistanê bûne û li ser wê axê piranî kurd in. Û ez wê jî zanim, ku dema musulmanên dîndar fermana êzdîyan didin, di nav wan musulmanan da kurd jî hene. Girêdayî bi vê yekê ra, xwesma piştî qetlîamên li Şengalê, ku musulmanên dîndar pêşî 25 êzdî ji musulmanan cuda kirin, dane rêzê û gullebaran kirin, paşê jî wek dibêjin, xûna wan musulmanan kete çavên wan û bi sedan êzdî qir kirin, meriv nikare gotinên hinek êzdîyan wek dibêjin, bindoşek bike, ku tilîya kurdên musulmanên fanatîkên îslamê jî di vî karî da heye. A ya kurdên êzdî diêşîne, ev e! Ji ber ku tirk, ereb û fariz çiqasî bînine serê êzdîyan, êzdî zanin, ku dijmin dijminatîya xwe dike. Heta em vê rastîyê nebêjin, şaşîyan ne hilînin, birînên kurdên êzdî nakewin. Bona hilanîna kêmasîyan gerekê sebebên wan dîyar bikin, da ku bikaribin wana çareser bikin.

 

Ne dûr e, ku di bingeha wan bûyeran da bi kevirbarandinê va kuştina keça êzdî - Duayê bû. Kurdên musulman ev mesele bi awayekî jiberxwederxistî werimandin, kirin sebebê dudilîyê, neyartîyê, xemgînîyê û heta dijminayê jî. Tiştê nayê qebûlkirin ew e, ku li welatên musulmanîyê kuştinên wisa her ro dibin, lê deng nadin, ji ber ku ew hovîtî hinkûfî dînê musulmanîyê ye, heta li çend welatan, wek Îranê, ew ceza di qanûna hiqûqî ya dewletê da jî heye. A Duayê çima deng da? Ji ber ku êzdî bû! Bûyarên wisa hinkûfî musulmanan in, di nav êzdîyan da tiştên pir ecêb tên hesibandin.

 

Piştî ku 25 êzdî gullebaran kirin, ez çûme Kurdistana Başûr. Min bi eşkere û sergirtî hinek êzdî dîtin û bi wan ra qise kir. Ez naveroka wan qiseyan bi gotina êzdîyekî Kurdistanê raber bikim, yê ku ha gote min: ”Ev hela lê-lê ye, lo-lo wê pey ra bê”. Û ew lo-lo hat û serê 800 kurdên êzdî xwer. Û halê yên saxmayî jî ne tu hal e. Dibêjin li wir heta av jî tune. Ez nizanim ji byucêya Kurdistanê çiqas pere dane an ne dane bona careke din şênkirina wan gundên êzdîyan, lê ez zanim ku eger ji bo 100 kuştîyên Hewlêrê xasbexçe (yê ser navê Samî Ebdulrehman) çê kirin, gerekê ji bo wan şehîdên êzdîyan jî çê bikin.

 

Ev bûyerên dawî jî yek ji fermanên êzdîyan e û ev ferman gerekê wek gelkujî (gênosîd) bê qebûlkirin, ji ber ku ew bes ji bo wê yekê hatine kuştin, ku êzdî bûne.

 

Piştî van bûyeran min çend nivîsên ronakbîrên me li ser wê meselê xwendin. Nivîsên wan, gotinên kal û bavan, îzbatîyên dîrokê ez anîme ser wê bawerîyê, ku me di karê pêşîlêgirtina van fermanan da heta niha şaşîyeke mezin berdaye, ku negotîye tilîya kurdên musulman jî di nav vî karî da heye. (Gotina min derheqa wan kurdên dîndar yên musulman da ne, ku xwe qurbana Mihemed pêxember dikin û di heyra Quranê da nin). Jimara wan dîndaran gelek hindik e, lê ewên ku gerekê ew kurdên êzdî ji xezayê û qirê biparastana, ji wan jî kêmtir e û di encama pêkanîna wan fermanan da zirara ku ew didine gelê kurd, pir e.

 

Birêz Laliş Qaso gotareke wisa dilşewat di malpera www.rizgari.com da çap kirîye, ku hinek xwendevan dikarin bêjin, ku ew êzdîyekî tund û dijminê musulmanîyê ye (ji xwe navê wî jî Laliş e). Lê ew ne êzdî ye, tiştê ez zanim jî bawerîya xwe bi musulmanîyê jî nayne, ew her tenê kurdekî paqij, rastgo û welatparêz e. Birêz Salih Omerî jî di malpera www.kurdistan.nu da wa dinivîse: ”…birayên meyî Êzdî gelek teda û zilm ji alîyê birayên xweyî ku bi darê zorê bûne misliman dîne; digotin kî yekî fileh û Êzdî bikuje, li wê dinyê wê here cunetê. Û gelek malbat û Eşîran şerê birayên meyî Êzdî û Filehan dikirin”. Min ev gotin ji kal û bavan jî bihîstîye. Meriv çiqasî jî bawerîya xwe bi van gotinan neyne, nikare bêje ku di van gotinan da qet rastî tune. Hela di ser da jî, îzbatî jî hene. Hinek mîrên kurdan fermana qirkirina êzdîyan dane, wek Mîr Bedirxan û Mîrê Kora yê Rewandûzê. Yên ku fermanên wan bi cî anîne jî kî bûne? Kurdên musulman bûne! Di encama wan fermanan da bi sedan, belkî jî bi hezaran êzdî bi destî kurdên musulman hatine kuştin. Gava ji êzdîyan ra dibêjî ne wisan e, dibêjin hela ji kerema xwe here ji êzdîyên Almanîyayê, ku ji Kurdistana Bakur warê xwe hîştine û revîyane wir, pirs bike, ka ewana ji rûyê kê da çûne; ji rûyê tirkan an kurdan?

