Kurdên kultûra bêdeng
Hoşeng Broka
hoshengbroka@hotmail.com

Di nivîsa xwe, ya li jêr sernavê „li ser bûyera Şêxan“, ku di 01.03.07an de, di malpera rizgari-Online de (http://kurdish.rizgari.com/modules.php?name=News&file=article&sid=7102  ), hatiye belavkirinê, rêzdar Roşan Lezgîn helwesta xwe, ya rewşenbîrane wek „Kurdekî Sunnî“, li qelem daye.
Di wê nivîsa berpirsyarane de, Lezgîn wek rewşenbîrekî wijdanperwer hewl dide, ku li Kurdiyatiya xwe bi qasî li „Sunnîtiya“ xwe, û li herduyan jî bi qasî li Êzîdiyan û li Lalişa wan, mikur were, û weha, wijdan û wijdan, diçe li-xwe- û li-me-mikurhatinê:
„Ez dibêjim ne tenê li Şêxanê, li hemû Kurdistanê, li sernaserî dîrokê çi zilm û tada û fişara ku ji destê kurdên musluman, bi taybetî yên sunnî, ku li birayên me yên êzîdî bûye, her wekî ku li min bûbe, ez bi tundî li hemberî vê kiryara nexweş derdikevim û şermezar dikim. Ez dibêjim, çi keleporeke êzdîyatîyê heye, bêhtir ji kelepora muslumantîyê mîraseke dêrîn a neteweya kurd e. Kê destê xwe dirêjî êzdîyatîyê kiribe, wan destdirêjîya haveyna neteweya kurd kiriye“

Hewrweha rêzdar Lezgîn „maf ta ber bi deriyê Xwedê“ dide hin rewşenbîrên Êzîdiyan, ku di derbareyê bûyerên Şêxanê de, hin helwest, gazinde û derbirînên xwe, li „hawarê“ dane.

Lê digel vê wijdanperweriya bi Kurdî, heman nivîs dikare di çend xalên, ku ciyê pirsyarkirinê ne, were guftûgokirin û analîzekirinê.

Di derbareyê „nûçeya bûyera Şêxanê“ de, ku di nivîseke rêzdar Tosinê Reşîde de(Dîsan bûyera Şêxanê/ http://www.netkurd.com/gotar.asp?id=1158&yazid=58  ) hatiye, Lezgîn, di „daxwaznameyekê“ de, doza çavkaniya vê nûçeyê li belvakarê wê(ku li vir Tosinê Reşîd e), kiriye, û weha pirsyar dike: „Ev nûçeya ku dibêje “xortekî êzdî jineke kurde misilman, ya bi mêr, revandîye, dest avîtîyê û paşê kuştîye” li ku, li kîjan malperê hatiye weşandin?
Ez dibêjim qey mamosta Tosinê Reşîd ji kîsê xwe bûyerê diramatîze dike!...“
Hem wek bersivname, hem jî wek lixwemikurhatin, rêzdar Reşîd di nivîsa xwe, ya li jêr sernavê „Şêxan û ne tenê“ de ( http://www.netkurd.com/gotar.asp?id=1169&yazid=58  ), weha li xwe û li me, mikur tê: „Têbînîya xudanê gotarê, wekî divêt min çavkanîya yekemîn nûçeya ser bûyara Şêxanê bianîya, tam di cîhê xwe de ye. Ez şaşîya xwe qebûl dikim”

Lê ji ber ku fitne-nûçeyeke nêzî wê, wek yekemîn “nûçe”, di derbareyê “terora Şêxanê” de, hate belavkirinê, lewre, min pêwîst dît, ku ez wê(digel çavkaniya wê) bo rêzdar Lezgîn, ku gumanê pê dike, ragihînim.

