Gurzek Jı Zaraweyên Kurdî

1. aştî û aşîtî
2. "konevanî " beramberî peyva siyasî"
3. "tore" û "wêje"
4. lêker
5. paşeroj yan pêşeroj
6. hînker, rexnegır yan rexnegêr, ewlerkarî(security),
7. mamoste yan mamosta, xwende yan xwenda, wate yan awta,
lêkolîner, lêkolînvan, lêkoler, giring ne girîng



Xeleka yekê


Zimanê Kurdî
Zimanê Kurdî, li encama pêşêlkirin û astengyan di riya pêşketina wî de, dijminê Kurdan nehiştine xwêndewarî bi zimanê Kurdî li nav kurdan belav bibe, lewre xwendingeh û fêrgeh bi zimanê Kurdî di kurdistanê de ji sedê salan ve nehatine vekirin. Jiber vê barûdoxa dijwar, zarê Kurmancî, bi taybetî, nikarîbû û ta niha jî li ber xwe didê, bo riya xwe di xwendin û nivîsînê de veke, û têde bi serbestî birêve biçe.
Îro – roj zimanê Kurdî li Tirkiyê û li Sûriyê, çirîskek biçûk heye û gelek caran vedimire, ku têde bikare bêhna xwe berde. Di vê bihinvedanê de, birrek xwenda û nivîserên zimanê Kurdî çêbûn, dengê xwe bi zimanê xwe digihêne milletê xwe. Vê delîvê hin govar bi zimanê Kurdî, wekî: Gelawêj, Pirs, Gulîstan, Bihar û Zanîn… h.t.d li Sûriyê bi xwe re anîn, herçende derçûna wan ji jimarekê ta jimarekê, demeke dirêj distîne, lê dîsa em dikarin bêjin ku bi roleke giring û pêşxistî radibin, û em bihêvî ne, ku ji wilo pirtir pêşbikevin û jimarên wan di demeke kurtir de derkevin.
Ji alîkî din ve zimanê Kurdî li Ewrupa di warekî xweştir û serbestîtir de dijî, û dikarê bêtirs û bê asteng serê xwe hilde, û rayên xwe xurtir bike. Eva han jî tiştekî ji me ve diyar e, nemaze T.V. bi zimanê Kurdî bûne sê kenal.
Jiber van hoyên jorî, zimanê Kurdî (Kurmancî) nikare riya xwe ser kaniya şaristanî bi şêweyekî xurt veke, çûnke ta niha rêberên zana û pispor di nav Kurdan de bi awakî fereh peyda nebûne; ta niha sîstima hişmendî û fikrî û zihnî di civaka Kurdî de di kiras û naveroka paşketî de digerre. bo nimûne, ta niha pisporên ziman bi awakî zanistiyane di zarê kurmancî de peyda nebûne, eger hin hene jî, dîsa kêm in. Ji bilî ku rêberên siyasiyên me jî bi avakirina ronakbîr û pispor û zana û xwedekaran nefikirîne, û nafikirin ji ber ku rewşenbîrî û hişyariya rast û drust ji kesatiya wan re ne giring e, ya baş ji wan re ew kesê ku jibo berjewendiyên wan û bi rêbaza wan çepka bide.
Di vê avûhewaya nexweş de, ziman jî, wek xudiyê xwe, wê li gelek astengan, helterpilê, ango wê gelek şaşî û çewtî têkevin nav laşê ziman de, nemaze, yên bi forma peyvên nû ve bend in. Ji alîkî dîtir ve, partiyên Kurda weku guh didinê çapemeniyên partayetiyê, hewqas pûte û buhamendiyê nadine çapemeniyên ziman û rewşenbîriyê, nemaze kitêb û govar û hînkirina xwendinê û nivîsînê bi zimanê Kurdî, weha jî piştgiriya nivîskarên Kurd nakin. Eva han jî nîşana hebûna fikrê eşîrtiyê û giyana axatiyê di nav endamên rêberên tevgera Kurdî de ye.