 

Heta wan mîran û gedeyên der û dorên wan wek dijmin û xayînên gelê kurd û Kurdistanê îlan nekin, birînên êzdîyan kew nagirin û kulên wan der nabin.

 

Van dawîya bi înîsîyatîva Komîtêya Hevkarî ya Hêzên sîyasî yên kurd û Kurdistanî li Swêdê û Fêdêrasyona Komeleyên Kurdistanî li Swêdê civîna ji bo rêzlêgirtina qurbanîyên devera Şengalê derbaz kirin. Ez ji wan ra sipas nabêjim, ji ber ku wana wezîfeya xwe ya kurdîtîyê pêk anî, her tenê ji wan ra dikarim bêjim ”Mala we ava”. Dilê min baristan bû, ku min li wir bi sedan kurdên sade yên nenas dîtin, ku dilê wan hemûyan jî ji bo kuştîyên Şengalê gelek diêşîya. Lê dilê min herwiha ji bo wê yekê jî êşîya, ku ji ronakbîrên me gelek kes ne hatibûn. Dû ra jî êşîya, ku çiqasî ez zanim, xên ji malperên www.kurd.webb û www.avestakurd.net tu malpereke kurdan derheqa wê civînê da tu gotinek nenivîsî. Ew çima nûçeyên wek ”Ji birayê filankesê ra zarek bûye, bejna wê ewqas e û giranîya wê ewqas e” didin, lê behsa wê civîna bi haziraya 500 kesî û ya derheqa 500 kuştîyên kurd da nakin.

 

Bi rûsî dibêjin: ”Hîç tiştekî xirab tune, ku bi xwe ra qencîyê neyne”. Ev bûyerên Şengalê gelê kurd bi tevayî, çi musulman, çi êzdî nêzîkî hevdu kir. Gelekan bi dilêşî nivîsandin, alîkarî kirin, qetlîam şermezar kirin, dengê xwe gîhandine dinyayê, li Kurdistanê rojekê şîn îlan kirin. Ev hemû di bîra merivan da dirêj namînin, lê kêmasî dirêj dimînin. Îro terk li dilê êzdîyan ketîye, dilê wan nazik bûye, ji her tiştî şikber in. Heta kurdên musulman ji wan ra dibêjin ”Hûn  birayên me ne”, aciz dibin. Dibêjin, ma qey bira ji birayê xwe ra dibêje tu birayê min î? Dibêjin: ”Em ji kurdên ne êzdî ra dibêjin ew ne êzdî ne, lê ew ji me ra nabêjin, hûn ne musulman in, dibêjin hûn kafir in”. Lema jî em gerekê gorî dilê wan herin. Îro li Tirkiyê ji bo ermenîyan her rêyên bona pêşdabirina ziman û çanda xwe, parastina erf-edetên xwe vekirîne, lê ji bo kurdan girtîne. Çima? Ji ber ku ji ermenîyan îdî natirsin, ew bi hêz nînin, lê ji kurdan ditirsin, ji ber ku ew bi hêz in. Ez wisa fêm dikim, ku eger dijmin îro dixweze êzdîyan ji holê rake, tê wê maneyê ku ji êzdîyan ditirse, êzdî bi hêz in, dikarin zirarê bidine dijmin.

 