Di 16.02.07an de, PUKmedia(ku yek ji alavên ragihandina Kurdistana fêrmî ye, û li ser aliyekî ji desthilatdariyê Hikûmeta Herêmê/YNK, tê hejmartinê), li ser zimanê peyamnêrê xwe, Macid El-Doskî, ji Şêxanê, weha ragihand: ”wek serencama revandina keçeke Misilman, li ser destên xortekî Êzîdî, bi mebesta zewacê, hindek karên ranadalne,…rû dan“ (Bo agahiyên berferehtir di derbareyê „pirsa bûyerê“ de, binêre:
http://www.pukmedia.com/arabicnews/16-2/news6.htm  & http://www.rojava.net/21.02.2007.kurdi-hosheng-shexan.htm  )

Ev nûçeya raborî, li ser asta „fitneperestiyê“ heman heman wek nûçeya, ku Lezgîn pirsa çavkaniya wê, dikê ye.
Tenê „kuştina jinê“ tê de nehatiye, û li şûna „destavêtinê“, „zewac“ hatiye.
Bi qasî ku ji vê nûçeyê diyar dibe, „Gunehkarî“ li gora baweriya herdu aliyan(çi Misilman, çi jî Êzîdî), heman „Gunehkarî“ ye.
Tenê ev „nûçe“, di rewşa halê hazir de, wek hate xwiyakirinê, bese, ku fitne û tevlîheviyên mezin bi xwe re, bîne.

Li ser asta takekesane, jixwe, ez li dijî wê „gunehkarkirina“ bi darê zorê me(ji kîjan alî, kîjan olê û kîjan baweriyê dibe, bila bibe), lê bê guman, rêyalîte li ser asta „rêûrismên“ herdu baweriyan, di halê hazir de, tam tiştekî din, bibêje.

Agahiya ez dixwazim dubare, ragihînim, ew e, ku „Derew-nûçeya“ li jor destnîşankirî, wek yekemîn nûçeya fitneperestane, di „berîka“ ragihandina Kurdistanê de, hate dîtinê.
Kewate, ev derew-nûçeya ji „revandineke“ derwîn, „zewaceke“ derwîn, û „agahiyeke“ derwîn, ku pê bûyerên devera Şêxanê „dramatîze kirin“, ji kîsê ragihandna „Kurdistana fêrmî bû.

Jixwe ev „nûçe“, heta bi vê kêlîkê jî, li gora dokûmentên ku heta aneha hatine belavkirinê, ne tenê derwîn, belê ew wek nûcêyeke „tevdayî“ û „ehmeqane“ jî, derket.
Bi tenê, serbestberdana herdu xortên Êzîdî, di seetên pêşî de (berî ku teror biqewime), û bi biryara asayişa Şêxanê, wek du kesên „bêrî“, bese ku vê nûçeyê pûç û bê bingeh, derxîne.
Ev nûçeya „serbestberdana destpêkê“ û herweha „bêrîderketina destpêkê“, ji aliyê hin çavkaniyan û ajansên nûçeyan ve, hate piştraskirinê.
(Bo nimûne Mîrê Êzîdiyan Tehsîn Sehîd beg, hin Şahidên bûyeran, û ajansa DIHAê http://www.azadiyawelat.com/modules.php?name=News&file=article&sid=1967  ).

Xaleke din a balkêş, ku Roşan Lezgîn bi şêweyekî „bawermendane“, berevaniya wê kiriye, xala helwesta rewşenbîrî û siyasetmedariya „Kurdên Misilman/bi taybetî Kurdên Sunnî“, beramber, bi „Kurdên Êzîdî“ ye.
Di derbareyê bêdendiya vê „rewşenbîrî û siyasmedariya bi Kurdî“ de, Lezgîn weha bergiriyê dike:
„Min ew bawerî hîç nîne ku roşinbîr û sîyasîyên kurd ên musluman ji ber xinizîyê yan jî ji ber xêrnexwazîyê xwe li bêdengîyê danîne!
Lêbelê, bila ev birayên me yên zana û kurd ên êzîdî jî baş bibînin û baş bizanin ku di nav kultura sîyasî û roşinbîrî ya kurd de bi qasî xumûmeke li ber rojê hizreke nexweş, hizreke dişmenane ya bo êzdîyatîyê nîne.“

Jixwe berê jî, min destnîşan kir, ku Roşan Lezgîn bi qasî wijdanê xwe, wek wijdanperwerekî, nêzîkî kêşeya Êzîdiyatiyê bûye, lê eger ew gihiştibe wê baweriyê, ku „Kê destê xwe dirêjî êzdîyatîyê kiribe, wan destdirêjîya haveyna neteweya kurd kiriye“, ev yek nayê wê wateyê, ku tevaya „rewşenbîrî û siyasetmedariya Kurdî“, gihiştiye heman bîr û baweriyê.
Nexêr, rêyalîteya rewşenbîrî û siyasetmedariya Kurdî, mixabin, vê kultûra „bilind û wijdanperwerane“, a ku Lezgîn pê bawer e, zelal û eşkere, nabêje.

