Êzîdiyê Binxetê du beş in:

1- Beşê pêşî êzîdiyên êla Sûana ne, li herêma Amûdê ne ji gundê Kerengo dest pê dike ta digehine herêma Hisiça gundê Toliko, ew bi dev herêma Wêranşarê ve ne. Ew niştevanên resen yên herêmê ne.
2- Bêşê din piştî Şoreşa Şêx Seîdê Pîran, sala 1926an dema Sûrya di bin destê Fransa de bû bi Haco re binxet bûn. Ev êzîdî ji êla Hevêrkan in. Weke tê naskirin sê ol di nav Hevêrkan de hene, ew misliman in, êzîdî ne û yan jî fileh in û li nav Hevêrkan nexerîb e, ko malbateke misilman pismamê malbateke êzîdî be.

Êzîdî li van gundê Cerihê bi cih bûn:

1- Tilxatûnk
2- Alalareşa
3- Otilce
4- Mizgeft
5- Qubik
6- Dirêcîk
7- Tirbespî (bi jimareke kêm)

Piştre hêdî hêdî komek êzîdiyên Xalitan ji herêma Sêrtê ji ber zilm û stema şêxên misilmanan binxet bûn û li nav gundên êzîdiyên Cerihê bi cih bû.
Di nav van salên dawî de gelek êzîdiyên Hevêrkan û Xalitan barkirine Ewropa û bûne penaber. Lê hêjî gundên weke Tilxatûnkê û Otilce ava ne û gelek li Tibespiyê bi cih bûne.

Hevêrka ji sê olan pêk tê: misilmantî, êzîdayetî, filehtî . Di be ko di yek gundî hersê ol hebin tev pismanên hev bin. Tev weke hev in û ji ber olê xwe di ser hev re nabînin. Di heyamên dubendî hebû xwe li ser hev didane kuştin û cejnên hersê olan li hev pîroz dikirin. Li nav kurdan nimûneyekî din jî heye ko behwermendê sê olan di êlekê de hebin, ew jî êla Mala Faro ya yan jî dibêjinê êla Pencînaran.
Dema êzîdiyên Xalita hatine Cerihê ew jî weke êzîdiyên Hevêrka bi qedr û qîmet bûn, Mala Haco cudayî di nav wan û yên hevêrkî de nekirin. Dibe ko ji ber wê jî têkiliyên Haco bi êzîdiyên herêmên Amûdê û Hisiçara re gelekî xweş bûn û ew dostên xwe didîtin. Ta roja îro jî ew têkiliyên Mala Haco bi wan re berdewam û pir baş in.

Êzîdiyên Hevêrkan ev bavik in:

1- Dasika
2- Kelika
3- Elîreşana
4- Bacola
5- Mihoka
6- Kevnasî (li gor navê gundê Kevnasê)
7- Kîwexî (li gor navê gundê Kîwexê)
8- Baminmî (li gor navê gundnê Baminmê)
9- Taqa (li gor navê gundê Taqa)
10- Xirabiya

Karê piraniya wan çandinî bû, lê gelek ji wan xwende ne, dikan vekirine bi gelemperî ti cudaya wan di vî warî de ji kurdên din nîne.

Ti caran xwe bi ereb û tirkan re girê nedane, lê têkiliyên wan bi kurdên ji olên cuda re pir xweş û dostane ne. Bi tenê herêmên ko şêxan li serdestî dikir, zilm û zor li êzîdiyan dikin, nimûne herêma Xalitan.

Cilên êzîdiya
Mêr: Kiras û terpê dirêj li xwe dikin, berstika kirês qewartiye nabe ko qelaştî be, nabe cil bi pişkok bin, rengê wan spî ne, kurtkirina simbêlan nayê hezkirin. Mêrên êla Ciwanan bi kezî ne.
Jin cilên şîn li xwe nakin, hez ji cilên spî dikin. Metelok jî dibêje: ’Êzîdî ne cil spî ne, buhuştî ne’.
Mehrkirina gelek jinan neguneh e, lê kêm ji jinekê bêhtir tênin.
Êzîdî nabe xesan bixwin.