Di nav kurdên êzdî da jî neyar, dijmin û xayîn hene û van bûyerên Şengalê dijî kurdên êzdî û kurdên musulman û Kurdistanê bi kar tînin. Hinek bi zanebûn, hinek jî bi nezanî dikin. Û di kar û barên xwe da mêtodên dijmin bi kar tînin. Li Ermenîstanê yekî bi navê Ezîz Temoyan (Ezîzê Emer), ku tu eleqê wî bi karê ronakbîrîyê ne ketîye, çend êzdîyên mîna xwe, ku dibêjin em ne kurd in, dora xwe berev kirîye, xwe jî kirîye prêzîdêntê hemû êzdîyên cihanê, ji navê rêxistina xwe nameyekê ji Bûş ra dinivîse û destnîşan dike, ku bûyerên têrorîstî li Şengalê bi destî hukumeta Îraqê û Kurdistanê pêk hatine û Ajansa Nûçeyan ya REGNUM (www.regnum.ru) jî ew provokasyona çap dike. Ezîz Temoyan herwiha pêşnîyar dike, ku li Bakurê Îraqê Êzdîstanê saz bikin. Wek ku tirk dixwezin perçeyekî Kurdistanê (Kerkuk jî di nav da) ji dest kurdan derxin, Ezîz jî dixweze Şengalê, Lalişê, Şêxan ji dest Kurdistanê derxe û bide miletekî, ku ne kurd in. Yekî bi navê Îşxanê Eslan (Îşxan Anqosî), ku xudêgiravî serekê kurdên Krasnodarê ye, di nameya xwe ya ser navê Bûş şandî da dinivîse, ku lazim e li bakurê Îraqê êzdîyan biparêzin. Nizane jî, ku di bakurê Îraqa îro da kurd tunene, ku ew war dikeve başûrê welatekî ku navê wî Kurdistana Başûr e. Qesta wî Kurdistan e, lê zarê wî nagire ji wî warî ra bêje Kurdistana Başûr. Tirk jî nabêjin.

 

Mixabin, di nav ronakbîrên kurdên musulman da jî kesên wisa hene, ku bi kar û bar û nivîsên xwe va zirarê didine milet. Di nav wan da kesên xwendî û naskirî (ez nabêjim zane û bi aqil) jî hene. Ji bo nimûne, di malpera www.kurdinfo.com da gotareke birêz Medenî Marsîl çap bûye. Ka em binihêrin ew çi dibêje:

 

Piştî bûyara Malatyayê nêrîna min hat guhartin ku min ji xwe re digot ger kurd xiristiyan bûna ew ê ji zû ve di bin nîrên van dewletên misilman xelas bibûna û ew ê bigihaştana azadî û rizgariya xwe. Ji ber ku van bûyarên dawiyê nîşan didin ku, wek bêjin li Tirkiyeyê “ beterê beteran heye, ji halê xwe re şikur bike” . Yanî rewşa gayrî-misliman ji yan kurdan xerabtir e. Ku kurd xiristiyan bûna îhtîmalekî mezin ew ê jî wek ermeniyan bi tevayî bihatana qetilkirin, yên xelas bibûna jî ew jî dê yeko- yeko bihatana kuştin. Lê wer xuya ye misilmantiya me, me ji vê navêrabûnê xelas kiriye. Ferq nake ku me bi nisbî qetil kirine, ferq nake ku me înkar û surgun kirine, ferq nake ku li hember me terora sipî bi kar anîne û me asîmlekirine û xwestina di nav sîstema xwe de wenda bikin; lê ji van hemûyan girîngtirîn em di bin nîrê metingehkariyê de bin jî bi saya dînê xwe dijîn û heqê me yê jiyanê(!) heye. Ev jiyaneka bê azadî be jî lê di encamê de jiyana koletiya li ser axê ji ya bin axê “çêtir” e.

 

Wek ku ez fêm dikim, li vir xudanê nivîsê şikirbûna xwe bi kal û bavan tîne, ku di wextê da dest ji dînê xwe yê kurdî kişandine û çûne ser dînê Hizretî Mihemed, ango dînê ereban. Ji ber wê jî îro sax û têr in. Lê êzdî wa nafikirin. Êzdî ser wê bawerîyê ne, ku me bikujin jî, sozê xweşkirina rewşa aborî bidine me, ew heram e, em xayîntîyê ji gelê xwe ra nakin, dest ji dînê xwe nakişînin. Lema jî em hatine qirê, hûn mane. Yê ku xayîntîyê ji dînê xwe ra dike, dikare ji miletê xwe ra bike, dest ji miletîya xwe bikişîne, bibe tirk, belkî jî şansê wî hebe bibe wezîr jî. Xwesma ew fikir li min ecêb hat: Ev jiyaneka bê azadî be jî lê di encamê de jiyana koletiya li ser axê ji ya bin axê “çêtir”e. Êzdî dibêjin: -Mirina bi şeref ji jîyana koletîya li ser axê çêtir e. Ez jî di hêla xwe da zêde bikim, ku saxên mirî jî hene,

 

Îro li Tirkîyê dibêjin ku bal wana tenê miletê tirk heye û tu miletekî din tune. Ango, welatekî ûnîtar e û bi bawerîya wan eger di welatekî da miletekî din namîne, dêmek ewî welatî xwe ji miletên din paqij kirîye û paqij bûye. Li vir meseleyek kete bîra min. Di dermanxaneyan da (apotêkan da) ji bo zarên sava, yên çend mehî, ava paqijkirî difiroşin. Wê avê wî çaxî didine zaran, dema zikê wan diêşe. Ew ava here paqij e li cihanê, lê ava here bê tam e li cihanê. Îcar zikê kî dêşe, bira ji wê avê vexwe.

 

Em naxwezin, ku Kurdistana me jî wek wê ava paqij bê tam be.

 

Avestakurd.net