Daku ez „eşkere-negotin“ û „eşkere-nerêyalîzekirina“ vê „kultûra ji bêdengiyê“, ya „Kurdên bêdeng“, beramberî mafên Êzîdiyan(wek nimûne), li ser asta siyaset û rewşenbîriya „Kurdên Misilman“, eşkeretir û zelaltir, li nivîsandinê bidim, ez dê hewl bidim, ku bi zimanê „rêyalîteya siyasî“, bi çend bûyer û çend hejmaran, çend mînakan bidim analîzekirinê:

1. Digel pirrolî, pirrbaweriya Kurdistanê, û digel „azadiya mezin“ a ku Hikûmetên Kurdistanê, ala wê hildidan, navê wezareta karûbarên Olî, di herdu hikûmetên Kurdistanê de, li seranserî dora 14 salan, „Wezareta ewqaf û Karûbarên Islamî“ bû.
Kewate, mîna her dewleteke Misilman, hemî ol û bawerî di navê „Islamî“ de, dihate, Kurtûpuxkirinê. Tenê berî Hukûmeta yekgirtî(22.01.06) bi çend mehan, navê wê wezaretê hate guhertin, bo „wezareta ewqaf û Karûbarên olî“. Pirsa ku li vir, dikare were kirinê, ev e: aya çend nivîskar, rewşenbîr û siyasetmedarên Kurdên „Misilman“(berî Kurdên Ne-Misilman), doza vê guhertinê kirin?
Çend gotar, çend helwest û çend deng, ji hêla „Kurdên Misilman“ ve, hatin derbirîn û weşandinê.
Eger doz doza Kurdistaneke „hemwelatiyê“ û „wekhevîyê“ ye, pêwîst bû, ku neqebûlkirina „Misilmankirina“ vê wezaretê, karê hemî Kurdan bûya: Kurdên Misilman, bi qasî Kurdên Ne-Misilman.

2. Di hilbijartinên Iraqê, yên giştî de(15.12.05), lîsteya „hevpeymaniya Kurdistanê“, ji Êzîdiyan dora „110 hezar“ deng, çinî.( http://www.qendil.net/modules.php?name=News&file=article&sid=1515   ).
Lê wexta ku çaxê parvekirina „kehka Parleman“ hat, kursiyekî bi tenê jî, bo Êzîdiyan, nehat terxankirinê.
Li gora qanûna Erdê û ya asmanan jî, ji mafê Êzîdiyan bû(li gora hejmara dengên wan), ku bi kêmanî 3 kursiyan, bi dest xwe bixînin.
Lê di rêyalîteya „kultûra“ siyaseta Kurdî de(ya ku rêzdar Lezgîn bi baweriyeke mezin, berevaniya wê kiriye), ji „54“ kursiyên Kurdên „Misilman“, û ne kursiyekî bi tenê jî, li ber şensê „Êzîdiyên delalî, ku Kurdên resen in“, neket.
Dîsa pirsa ku li vir, xwe çengî rûyê wan „rewşenbîrên“ ku „heq û hiqûqên Êzîdiyan, bi qasî berpirsyariyên wan, bi Kurdên wan re, li zimandirêjiyan didin“, ev e: Gelo çend nivîskar, çend rewşenbîr û çend siyasetmedaran ji „Kurdên Misilman“, doza vê neheqiyê, li siyaseta Herêma Kurdistanê, kirin?
Ji nuh ve, berî kêmî mehekê, tam di bûyerên Şêxanê de(14.02.07), cî ji parlemanterekî Êzîdî re(Mehma Xelîl Qasim), li şûna „Roj Nûrî Şawîs“(ku bû endamê encûmena siyasî, bo tevaya Iraqê), hate valakirinê. Sedemên li paş vê „cihvalakirinê“ jî, jixwe diyar in. „yê dizane jixwe dizane, yê nizane jê weye, ku baqê nîska ye“!!!

