|
Tîp nîşanên ku
liser kaxezê bi
nivîsandin
dengên zimên
didin nasîn û
nîgar
dikin.Tevahiya
van tîpan abc (Alfebê)
ya kurdî pêk
tînin. Abc ya
kurdî ya latînî
ji ( 31 ) sî û
yek tîpan tê
sazkirinê:
|
A
B
C
Ç
D
E
Ê
F
G
H
I
Î
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
Ş
T
U
Û
V
W
X
Y
Z |
a
b
c
ç
d
e
ê
f
g
h
i
î
j
k
l
m
n
o
p
q
r
s
ş
t
u
û
v
w
x
y
z |
Av,
al,
agir,
alan
Bav, baz,
berber
Can ,
cer,
ciwan
Çêlek,
çîrok,
çîn,
Dad,
derd,
dem
Ez, em,
ezber
Êl, êm,
êvar
Fener,
ferman,
fêrbûn
Ga, gur,
gul, guh
Hawar,
huner,
hozan
Bi, ji,
çi, di,
kirin,
birin
În, îşev,
îsal,
înan,
îcar,
îsot
Jar, jîn,
jiyan,
jîjo,
jêr, jor,
jîr,
jajî
Ker kil,
kor, kin,
ka kadîn,
kar
Lal,
lale,
lûle,
leyla,
Lezgîn,
leylan,
lor
Mar, mêr,
mal, mê,
Memo,
meymûn,
mom
Nan,
narîn,
nalîn,
Nermîn,
nûner,
nîşan
Ol, ode,
oso,
ocax,
olk,
oldar
Pîr
pepûk,
pîvaz,
pêlav,
pembû
Qaz,
quling,
qîz,
qamişlo,
qirik,
qijik
Rol,
reben,
rêwî, rê,
rik,
rim,
rimbaz
Sal, sor,
sar,
sol, sîr,
sersal,
sosin
şor, şûr,
şîr, şar,
şir, şêr,
şoreş,
şeş
Tîr,
tirî,
tûr,
tîtî,
tilûr,
tîj,Tirş,
teşî
Tu, ku,
du, kur,
gur, kum,
xurde
Ûrg, kûr,
rû, mû,
dû, çûn,
bûn
Vedan,
volkan,
viyan,
vîn,
veşartin
War, wî,
ew, kew,
wan,
welat
Xanî,
xort,
xebat,
xizim
Ya, ye,
yê, yi,
yî ,ey.
Yar, yek
Zozan,
zevî,
zor,
zindan,
zerzûr,
zerê
|
Tîpên dengdar (bideng)
Di zimanê kurdî
de ( 8 ) heşt
tîpên dengdar
hene:
|
A |
a |
kar
şar |
|
E |
e |
ker
şer |
|
Ê |
ê |
kêr
şêr |
|
I |
i |
kir
şir |
|
Î |
î |
kîn
şîn |
|
O |
o |
kor
şor |
|
U |
u |
kur
gur |
|
Û |
û |
kûr
şûr |
Li gor Kurtî û
dirêjahiya dengê
van tîpan di nav
xwe de, li du
beşan par dibin:
Kurtedeng:
E I U
Dirêjedeng:
A Ê Î
O Û
Dengdêr (Bêdeng):
Di zimanê kurdî
de (23) bîst û
sê tîpên dengdêr
hene. Ev tîp bi
serê xwe tu
dengî nadin.
Tîpên dengdêr ev
in: B C Ç
D F G H J
K L M N P
Q R S Ş T
V W X Y Z
Pevdengtîp
Ev tîp ji
yekgirtina du
tîpên bêdeng û
dengdarekê
çêdibin:
xw xwa,
xwe, xwê, xwi,
xwî.
gw gwê
kw kwînêr
Xwa Xwarin,
xwazgîn,xwas,...
Xwe Xwere,
xweser, xwelî,
...
Xwê Xwêdank,
xwêsî,
...
