Guevara:
40 sal reş û sipî

“Ji diya zarokên min re bibêje, bila ew jiyana xwe, ya mayî, di pey min re, bi mêrekî ku ji jiyanê hez bike, bi hezkirin, bidomîne…herweha ji Kastro re, bibêje, ku ew dê li Amerîka Latînî, bibe şahidê serkeftina herî mezin“.
Ev herdu hevokên hezkirina herî dawî bûn(hezkirna mêya dawî û hezkirina şoreşa dawî), ku Che Guevara, berî 40 salî, sipartin Felix Rodriguez ê Kûbî, ku yek ji çalaktirîn destên CIA, a wê demê, yên herî bi saw û hêbetmend bû.
Ernesto Guevara de la Serna(14.05.1928 – 09.10.1967), ku bi navê Che Guevara, dihate naskirinê, yek ji navên herî efsanewî ye, ku wek „şoreşgerê navneteweyî“, yê herî bilind û ji „rêza yekemîn“, tê hesabkirinê.

Guevara, yê Argentînî, paş wergirtina bawernameya textoriyê(1953), dest bi gerrekê li nav Amerîka Latînî dike. Di serencama gerra xwe de, li Guatemalayê(1955), pêrgî têkoşera çepgir „Helda“, ku li wir sergunkirî bû, hat. Li wir, Guevara dikeve jêr bandora çepgiriya fikir û ramanên Helda û ededebiyatên klasîkên sosyalîzmê, bi wî dide hezkirin û xwendinê. paşê ji wê hez dike û pê re dizewice.
Paş demeke nêzîk, li Meksîkê, ku dûrgeha „şoreşgerên Kubayê“ bû, rastî cotê bira Fidel û Raul Castro hat. Li wir, paş ku baweriya wî bi „şoreşa Kubayê“, mezin bû, birya da, ku bi tewawî, tevlî wê bibe.

Di 1959 an de, şoreşa Kubayê, bi piştgiriyeke bêhempa ji hêla Guevara, bi ser dikeve. Fidel dibe serokê „Kuba nuh“ û Guevara jî, gelek berpirsyariyên „hestyar“ û mezin, di rêvebriya dewletê de, digire.
Li gorî biryara „şoreşgerê sor“(Guevara“, diyare ku jiyana siyasî bi serê wî neketiye. Lewma her tiştî ligel Fidel û Kubayê, li şûn xwe dihêle. Ew, ji nişkê ve gom dibe, û berê xwe dide „şoreşa vekirî“.
Li şûna xatirxwestinê, Guevara van çend hevokên „mezin“, ji Castro, „Kuba şoreşê“ û xelkên wê re, dihêle, û wê, heta hetayê, wekî „xewnekê“, li paş xwe, dihêle:
„Ez wisa hest dikim, ku min hemî berpirsyariyên xwe, beramber bi şoreşa li ser xaka Kubayê, anîn cih. Lewma, ez xatirê xwe ji te(Mebest Fidel Castro ye), ji hevalan, ji Kubayê û ji gelê wê, yê ku bû gelê min, dixwazim.
Ez, xwe ji serokatiya şoreşê, wezîrtiyê, nîşanên efsertiyê, û ji hemwelatiya Kubayê jî, vedikişînim. Tiştekî ku ji hêla qanûnî de, min bi Kubayê ve, girêbide, êdî nema…bi xatirê we“.

Bi vê xatirxwestina heta hetayê, diltezîn, Guevara gom bû, û berê xwe da „şoreşgeriya vekirî“.
Guevara, bi „serhişkiya“ xwe ya, şoreşgerane, ligel gurûpekê ji „şoreşgerên Kubayê“, gihişt heta bi Afrîkayê. Li Kongo, hewl da, ku bi serkirdeyên „şoreşa reşikan“ re, moral bide şoreşgeran û şoreşê li wî „welatê reşik“, mezintir, û ciyografiya wê jî, ferehtir bike, lê mixabin, bi ser neket.
Di salên xwe yên dawî de, hewl dide, ku ji Boliviayê dest bi avakirina bingeha „şoreşeke Latînamerîkayî“, li dijî „desttêwerdan û gefên“ Amerîkayê, bike.
Amerîka, bi xeternakiya „şoreşgerê sor“ Guevara, hisiya. Lewma, ew li her derê, wek „dijminê yekemîn“ ji Amerîkayê re, hate îlankirin, û pê re, CIA ew raçavî xwe kir, û da dûv girtin yan jî kuştina wî.