3. Di bûyerên „Kurdistana Şêxanê“ de, yên ku di dezgehên ragihandina „Kurdistana fêrmî“ de, wek „bûyerine randalane“, hatin binavkirinê, li searnserî çend rojan, Êzîdî(çi wek civak, çi jî wek ol) di bin teror û terorkirina „Allah-û-ekberçiyan“ de, man. (Yê ku hîn jî bawer nekiribe, bila ji kerema çavên xwe re, li van dîmenên „Allah-û-ekberiya“ bi Kurdî, temaşe bike:
http://www.bahzani.dk/services/forum/showthread.php?t=13976  &
http://www.bahzani.dk/services/forum/showthread.php?t=13744  &
http://dasin.net/tv  & http://www.asdah.com/modules.php?name=Video_Stream )

Bi qasî ku dîmenên di van lînkan de, nîşan didin, çu cihêwazî di navbera van dîmenan û yên ku rojane li „Iraqa xwînê“, xelkê bi qeflan dibin kuştin û „Allah-û-ekberkirinê“, tune ye.
Ev teror ew teror e.
Cihêwazî tenê ew e, ku terora „Kurdistana Şêxanê“, vê carê, teroreke Kurd û Kurd, bi Kurdî û li Kurdistanê bû.
Cihêwaziyeke din jî heye, ew e, ku di vê teror û terorkirinê de, zarokên 9-salî jî, mil bi mil, li kêleka mezinên xwe, bi „Kurdiyeke petî“, û bi „aleke Kurdistana petî“ jî, çûne „Allah-û-ekberkirinê“.

Bila rewşenbîrî û siyasetmedariya bi Kurdî, li van dîmenên, ku Kurdistan û Kurdistan, rewşenbîr û rewşenbîr û siyasetmedar û siyasetmedar, hatin tarîkirin, marjînalkirin û piştguhkirinê, baş temaşe bikin.
Bila baş bibînin, ku çawa li pêş çav û guhên asayişa „Kurdistana Şêxanê“, bi „Allah-û-ekberkirinên“ bi Kurdî û bi „ala Kurdî“, cih û mezargehên „Kudên resen“, tên sotandin û bidarvekirinê.

Ez nizanim, gelo ev dîmen dê bikaribin nerîna Rêzdar lezgîn, di vê derbareyê de, biguherin, wexta ku dibêje:
„lê aniha, ew qenaet tam li min hasil nebûye ku bûyera li Şêxanê ji ber dişmenîya êzdîyatîyê çêbûye, ku Wezareta Herêmê bo Karûbarên Hundirîn ya Hukûmata Kurdistanê di daxuyanîya xwe de dibêje, “Yên ku ev bûyer destpêkirine 2 polîsên ser bi bajarê Musilê ne û fermana girtina wan hatiye derxistin.”
Erê kîjan Xwedê û kîjan ademîzadê wî, kîjan asman û kîjan erd, dê ji vê „wezaretê“, bawer bike, ku sebeba vê qas teror û terorkirinê „du xortên polîs“ bûn, ku ew jî(bo agahdarî û zanînê) herdu xortên Êzîdî bûn, yên ku di destpêkê de, bi fermana asayişa wê „wezareta birêz“, hatibûn bêrîkirin û paşê serbest hatibûn berdanê?

