Ehmedê Huseynî

 

(Yekî destgirtiya min revand, piştî min naskir ku  

qeşmer û barûte ye, nema aciz bûm) Snika.

 

(1)

Nivîsandina wêjeyî, dahênan û afirandina zimanî, bi giştî, helwesteke mirovane ya rexnekariyane ye. Helwesta mirov a ji xwe û ya ji pirsgirêkên hebûna xwe, ya ji derûdora xwe û ya li hemberî jiyanê, kêşe, gîr û girift û pirsgirêkên civakî, aborî, derûnî û çand û sincî, di dawî de jî, helwesta li pêşberî çemk û pirsên felsefiyane yên gerdûnê ye.

Dema ku nivîsandin, ji xwe û ji rewişt û gerdîşeyên keriyê derûdora xwe, aye ji hişmendiya êlê û ji asta gundiyan, ji desthilata kom û komikan û ji hestên nexweş û ji bîr û boçûnên teng û zuha yên idyolojyayê rizgar nebe, ti carî nikare asoyên pirsê damezirîne û alav û şêwazên bedew yên derbirînê peyda bike.

Di vê çarçeweyê de, zimanê me neynika raman û hişyarî û hişmendî û hest û cîhana me ya derûnî ye. Em bi alîkariya zimanê xwe, berî her tiştî, xwe nas dikin û xwe dixwînin, piştre jî, bûnewer, bar û dox, rûdan, diyardeyên  derûdora xwe.

 Ziman bixwe jî, di pêvajoya xwe ya dîrokî de, him ji bo takekesan û him jî ji bo civakê, asta hişyarî, raman û têramandin û çandê û kultûrê destnîşan dike.

Lewra, parastin û li hemberî hewldanên buhujînê(asîmîlasyonê) rawestan û li ser piyan hiştin û berbi vekirina asoyên teze yên derburînê ve gavavêtin û li ber sextekar û hejarên xeyalan û şagirdên dibistanên dagîrkeran rê girtin, berî ku berpirsiya kurmancîaxêvan be, berpirsiya rewşenbîrên dilsoj û nivîskarên rasteqîne ye.

Ger em bi awayekî din bibêjin, nîşan û pîvanên şaristaniya miletan û neteweyan, pêşveçûn û bi şûndemayîna wan jî, ji ast û ji bejn û ji radeya zimanê wan tê xuyanî kirin.

Dîroka rehdaçikyayî û dewlemend, gencîne û samanên ramyarî û hişyariyê, mîratgirî û ji bermayên şaristaniyê, taybetmendiyên neteweyan in, ev taybetmendî jî, bi alîkariya formên derbirîna zimanî xwe li qelem didin û xwe diçesipînin.

Ger em derbasî rewş û bareya(haleta) neteweya kurd û zimanê vê neteweyê bibin, em ê bibînin ku asteng û pirsgirêka sereke û herî aloz a hebûna kurdan zimanê wan e.

Sedemên vê aloziyê jî, bi qasî ku serencama dabeşkirin û dagîrkirina welatê kurdan e, ewqasî jî serencama nezaniya kurdan bixwe ye.

Kesên ku îro bi zimanekî lawaz û şkestî, bi deqên tijî çewtiyên rêziman û rastnivîsînê, bi hevoksaziya malkambax û sosretane beşdarî nivîsandina kurmanciyê dibin, bêguman e, laşê kurmanciyê lawaztir dikin. Û ew jî, ger ha ji kiryarên xwe hebin an nebin, bi awayekî ji awayan, rê li ber tawan û gunehên dîrokê vedikin û bahaneyan ji tawanbar û gunehkaran re dibînin.

Ji mêj ve, ji serdemên ku nivîsandinên wêjeyî û toreyî, çi helbest be û çi jî pexşan be, dest pê kirine, her û her mirovan û mirovatiyê li eger û mercên hunerî û statîkî yên berheman û deqan û nivîsan pirsî ne. Dema ku berhem û nivîs û deq û wêje bi giştî, ji van mercan bêpar bimîne, wê demê êdî mirov dizane, ku meydana nivîsandinê, ji bo sextekar û keysperestan, bi tenê û vekirî maye.

Dema ku asta nivîsandinê nizim bibe, nîşana nizmahiya asta hişyarî û zanîna wan kesan e; kesên ku wê nivîsarê dinivîsînin.

Û kesên ku nivîsên nizim dinivîsînin, him wateya nivîsandinê nizanin û him jî alavên wan ên nivîsandinê tune ne.

Yek ji ronaktirîn şêwazên nivîsandina nizim a ku em behs dikin, nivîsarên ku li ser bingeha dexisîn,  zikreşî, hêrs, gef û tolgirtin û bêbextî û navpêxistun û seravdan û rûmetnegirtina hestên mirovan e.

Îro, yê ku bala xwe bide dîmena nivîskî ya kurmanciyê, dê bibîne ku zimanê kuçe û kolanê, nivîsarên bêpîvan, baweriyên sûk û sade û sivik, wergirtin û kopîkirin û diziya ji zimanên dîtir, bi şêwazine pir kirêt û pir qirêjane, derbasî laş û giyanê dimenê dibin û bi navê azadiya weşanê, bi navê rexneyê, bi navê pejirandina baweriyên cihêwaz û bi navê pirrengiya derbirînê, him raman û mercên hunerî û sincî yên dahênanê bin pê dikin û him jî dîmena kurmanciyê ya ku serê salan e bi xwîn û xwêdanê dadimezire, bi kultûra serdestan pîk û şêlû û bêreng dikin.

Di rewşeke wisa de, ne berpirsî dimîne, ne wijdan rola xwe dilîze û ne jî aqil rê li ber hestên dijminatiyê, xwe mezin û rast û bi tenêdîtinê, digire.

Lewra, em giş, îro roj, hewcedarî naskirina sedemên dîrokî û civakî û çandî yên van diyardeyan in. Di kêlîka destnîşankirina sedeman de, em alavên rasteqîn e yên rexneyê bi dest dixînin û em jî hêjayî beşdariya wê kêlîkê dibin; kêlîka ku rexên rexneyê ji desthilatdariya çanda serdestan û ji alavên rexneya nezan û nexwendewaran û ji raman û derûnên nexweşan rizgar bibin. Di wan kêlîkan de, diyalog, li hev guhdarîkirin, hevudû pejirandin û peywendiyên mirovane yên ji nirxan û ji buhayiyan têne damezirandin. Û em jî bi wan peywendiyan hêjayî naveroka zimanê xwe û hêjayî mercên hebûnê û jiyanê dibin.

amedocan@hotmail.com

 

Berdewam dike!

“Qeşmerok” Projeya bêexlaqane ya Malpera Amûdê