Di 8 ê Cotmeha/Oktobara 1967 an de, li geliyekî teng ji geliyên Boliviyayê, paş şerrekî giran(Guevara ligel 15 hevalên xwe beramber bi 1500 leşkerê artêşa Boliviayê), ku dora „nîv rojê“, dom kir, Guevara, dîl dikeve destên CIA.
Di navbera 24 seetan de, birayara gullebarankirina wî, ji serokatiya CIA, derket.

Felix Rodriguez, ku wek berpirsê yekê, ji êxsîrkirin û herweha çarenûsa Guevara re, ji hêla CIA ve, hatibû destnîşankirinê, kêlîkên dawî bi „şoreşgerê dîl“ re, weha tîne ziman:
„Wexta ez derbasî dîlxaneyê bûm, dîmenê Guevara ez şok kirim. Ew, wê kêlîkê, mîna parsekekî ji min re, dihate xwiyakirin. Lê wexta ku çavên min li çavên wî ketin, wêneyê wî yê herî xweşik û serkeftî, ku dinya dagîr kiribû, derket pêşberî min. Wê kêlîkê, ez bi dîtina wî dîmenî, xemgîn bûm û pirr êşiyam. Min ew derxist ber rokê, daku wêneyên wî, yên dawî, bikişînim(…) ken û bişirîn, di wê kêlîkê de, pirr zor bû. Lewma, daku ew bikene, min jê re got: Li vir binere, çûkek dê, aneha, ji kamereyê bifire(…) wê çaxê, li gorî ku wêne dixifî, diyar bû, ku hindek bişirîn, li ser lêvên wî belav bûbû.(…)
Diyar bû, ku Guevara li hêviya efûkirinê bû, lê baş xwegirtî û xweragirtî bû(…)min digot belkî ez dê wî bihinêrim Panamayê, daku CIA, li wir îfadeyên wî bigrin, lê wisa nebû(…) Êdî biryara kuştina wî hatibû dayîn. Ew biryar, wê demê, wisa(500-600), wek nameyeke şîfrekirî, bi rêya bêtêlê, ji min re hat. Nameyê, wisa emir dikir: Guevara bikuje(…) 500 şîfreya navê Guevara bû, û 600 jî şîfreya mirinê/ kuştinê bû. Çend kêlîk derbas bûn, paşê, ez hêdî-hêdî, ber bi Guevara ve, çûm. Min bi mixabinî, jê re got: Bibore, ey serok...min hemî hewldan kirin, lêêê mixabin(…). Bi radestkirina van çend gotinan re, sipiyekî ecêb, ji rûyê wî werivî, û bi dengekî zelûl, lê xweragirtî, wisa got: Min rojekê ji rojan, qet hêvî nedikir, ku ez, sax, di destan de, dîl bikevim(…)
Sîgareke dawî, di berîka wî de mabû, ew bi hezkirin dirêjî destê leşkerekî, ku pê re, pirr dilovan bû, kir(…)

(Cih, dibistana gundê La Higuera bû), kathejmêr 13:20 bû, roj yekşem bû, mêjû 09 ê Cotmeha/Oktobera 1967 an bû, min ji efserekî bi navê Mario Teran re, got: Hişyar be, haya te baş ji rûyê wî hebe… bila nîşana te, ji sîngê û jêr de be, û ez ji odê derketim. Hîn ez odê didim pişt xwe, dengê gulleyan di guhên min de, lîst…“

Bi leyîstina dengê wan gulleyan, di dehla „Vallegrande“ de, dawî li jiyana efsaneyekê ji mezintirîn û herweha bilindtirîn efsaneyên, „şoreşên sor“, hat.

Îro(09.10.07), 40 sal reş û sipî, ketin û rabûn, binkeftin û serkeftin, ceng û aştî, antî-şoreş û şoreş, Amerîka û Kastro, û kesk û sor, di ser „Sîgara“, ku bi dilovanî, ji „destên dîl“ çû destên dilovan; di ser çûkê ku Guevara nedît, ji Kamerayê derket; û di ser destên ku bawer nekirin, rojekê ji rojan, di destan de, dîl bikevin, derbas bûn.

Îro, çilemîn salvegera jinavbirina destên ji Kuba û Castro re, heta hetayê „heval“, û heta hetayê, ji Amerîka û CIA re, neyar e.

Guevara û destên xwe, berî 40 salî, şipêya, çûn mirinê; şipêya, çûn wênegirtin, omêdkirin û helwestgirtinê; şipêya çûn baranê; şipêya bangî dîwar û defterên zarokên dibistana „La Higuera“ kirin; şipêya çûn hezkirina „yara dawî“, „Kuba dawî“ û „Castroyê dawî“; şipêya çûn bîra sor, bîra darên li dehla „Vallegrande“, şipêya, bîra Boliviayê, bîra CIA, û bîra Felix Rodriguez, ya hîn şipêya, ku şipêya, temaşeyî hezkirina di çavên Guevara de, û şipêya jî, guhdarî kuştina dawîtirîn dest û awirên wî, kir.

