Îdo Baba Şêx

Îdo Baba Şêx di sala 1955 an li Êsifinê (Kurdistana Başûr) ji dayîk bûye. Di sala 1980 de diploma bekaloriyos ya yasayî ji Zanîngeha Bexdayê wergirtiye, di heman salê de dest bi nivîsînê kiriye û gotara xwe ya pêşî belavkiriye, bi zimanê kurdî û erebî dinivîse û wergerandinê ji herdu zimanan dike.
Di sala 1998 an de, pirtûka Gundayetî ya Xidir Silêman wergerandiye zimanê erebî û li Beyrûtê daye weşandin.
Pirtûka çend lapereyek ji mêjûyê Yekîtî Niştimanî Kurdistan, di sala 2004 an de li Kurdistanê wergerandiye zimanê erebî.
Yek ji endamên damezrandina Bingeha Laliş ya rewşenbîrî û civakî li Dihokê di sala 1993 an de bû. Û her weha yekemîn sernivîserê yakem Kovar bo kar û barên êzîdiyan (Laliş) li Kurdistanê bû.
Endamê xola (dewra)yekem ya Parlemana Kurdistanê bû.
Niha endamê Sendîka Parêzeran û endamê Sandîka rojnamevanên Kurdistanê ye û endamê desteka rawêjkariyê (şêwirmendiyê) ya Civaka Rûhanî ya êzîdiyan e.
Îdo Baba Şêx niha rawêjkarê serokê Komara Îraqa Fedral birêz Mam Celel Talabanî ji bo kar û barên êzîdiyan e.

Hun aniha ji Kurdistanê tên, gelo bi giştî rewş çawa ye? û dîsa girêdayî vê pirsê, hun wek rawêjkarê serokkomarê Îraqê bo kar û barên êzîdiyan, gelo rewşa êzîdiyan li gor nerînên we ber bi ku ve ye?

Rewşa Kurdistanê ji layê tenahî û ewlekariyê ve pirr baş e, bi taybet heger hemberî rewşa Îraqê bi giştî bikin, her çend heşte hindek kêmasî û şaşîtî jî li vir û dera han hene….Rewşa êzîdiyan jî bi guherîna rewşa siyasî û abûrî ya Îraq û Kurdistanê ve girêday1î ye û her weha bi hestê netewayetî yê xelkê kurdistanê ve jî girêdayî ye.

Ji rêferendûma destûra Îraqê û hilbijartinên perlemanê yên dawî hate diyarkirin ku êzîdî (650 000 li gor tê ragihandinê), ne tenê nehatin insafkirinê, belê ew hatin piştguhkirin û marjînalkirin jî, tenê bo nimûne, êzîdiyan 110 000 deng dan lîsteya hevpeymaniya Kurdistanê, lê ne kursiyek jî bi dest nexistin, hun çi dibêjin?

Rast e mafê Kurdên êzîdî li wan hilbijartinan de, bi duristî nehate dayîn, hêvîdar im ev şaşîtî carek din dûbare nebit, welê li pê zanîna min êzîdiyan 2 kursî neha di parlemanê Îreqê de hene.

Tê zanîn ku 3 Parlemanter û 2 Wezîrên êzîdiyan di parleman û hikûmeta herêma Kurdistanê de hene. Gelo hun rola wan di parleman û hikûmetê de (wek niwênerên êzîdiyan) çawa dinirxînin?

Her 3 Parlemanter û 2 Wezîr li gor derfet û taqeta xwe kardikin û her yek li gor zanîn û baweriyên xwe rola xwe dilîze.

Hate ragihandin ku berî demekê lihevkirinek di navbera Meclisa Rûhanî ya êzîdiyan û hindek rewşenbîr û kesayatiyên civakî, di nav êzîdiyan de, pêk hat û di encamê de Meclisek Şêwirmendiyê hate damezirandin. Gelo ev lihevkirin di nerîna we de çawa ye û heta bi kîjan radeyê ev lihevkirin û ev Meclisa Şêwirmendiyê dê xizmeta êzîdiyan û ya ola êzîdi bike?

Li gor zanîna min Meclisa Şewirmendiyê, pitir destnîşankirin bû ji layê Meclisa Rûhanî û bi taybet ji layê Mîrê êzîdiyan (Tehsîn Beg) ve, ev Meclis ji nêva rewşenbîr , akadîmik û berpirsên partiyan û hikûmî ve hate damezirandin.li gor zanîna min  di hindek waran de, karên baş kirine bo nimûne, amadekirina Yasaya kar û barên Kesayetî yên êzîdiyn.