Aya vê wezareta „berpirsyar û birêz“ çima basa tawanbariya girgirekên xwe, di „hikûmeta Mûsil û Şêxanê“ de, yên wek Ferîq Farûq/berpirsê liqê 20ê yê PDK, û cîgirê parêzerê Mûsilê „Xisro Goran“, ku li wir berpirsê yekê, yê PDK ye, nekir?
Cima basa „destên hundir“, yên mezin, ku haya wan baş jê hebû, ku li wir, çi dibe û çi nabe, nekir?
Haya wan baş jê hebû, ku „bûyer“ dê mezin bibin û biteqin.
Haya wan baş jê hebû, ku Şêxan bi „Allah-û-ekberçiyan“ tê dagîrkirinê.
Û haya wan baş jê hebû, ku „terora Allah-û-ekberiyane“ gihiştiye ber devê deriyê mezargehên bi kurdî, malên bi Kurdî, Xwedayê bi Kurdî, û Kurdên wî, yên bi Kurdî.
Ev yek di civîna bilind a bi serokatiya rêzdar Sîdad Barzanî(Nûnerê serok Mesûd Barzanî), ya ku bi berpirs û girgirekan re, hate lidarxistinê(18.02.07), baş li ser zimanê rêzdar Îdo Babeşêx(Şêwirmendê serokê Iraqa ferdral rêzdar Celal Talebanî bo karûbarên Êzîdiyan), hatiye destnîşankirin û sepandinê.
( http://www.peyamner.com/default.aspx?l=2&id=5888   )
( http://www.rojava.net/26.02.2007.kurdi-hosheng-shexan2.htm  )
Dinya li Şêxanê(ku girêdayî Mûsilê ye) di bin terorkirinê de ma, lê Xwedêgiravî, haya cîgirê parêzer Xisro Goran, jê tunebû!!! Ne tenê wisa, ew derdikeve ser Tv-êyên Erebî û dibêje, tiştek tune ye. „Problemeke biçûçik bû di nabera du eşîretan de û qediya“!!!
Eger ew ne tawanbar û ne “kesê ne-munasib di ciyê ne-munasib“ de baya, çima dê „nîv-lêborîneke sergirtî“, ji „Mîrê Êzîdiyan“, bixwaze?(binêre: http://www.bahzani.dk/services/forum/showthread.php?t=14049  )

Lê pirsa ku dîsa li vir, dikare ji wê „kultûra rewşenbîrî û siyasetmedariya Kurdî„(Kurdên Misilman), were kirinê, ev e:
Ji xeynî çend kesên wek rêzdar Lezgîn, ku bêdeng neman, çend partiyan, çend saziyan û çend quncikên înternetî(ku ew „çend“ jî di kêmtirîn kêmtirîn radeya xwe de, man), aya heta kîjan radeyê, çiqasî û çawa ev bûyerên ji „terorê heta bi terorê“, li ser asta nivîskar, rewşenbîr, partî, sazî, malperên internetî, rojname, kovar, radyo, tv...htd., yên ku kêm-zêde, li jêr mentiqê wê „kultûra siyasetmedarî û rewşenbîriya Kurdî“, ya ku Roşan Lezgîn, berevaniya „bêrîbûna“ wê kiriye, çawa hatin şopandin, çiqasî hatin nivîsandin û protestokirinê, û di kîjan radeyê de, hatin analîzekirin û ravekirinê???

Her kesê ku ev terora „Kurdistana Şêxanê“ şopandibe, dê bizanibe ku „bêdengiya“ vê „kultûra siyasî û rewşenbîrî“, çendîn bi qasî Kurdistanê mezin e.

Ne tenê wisa, li şûna ku Kurdên bêdengiya vê kultûra destnîşankirî, bi hemî derfet û imkanên xwe, hewl bidin, ku rê li ber „Şêxanên din“ li Kurdistanê, bigirin, ew tên şîreta deng-kêmkirin, deng-nizimkirin, deng-nederxstin û deng-birrînê, dikin.
Jixwe belgeya vê yekê, hîn jî, li dar e.