Ziman û peyv û Zarawe
Ziman û peyvên ziman weku mirovan dijîn, ango pêwîstî bi hemû egerên jiyanê hene, ku bikarin jiyana xwe berdewam bikin, û hebûna xwe ji mirinê û nesaxiyê biparêzin, û ji alîkî dî ve jî bikarin bikevin ser riya zimanên jîndar de. Di baweriya min de, jîndarkirina zimanê Kurdî pêwîstî bi gelek eger û fakterên babetkî û xoyetî heye, da ku bikare serê xwe hilbide û bikare riya xwe di nav zimanên dîtir de bikelêşe û avahiya xwe bilind bike.

Zarawe, çi forim, û çi wate, û çi mebest, ev hemî wek hev pêwîst in û giring in, çunke danîna zarawe (têrim – term – مصطلح ) yan jî dariştina peyveke nû di zimanê Kurdî de divê li pêka destûr û yasayên rêzimanî pêkbê, jiber ku çi şaşî û çewtî di danîna forma peyvê de, gelek sergêjî û nexweşiyan bi xwe re tênê, weku mirovekî sax, û bê nexweşî bikevê bin barê nexweşiyê de.
Zimanê Kurdî ji dema derçûna Hawarê û virde kete qûnaxeke nû de, ango ji zimanekî devokî bû zimanê nivîsînê û xwendinê, herçende li nik melayên Kurda ji zû de dihate nivîsîn û xwendin lê milet bi giştî dûrî zimanê nivîsînê bû. Herweha, ji ber nebûna pispor û zanayên ekadîmî, di wî çaxî de, bê guman, yê hin şaşiyên zimanî li nik Kurdzanên Kurdê wê demê û herweha yên vê demê jî peyda dibe, lê belê ya giring ew e ku her nivîserekî Kurd ligor zanebûna xwe eger pêçêbûn hebe wê şaşiyê rast bike karekî baş e. Eger nikare jî rast bike, bi kêmanî vê mijarê tev bide, wê dîsa bi raya min baş be. Di vê xelekê de ezê li ser du peyvan rawestim, bihêvî me ku sûdekê bigihênim zimanê xwe, û tiliyê ber bi hin şaşiyan ve dirêj bikim, û rastiyê li gor zanebûna xwe berçav bikim.

Berelabûna Zarawe
Wekku berelayî فوضى û bêrêkûpêkî û bêserîbûn di danîn û belavkirina zaraweyan û karanîna peyvên şaş de li nik nivîserên zarê Kurmancî heye, wilo li nik nivîserên zarê Soranî nîne. Ev hebûn û nebûn jiber hoyên babetkî ye ku zarê Kurmancî têde dibûrê, û jiber hebûn û nebûna mafên rewşenbîrî yên her zarekî ji hev cudane. Inca di xwendina têkist û nivîsarên zarê Kurmancî de, em pêrgî çendayetiyeke bêpirgal û bê wate û bêserî dibin, jibilî tevaveke zaraweyên şaş. Eva han bi vî awayî barê zimanê Kurdî bi giştî giran dike. Jiber wilo jî gelemşe û şaşiyên bêserûber têde peyda dibin.

Di vê mijarê de emê hin peyv û zaraweyan ji we re berçav bikin, yên ku çendalayî û pirbûna zaraweyan bi awakî bêserûber, û di hin alî de ziyankariyê digihênê zimanê Kurdî:
1. aştî û aşîtî
2. "konevanî " beramberî peyva siyasî"
3. "tore" û "wêje"
4. lêker
5. paşeroj yan pêşeroj
6. hînker, rexnegır yan rexnegêr, ewlerkarî(security),
7. mamoste/ mamosta, xwende yan xwenda, wate yan awta,lêkolîner, lêkolînvan, lêkoler, giring yan girîng.