Îro, 40. salvegera destên Guevara ye; destên ku ne gihan „welatekî ji bo hemî bindestên dinyayê“, û ne jî gihan dinyayeke wekhev, ku tê de, hemî welat, bi hev re, wek hev bijîn. Ne gihan „dinyayeke sor“, ku mîna „şoreşê“, gurr û bilind, bimîne, û ne jî gihan „şoreşeke sor, ku mîna darên çam, şipêya bimîne“.

Îro, 40. salvegera „destên sor“ e; destên ku berî 40 salî, bi qasî Kuba ji Fidel Castro, hez kirin.
Ma piştî 40 salî, aneha jî, ew wisa, ji Kuba wek Castro, û ji wî wek wê, hez dikin?
Gelo, aneha destên Guevara, dibihîzin, ku destên azadî bi xwe re, ji Kubayê re anîn, ew in, yên ku wê zindan dikin?
Gelo, destên ku bi dilovanî, sîgara herî dawî, dirêjî destên dilovan, kirin, aneha, dizanin ku Kuba bi heman destan hatî rizgarkirin, îro, di bîranîna wan de, li ber „potînên“ Castro û şîqşîqa „marşên şoreşgerî“, digindire?

Xwezî, wan destên azad, aneha bidîta, ku azadî çiqasî mezin, ji ber destên Castro, yên giran û ji Kuba mezintir, digirî!!!
Xwezî wan destan, aneha bibihîsta, ku çima kezeba Castro(keça wî/ Elina Fernandez), destên bavê xwe, yên „sosyalîst“ û serok, wek „serhişktirîn“ destên dîktatorane, li ser stuyê Kubayê, bi nav kirin!!!
Xwezî ew „destên sor“, ku hîn bêriya azadiyê dikin, aneha pêrgî Amerîkayê(dijmina sor, ya heta hetayê), bihatana û bidîtina, ku azadî li wir, çende bilind, basa xwe ji asamanan re dike!!!
Xwezî destên ku li ser dîwarên dibistan „La Higuera“, şipêya man, aneha li destên ku bi hezkirina wan mezin bûn, aneha hişyar bibûna, û bidîtina ku çawa wan „sorê“ wan, wisa hesan, dirêjî „reşê“ di destên melleyên „Qim“ û „Tehranê“ kirin!!! (Di nûçeya AFP, ya di 22.09.07 an de, wisa hatibû ragihandin, ku herdu zaroyên Guevara, Aleida 47 salî û Camillo yê 45 salî, serdana Îranê û gora damezrênerê Komara Islamî ya Îranê, îmamê Xomeynî, kirin).

Li ser wan „destên sor“, ku hîn şipêya bangî azadî û serbestiyê dikin, pirr paytext, bajar, û gund, giriyan. Li ser hesreta wan, Kubiyan, Boliviyan, Meksîkiyan, Afrîkiyan, Amerîkiyan, Ewropiyan, Asyawiyan, û di nav wan de, „Kurdên Xwedê“ jî, stiran.
Ma nayê bîra guhên we, wexta ku Ciwan Haco, diçû hevaltiya wan „destên sor û heval“ û digot:
„Hevalên te, hevalên me ne
Dijminên te, dijminên me ne
Ey hevaaal Geuvara“

Aneha, ew „destên sor“, heval û dijminên çi û kî ne, ez nizanim.
Lê ya ku destên min baş wê dizanin, ew e, ku
ne sor, heta hetayê, sor dimîne, ne jî kesk, heta hetayê, kesk.
Ne çep, heta hetyê, çep dimîne, ne jî rast, heta hetayê, rast.
Ne şoreş, heta hetayê, dost dimîne, ne jî Amerîka, heta hetayê, dijmin.
Ne „bavên şoreşê“, heta hetayê, bav dimînin, ne jî „zorkên şoreşê“, heta hetayê zarok.

Dîroka destan, wisa dibêje:
Ne destên dost, heta hetayê, dibin, ne jî destên dijmin.
Destên îro, dikarin lingên sibê bin.
Û lingên îro jî, dikarin destên sibê bin.
Guhertin, qedera destan e.
Guhertin, qedera ji erdê, heta bi asman e.

 

hoshengbroka@hotmail.com  







                                                                     

ji bilî nivîsên ku bi navê Hevgirtina rewşenbîran û bi navê malpera rojava. netê
werin weşandin, her nivîskarek berpirsê naveroka nivîsa xwe ye!