Xw Xwinav,
xwirde,
xwirdekar,...
Xwî Xwîn,
xwînxwar, xwînî,
...
Gwê gwêz,
gwî, gwîtin
Siwartîp
Ev tîp bi
yekgirtina tîpên
( y, w ) û
dengdaran
çêdibin:
Y Ya,
ye, yê, yi, yî,
ey.
W Wa, we,
wê, wi, wî, ew,
êw, aw.
Y Yar,
Yek, Darayê Kurd,
mayin, çiyayî,
meydan
W Wan,
welat, wêne,
windabûn, wî,
xew, dêw, daw
Cêwîtîp
Ev tîp bi du awa
tên bilêvkirinê
û di zimên de
cihê du dengan
digirin, Cêwîtîp
ev in:
Ç K P
R T
Her tîpek ji van
du dengan
derdixe, dengekî
nerm û yekî sert
|
Tîp |
Awayê
nerm |
Awayê
sert |
|
Ç |
çem
|
çêlek |
çîrok |
ço
|
çap |
çep |
|
K |
ker
|
kil |
kezeb |
ker
|
kum |
kol |
|
P |
pîr
|
pêlav |
pîvaz |
pîr
|
per |
pirç |
|
R |
rût
|
rûn |
rêzan |
reş
|
rewş |
razan |
|
T |
tûr
|
tîr |
tirî |
têr
|
tor
|
teşî |
Roj baş!
Navê min Hogir
e. Navê te çi ye?
Navê min Alan e.
Navê hevala te
çi ye?
Navê hevala min
Bêrîvan e. (
Navê wê Bêrîvan
e)
Hun bixêr hatin
dibistana kurdî!
Spas!
Waneya me îro
tîp û dengên
kurdî ne.
Em tîpên kurdî
ji A heta Z fêr
dibin.
Fermo, li pey
min bixwînin!
A…..lan
Ho.....gir
Bê.....rî.....van
Na…..vê…..min…..Ho…..gir…..e
A ..... Alan
B ..... Bêrîvan
H ..... Hogir
D ..... Dibistan
|
Kît:
Peyvên
kurdî li
gora
hejmara
dengên
xwe ji
bo
fêrkirin
û
bilêvkirinê
tên
perçekirinê,
perçeyê
herî
biçûk
kît jê
re tê
gotin:
Bê…..rî…..van
(Bêrîvan)
A…..lan
(Alan),
Ho…..gir
(Hogir)
|
|
Cihê
vala
dagire!
Navê min
………….
Na……. te
…….
Dibista….
kurdî
Navê wê
……..
Navê wî
……..
Tîpên
kurdî ev
in:
A…………..Z
|
|
Ferhengok:
Wane:
Ders,
ÏÑÓ
Tîp:
Pît,
herf,
ÍÑÝ
Abc:
Alfebêt,
ÇÈÌÏíÉ
Tîpên
dengdar:
Tîpên bi
deng,
ÇÍÑÝ
;撃
Kurtedeng:
Tîpên
dengê
wan kurt,
ÇÍÑÝ
;撃
ÞÕíÑÉ
Dirêjedeng:
Tîpên
dengê
wan
dirêj,
ÇÍÑÝ
;撃
ØæíáÉ
Dengdêr:
Tîpên bê
deng,
ÇÍÑÝ ÛíÑ
;撃
Pevdengtîp:
Tîpên ku
ji çend
tîpan
çedibin,
ÇÍÑÝ
;撃
ãÑßÈÉ
Siwartîp:
Tîpên
siwar ên
ji çend
tîpan
çedibin,
ÇÍÑÝ
ãÑßÈÉ
Cêwîtîp:
Tîpên ku
2 dengan
derdixin,
ÇÍÑÝ
ãÒÏæÌÉ
áåÇ
;悊
Dibistan:
Medrese,
mektebe,
ãÏÑÓÉ
|
|