Hikûmeta Herêma Kurdistanê(HHK), heta bi vê kêlîkê jî, ne tenê rê neda Êzîdiyan, ku xwepêşandaneke aşîtiyane li ber dergehên Parlemana Kurdistana „azad“, yan jî li ciyekî din, ji „Kurdistana Xwedê“, li dar bixin, belê ewê, bi rêya „raportnivîsên“ xwe, hewl da, ku heman xwedpêşandanan li welatên xelkê(Ewropa û USA) jî, qedaxe bike.
TV-êyên Kurdistana „azad“, li hin ji wan xwepêşandan, amade bûn, lê kîjan Kurdê Xwedê, nûçeya wan bihîst?
Ti Kesî nebihîst û kes dê nebihîze jî, çima?
Çimkî ew TVê, li wir, li ser asta wan xwepêşandanan, wek „kamîreyên polîsan“ bûn.
Li hêlekê dixwazin, bo çav û guhên azadiya Rojava, bibêjin: „binerin em çendîn, azad in, û azadane jî, rê didin nerîna din, ku xwe azadane, derbibire“, lêbelê, li hêla din jî, diyare ku wan tenê dixwest dukûmentan bi „deng û reng“, li ser xelkên di wan xwepêşandanan de, amade, bigirin, ku pirraniya xelkên wan, hîn li ber destên „asayîşên“ Kurdistanê ne.

Ev ne çîvanok e. Bi sedan famîleyên Êzîdiyan li Kurdistana „azad“, bo xelkên xwe, yên li derve, ragihandin, ku ew tûşî fişarên „asayişê“ dibin, lewma, wan ji mecbûrî daxwaz kir, ku kesûkarên wan tevlî wan meş û çalakiyan, nebin.
Dibe ku belgekirina van tiştan, li ser asta hiqûqî, hindekî zor be.
Lê belgekirina wan, wek proseseke siyasî, pirr hesan e:
Hikûmeta ku rengekî ji çalakiyan li ba xwe qedaxe bike, helbet (eger bi destên asayişên wê ve, were) ew dê heman çalakiyê, bi rêyên xwe, yên „taybet“, di ser Xwedê û di bin Xwedê re jî, qedaxe bike. Ev yek di siyasetê de, qanûn e.
Li aliyê din, eger ne wisa be, çima ew Tv-yên „azad“, dê wisa xwe bi kişandina wan çalakiyan re, biwestînin û paşê ne „qetek“ nûçe, û ne jî „qetek“ dîmen, ji „westana“ xwe di ber wan meşên westiyayî de, nadin weşandinê???

Tevlî vê çendê, hîn jî, hin „zirneyên“ wê kultûra „di guhên gê de, razayî“, tên wek „rewşenbîrên ku bi her tiştî dizanin“, „niviştan“, bi Kurdî, bo Êzîdiyan, çê dikin, û herweha „falan“ jî, bi „qehwa Kurdî“, bo paşeroja wan, vedikin.

Ev „rewşenbîrên“ ji kultûra dema şerê sar(ku baş xwe nas dikin, her wekî çawa erd û asman jî wan nas dikin); „rewşenbîrên“ ku bi „mellaqiyan“, di „mellaqiyan“ de, û li ser „mellaqiyan“, roj bo rojê, desthilatdariya bi Kurdî(çi siyasî, çi olî, çi jî civakî), bo desthilatê, didin behanekirin, „hekîmkirin“ û „her-bijî-kirinê“, ev „rewşenbîr“, hîn jî, mîna ku Xwedê „Kurd in ji bo kirinê û Kurdin din jî, tenê bo xwarinê“ anîbin dinyayê, tên bi Kurdî, basa „mafan û berpirsyariyan“ dikin.

Erê Êzîdî Kurd in, lê çima wan wek Kurd û Kurdistanî, dengên xwe dan, lêbelê wek heman Kurdiyatiyê, neçûn ser kursiyên parleman?
Erê Êzîdî Kurd in, lê çima Êzîdî, bi rojan, wek „Kurdên resen“, di bin teror û gefxwarinên „Alla-û-ekberçiyan“ de, man, lêbelê ew wek heman „Kurdiyatiya resen“ û „Kurdistana resen“, Kurd û Kurd û Kurdistan û Kurdistan, ji hêla Kurdên xwe, yên din ve, neçûn nivîsandin, dengderxistin, destekkirin, piştgirîkirin û helwestgirtinê?



 












                                                                     

ji bilî nivîsên ku bi navê Hevgirtina rewşenbîran û bi navê malpera rojava. netê
werin weşandin, her nivîskarek berpirsê naveroka nivîsa xwe ye!