Pirrê caran hindek deng ji hundirê civaka êzîdiyan bilind dibin, pêşniyaza  û doza reforman di ola êzîdî de dikin, li gor bîr û boçûnên we, hun vê çawa di nirixînin?

Li gor baweriya min rêformên olî nayên kirin çinku bawermendên çû olan yan ayîna qebûl nakin, welê reformên civakî karekî baş û pêdivî ye, hêvîdar im reforimin bên kirin û derfet hebit em bikin û xwe ligel dinyaê biguncînin.

Şêxan bû û qewimî….Gelo li pey nerîna hêja Îdo Baba Şêx, Şêxanin din wê bên..?Gelo sedemên Şêxan çi bûn? Çi gerek e were kirin, daku Şêxanin din li Kurdistanê neqewimin?

Destsarî û sistiya hindek berpirsiyarên deverê û zêdebûna hestê hozikî û eşîretî û dîndariya tîj û tund, û ne bikaranîna yasayî  bi awayên rast û dirist, ev hemû sedemên rûdana Şêxan bûn.
Çareserî bi yan min ew e, da ku bûyerên wisa êdî neqewimin pêwist e ku yasa li ser hemî xelkê beyî ferq û cuda bête bikaranîn, û xebat û karên ji bo zêdekirina hestên netewayetî û pêşvebirina civaka sivil, û pêşgiritina li bîr û baweriyên eşîretî taybet û hemû awayên paşkeftî.

Em bûyerên terorkirina Şêxanê wek nimûne werbigirin, gelo rewşenbîrên êzîdiyan bi taybetî û rewşenbîrên Kurdan bi giştî çi li dervyî Kurdistanê, çi jî li hundir, rolek çawa leyistin?

Rewşenbîrên Kurd û yên êzîdî jî girûp, bi girûp in, û her girûpek li gor bîr û baweriyên xwe rola xwe leyist, neşert e ku hemû pozetîv bin.

Tê ragihandin ku (50 000) êzîdî piştî bûyera Şêxan û vir de, bi mebesta kockirinê ji Îraqê, navên xwe li bîroyên UN yên penaberiyê li Sûriyê qeydkirine, hun vê yakê çawa dinirxînin?

Derkeftin ji welatî li nav hemû pêkhatiyên Îraqê û Kurdistanê de heye, hêvîdar im rewşa welatî xweştir û baştir bit, da ku xelk welatê xwe cih nehêlin û dernekevin.

Peyv û gotara (xitaba) êzîdiyan û bi taybetî rewşenbîrên êzîdiyan nehevgirtî û lawaz e, pir caran jî, li dijî berjewendiya êzîdiyan tê. Gelo rêya hevgirtin û bihêzkirina vê gotarê çi ya?

Hger her yek ji me erk û mafên xwe naskir û berjewendiya miletî li ser ya xwe dane, li wî wextî xitaba me jî dê bihêz û hevgirtî bit.

 Birêz Baba Şêx, li ser dahatuya madeya 140an ji destûra Îraqê ya nû dikarin çi bibêjin?

Bo cî bicîkirina madeya 140 ji destûra Îraqê ya nû hindek xebat hatiye kirin, welê li gor zanîna min hêşte gelek maye, çinku ew erebên rêjêma berê anîbûn Kerkûkê ne vegeryane û pêdivî xercîkirinek parekî zor e, her wisa Kurd, Tirkman û Aşûriyên ji deverê yên ji layê rêjêmê ve hatîn barkirin hîn nezîvirîne û tu alîkarî bo wan nehatiye kirin. Her wisa deverên din yên ligel Kerkûkê heta niha nehetine diyarkirin, gelek parçe û bajar ji Kurdistanê hatin vekirin weku: Kifrî keftibû ser Diyala, û Tozxîrmato li serTîkrît, û Mexmûr ji Hewlêr kaftibû li ser Mûsilê, û 2 komelgeh ji Şingalê keftine li ser Baec, evane hemû wek xwe mane. Gelo kengî asayikirin, paşê jî serjimartin dê ête kirin li kêmtî ji 6 mehan de? pirr hêvîdar im ku rewşa van deveran bêt asayikirin û referendûm bêt kirin.