( Çend têbînî derbarey ziman û rêzimanê wê)

 

Sebrî Silêvanî: www.silevani.com

17.07.2005

( Xeta xwehr ji gayê pîr e )

                                       Pend

 

Guman nîn e ku hewldan ji bo sazkirina zimanê kurdî karek buhadar e û gerek e ku berdewam hebe belê berî ku kes yan aliyek destpêşxeriyê ( Insiyatîv) bike, pêwîst e ku pêdeçûnekê bo zimanê xwe bike. Netkurd ( kampaniyekê) pêk dihîne û tê de handana kurdan dike ku zimanê xwe biparêzin û ev daxwazek saz û rewa ye ji her aliyekê ku di navendên çand û wêjeya kurdî de kar dike û netkurd yek e ji wan, belê, ez bawer dikim ku ya baş ew e ku netkurd ji xwe dest pê bike û li ser ziman û rêzimanên nivîsarên ku belav dike, rabiweste û serrast bike berî ku pêşkêşî xwandevanê Kurd bike.

Hêvîdar im ku wek têbînî li ber çav werbigirin û wek nivîskar û bispor kêmasiyên xwe berî yên ku bi tirkî yan erebî diaxivin û dinivîsin, destnîşan bikin.

Heyamek e û hevkarên nivîskar li ser kampanyayê dinivîsin û herweha pesend dikin û min jî dixwazt tiştekê li ser binivîsim belê kêmasiyên ziman û rêzimanê kurdî di peyama netkurdê de sirincên min rakêşan lewra sûdeya arastekirina hindek têbîniyan bêhtir e ji sûdeya nivîsarek pesndar.

Wek berpalî û pêşniyaz, min hewl da ku amajeyê bo ( hindek) ji kêmasiyên ziman û rêzimanê kurdî di peyama Netkurdê de bikim:

 Kerem bikin deqê peyama netkurd bixwînin û kêmasiyên ziman û rêzimanê kurdî tê de bibînin:

ZIMANÊ ME HEBÛNA ME YE

20/6/2005

Dewleta tirk ji roja ( + ku) avabûye û vir de mihandin û helandina etnîsîteyên ne tirk ji xwe re kirîye  armanceka bingehîn. Tirkan sîyasetên xwe yên beramberî gelên din li gora vê armanca xwe afirandine û her bi awayekî sîstematîk jî meşandine. Eger em îro li Tirkîyeyê binêrin em ê bi asanî bibînin ku tirk di vê sîyaseta xwe ya hov û nemirovî ( ev hevwate ne ango sînosîm) de gelek bi ser ketine. Hema ji bilî kurdan gelên din bi tevayî hatine asîmîlekirin û paşê jî tirkîzekirin.

Hewldan, plan û projeyên tirkan ew e ku kurdan jî têxin rewşa lazan, çerkezan û gelên din. Ew, çareserkirina pirsgirêka kurdî di topyekûn asîmîlekirina kurdan de dibînin. Sîyasetmedar, zilamdewlet û pisporên wan ên ku rê û awayên sîyaseta dewletê tayîn dikin, bêtirs vê armanca xwe eşkere dikin. Ew di wê bawerîyê de ne ku ê travmaya têkçûna dewleta xwe bi tirkîzekirina kurdan derman bikin.

Bêguman sitratejîya dewleta tirk a asîmîlekirna kurdan ne nû ye. Lê şik nîne ku ev sîyaset gîhaştîye ( li awayê darijtina peyvê binêre) konaxeka gelekî hesas. Hacetên tên ( jêderê peyvê HATIN e, lê dîsan li darijtinê binêre) bikaranîn bi qasî ku em bi ên bîst, sîh salan berê nikarin miqayese bikin bihêz in û pirreng in. Tirk guhertinên cîhanê û heremê dibînin, lê ji dewsa meşandina sîyaseteka hemdem û demokrat, bi înad sîyaseta xwe ya tradîsyonel dimeşînin. Tirk dixwazin berîya ku pirsgirêka kurdî careka din bi zerurîyeta çareserkirinê derê pêşîya wan, dawî li pêvajoya asîmîlasyonê bi wî awayî bînin ( heman şîrove ye wek HATIN) ku kurdî û kurdayetîyê ji hole rakin. Sedemên lezkirin û lidarxistina bi sedan proje û kampanyayan di dema dawî de, ev e.