Ola êzîdiyan
Du desthilatiyên êzîdiyan hene:
1- Desthilatiya Yasadanînê
Ew di destê Xityarê Mergehê ye. Li Lalaşê dimênin û berpirsyarê wê ne. Çavdêriya şaşîtiyên mîr, şêx û pîran dikin. Biryarên wan dive bêne pejirandin.
2- Desthilatiya Bicihkirinê
Di destê Mala Mîrê Êzîdiyan (Mala Mîran) de ye. Çar tawis û du çira li cem wan dimênin. Mîr tawis û çirayan dide qewalan ew jî wan li nav êzîdiyan digerênin. Êzîdî tawis û çirayan xelat dikin, qewal jî beşekî xelatan didine mîr. Her jin û mêrê êzîdî dive here cem Tawisê.
Desthilatiya mîr fereh e. Dikare êzîdiyan ciza bike, nahêle ko zorê li hev bikin, nirxê mehra jinan nîşan dike û çarê ji pirsên civakî re dibîne.

Êzîdî tev çar beş in û çîn di nav beşan de hene. Çar mezheb jî di nav wan de hene û bi şêxan ve girêdayî ne:

1. Şêxê Şêxşems
2. Şêxê Melik Ferxedîn
3. Şêxê Adiya
4. Şêxê Şêx Bûbekran

Di her beşekî de mîr, pêşîmam, şêx, pîrê pîran, pîr û feqîr hene. Qewaltî ne çîn e, qewal bi tenê Tawisê li nav gund û bajar digerênin.
Mêr û jina êzîdî dive ji nav tebqa xwe bizewice.
Feqîr kenzekî dirêj ta serkabê û bêzendik li xwe dikin, jê re Xirqe tê gotin. Feqîr Xirqe bi destê xwe dirêsin û çêdikin. Dema Xirqe li feqîr be, nabe ti kes li cihê ko Xirqe dinixumêne, bixe.

Koçek:
Koçek xewnekê dibîne û dibe sofiyê terîqetê. Ew tiştên nehînî dizane û dibîne.

Pêşîmam
Pêşîmam çil rojên havînê û çil rojên zistanê ji sibehî ta êvarî rojî digire, lê eger mirîdekî ew bire malê û xwarin danî ber, dive pêşîmam xwarina mirîd bixwe.

Cejên êzîdiyan
1. Eyda Mezin yan jî Eyda Êzîd:
Hemû êzîdî, piştî rojîgirtina sê rojan, vê cejnê dikin.

2. Batizmî:
Ne hemû êzîdî vê cejnê dikin, bi tenê êzîdiyên Çêlika Hevêrkan wê dikin. Di Batizmiyê de gelek şahî û govend û dîlan e. Di nav êzîdiyan malbatek heye ew roja Batizmiyê êvarî Xewrê çêdike, ji wan pê ve jî nabe kesekî din wî karî bike. Malbata Xewre çêdike çend keçikên bakir hildibjêre û ew keçik bi rûn Xewrê distirehin. Her mal li gor jimara xwe mistên êrd,werselên goş û mewîjan dibine mala Xewre lê çêdibe. Li mala mezinê xwe şahiyê dikin û bi agirê daran werselên goşt dibirêjin ta ko Xewre amade bibe. Dema Xewre tê her malbat parçekî jê, weke teberik, bi xwe re dibe malê, li malê Xewra sala par dixwin û ya îsal dihilêne sala bê.
Berat di mala her êzîdî de heye. Berat ji axa Laleş bi Ava spî çêdikin. Êzîdî Beratê bi xwe re dibine cem Xewrê lê dîse bi xwe re divegerênine mala xwe, ew teberik e.

3. Eyda Haciya
Bi tenê hinek êzîdiyên Xalita bi misilmanan re çêdikin.

Limêj:
Sibehan dema Roj dihile û evaran dema Roj diçe ava êzîdî berê xwe didiyê û dua dike. Jimara êzîdiyên limêj dikin kêm e.