Tirk, bi van kampanyayên sîstematîk  zarokên kurd li hemberî dê û bavên wan sor dikin. Sedemê paşdemayîna wan a civakî nezanîbûna wan a bi tirkî an bikaranîna wan a kurdî nîşan didin. Bi vî awayî jî li ber çavên zarokan heqaretan û rûmetşikandinan li dê û bavan dikin. Ew dizanin ku zarokekî ji dê û bavê xwe fedî bike dê asantir têkeve feqa wan. Eger em bînin bîra xwe ku di salên 2004-2005 an de bi tenê li Batmanê 47.000 keçên kurd hatine mecbûrkirin ku zimanê tirkî fêr bibin, ê dîmenê hewldanên tirkan qenc berbiçav bibe.

Lazim e bê gotin ku ji ber gelek sebeban em kurd xwedî li zimanê xwe derneketine. Herweha me hewl nedaye da ku em bi stratejîyên gîhayî li hemberî sîyaseta tirkan derên. Bi ser de jî ne kêm caran rebwşenbirên me bi helwestên xwe karên dagirkeran asantir kirine. Hejmareka mezin ji kurdan bi tevayî asîmîle bûne. Hejmara kurdên bi kurdî dizanin her ku diçe kêm dibe. Kurdên di jîyana xwe ya rojane de kurdî bikartînin hê kêmtir e. Hejmara zarokên ku bi kurdî diaxifin bi qasî meriv jê şerm bike kêm e. Ji bo ku zimanê tirkî ji teref reweşenbiran, ji teref kesên navdar tê bikaranîn, gelek kurd fedî dikin ku bi kurdî biaxifin.

Divê neyê jibîrkirin ku ziman ji xususîyetên neteweyetîyê ê herî girîng e. Milletekî zimanê wî ji dest biçe lawaz dibe û êdî ê nikaribe tu xususîyetên xwe yên neteweyî biparêze. Beyî ziman mafê neteweyî jî nayên paraztin. Têkçûna ziman despêka têkçûna wî milletî ye.

Divê em çi bikin?

Rewş ewqas nazik e û em di proseseka gelek dijwar de derbas dibin. Çend salên pêşîya me ê tayînker bin. Em wekhev difikirin ku dewleta me, artêşeka me, hêzeka me ya ku karibe kulma xwe li masê xe û bêje ”êdî bes e, ez vê yekê qebûl nakim“ nîne. Hacetên ku di destê me de ne jî, kêm in û qels in. Lê ne karê mirovên xwedî rûmet e ku li têkçûna milletê xwe temaşe bike.

Divê em rabin ser pîya û ev zimanê ku bapîrên me bi hezaran salan bikar anîye û ragihandiye me, biparêzin. Pewist e em rê û awayên ku stratejîya tirkan pûç derxînin peyda bikin. Divê em ji bo hebûna kurdayetîyê û pêşeroja zarokên xwe zimanê xwe ji êrîşên dijmin biparêzin.

- Ji bo wê jî em  yeko yeko bangî we her kurdekî dikin û dibêjin :

- Li malê, li sikakan, li derva, li kar her bi kurdî biaxife!

- Bi kurdî binivîse, bifikire û bixwîne!

- Li daîreyên dewletê bi kurdî biaxife!

- Eger tu nizanî fêr bibe!

- Nevên kurdî li zarokên xwe bike!

- Doz li çapemenîya kurdî bike da ew kurdî bikarbînin!

- Doz li dazgeh, sazî û rêxistinên kurdî bike da ew kurdî bikarbînin!

- Doz li serok û berpirsên beledîyeyên Kurdistanê bike da ew li Beledîyan bi gelên xwe re bi kurdî biaxifin!

- Doktorê kurd; bi nexweşên xwe re bi kurdî bipeyive!

- Parêzerê kurd bi muwekîlên xwe re bi kurdî bipeyîve, pê bide zanîn ku ew di dadgehê de kare bi kurdî xwe biparêze!

- Bazirganê kurd; bi muşterîyên xwe yên kurd re bi kurdî

bipeyive!

- Doza navê gundê xwe, bajarê xwe ê kurdî bike! 

- Mela û alimê kurd; bi civata xwe re bi kurdî biaxife, dua û weiza xwe bi kurdî bike, mewlûda kurdî bixwîne!

- Elewîyê kurd; îbadeta xwe bi kurdî(kurmancî/dimilkî) bike!

- Doza perwerdeya bi zimanê kurdî bike!

- Weşanxane, komele ,partî û dezgeya kurd, karmendê kurd pirtûkên kurdî ên fêrbûna zimanê kurdî derxe, biweşîne û  belaş li zarok û mezinan belav bike da fêrî kurdî bibin.

- Kurdê kurdîzan tu jî kurdekî din fêrî xwendin û nivîsandina kurdî bike!

- Kurmanc bi kurmancî biaxife!

- Dimilî bi dimilkî qise bike!

- Di têkiliyên navbera kurdan de zimanê kurdî bike zimanê resmî!

JibÎRmeke zimanê kurdî hebûna me ye!