|
|
Ez êzdî me, ez ne kurd im!
Cankurd
„ Bersiva min ji pirsek rojava.net re“
26.12.2006
Dema ez zarok bûm, Gelek caran Ereban ji min pirs dikirin:“Inte
Muslim, em Kurdî?“ [Ma Tu musilmanî an Kurdî?].. Min paş bihnekê, bi
tirs û fedî digot:“Ez Kurd im û ez musilman im.“ Lê wan ji me ne
dipejirandin, her digotin:“ La…Inte Muslim û bes.“ [Na…Tu tenê
musilmanî.]
Hebûna Ezdayî „Êzdî“ an „Yezîdî“, wek oleke serbixwe di herêma
rojhilata navîn de, êdî rastiyek e û wek rastiyekê hatiye
pejirandin, û nema tê bincilkirin, lê belê Ezdayî wek neteweyekê bê
bingehe û kesek nikare wek rastiyekê bi cih bike, ji ber ku
mezintirîn latê ku neteweyek li ser ava dibe, ziman e. Zimanê hemî
Êzdiyan „Kurdî“ ye, lata dî ya ku netew li ser ava dibe: Nişte
„wetene“. Niştê serekîn û dayikî yê Êzdiyan Kurdistane. Êzdîstan, an
jî Êzdaniya ji aliyê çi dûroknas û warnasan ve nehatiye lêvkirin.
Rast e ku Êzdî niho li Iran, Irak, Sûriye û Tûrkiyê belav bûne, û ji
wan jî hinde yekgirdeyên „mutteh’edên“ wan li Sovyêtistana berê,
Ewrûpa û hinek welatên dî belavin, lê bêguman ewan di kok , binyad û
nijadê xwe de Kurd in û ji Kurdistanê hilbûne, an hatîne koçkirin û
tev ji aliyê dayikê an bav de, an hem bav û hem dayika wan Kurd in.
Ereb, Turk, Fars û Ermenî, ku Kurd di orta wan de dijîn, nebûne
Êzdî. Tenê Kurdên Êzdî hen e, wek yên musilman, fileh û ciho. wek
hêja kek Masûd Barzanî, serakê Kurdistanê, îro di parlemana herêma
Kurdistana Iraqê de gotiye:“Êzdî Kurdên resen in.“
Belgeyên dûrokî bi cih dikin, ku Kurd wek „Netewe“ ji zû ve hebûn,
lê hîç belgeyek wilo nîne, li tevaye cîhanê, ku dibêje: Neteweyek
Êzdî bi zimanekî xwe, an bi cî û warê xwe, cihê ji ziman û niştê
Kurdan, hebû.
Hinek zanayên Êzdî di vê dema dawî de bizava xwe dikin, ku ola
Ezdayî wek bermayek ola Zerdeştiyê diyar bikin. Ew dibêjin ku ola
Kurdistanê ya berî Islamê Zerdeştî bû. Dibe ku ev e bo para
rojhilatî ji Kurdistanê, û bo hinek herêmên başûrê Kurdistanê rast
be, lê bo piraniya para mayî ji Kurdistanê ne gotinek bi cihkirî ye,
û bê binyade. Gava em dîroka Elwaqidî li ser Islamkirina Sûriya
navend û bakur û rojavayê Kurdistanê bixwînin, emê bibînin ku giş
şehzade û qeralên bajar û bajarokan hîngê li teviya herêma ku dikeve
navbera Behdînan û Mûşê de, fileh bûn, ne zerdeştî bûn. Ji aliyekî
dî ve rêç û şopên filetiyê di teviya herêmê de, wek di dêr û kelehan
de li ber çavan in, hema yek nîşanek li ser zerdeştbûna herêmê di
wan deman de nîne.
Gelek stranên me yên bi Kurmancî, bi taybet yên herêma Tora Abdin,
li ser têkiliya Kurdan û filetiyê pir dibêjin, lê li ser Zerdeştiyê
tiştekî nabêjin. Ji xwe peyva „Zerdeşt“ an „Zerdeştî“ tew di
pirtûkên olî yên tiştekî Êzdatyê de nehatine. Ne di „Qere Furqanê“
[Mishefa Reş] û ne jî di Celwe de (Binêre: urd.net, para Erebî).
Têkilî di navbera herdu olan de nehatiye lêvkirinê. Lê gava yek
bibêje:„Erê nehatiye zimên ji ber ku Êzdatî, Zerdeştî bi xwe ye“,
emê bibêjinê: Vane pirtûkên herdu olan bide berhev ka ev rast e an
ne. Zerdeştî ta bi Hindistanê belav bûye û ji gelek gelan mirovên
Zerdeştî hene, lê Êzdatî tenê di nav gelê Kurd de belav bûye. Dibe
ew ji Zerdeştiyê kevintir be, lê belê rêç û şopên vê olê li nav
gelên dî tune ne, an min nedîtine. Di herdu pirtûkên Êzdiyan de li
ser şahên Girîkî, Asûrî (Herdu netewe ta bi niha jî fileh in) û li
ser yên Farsî tê peyivîn, û cara yekê ye, li gor nasîna min, di
olekê de navê pêxemberek jin „Xasiye“ tê lêvkirin, lê navê Zerdeşt,
ku bi sedan sal ji Şêx Adî kevintir e, nayê zimên. Olên ku tê de
dayik di ser bav re bû, kevintir ji yên dî tên dîtin.
Tenê di pêşekiya pirtûka [Nivêjên Êzdiyan] de, ku ji aliyê çapxaneya
Ettereqî ve li bajêrê Helebê (Sûriye), ku bi bizava kovara Hawarê
hatiye çapkirin, hatiye nivisandin, ku Kurd hemî berî filetiyê
Zerdeştî bûne (Binêre malpera kurdax.net, para kurdî). Lê ev e bi
cih nayîne, ku berî Islamê Kurd tev li ser ola Zerdeşt mane, an rast
tev Zerdeştî bûn. Navê Xasiyê ta bi niha jî li hinde herêmên
Kurdistanê heye û Kurd, tenê Kurd, wî navî li keç û dotên xwe dikin.
Şêx Adî û şêxên dî giş tên lêvkirin, hema Zerdeşt na. Ez vê dibêjim,
ku diyar bikim; Êzdatî berhemek gelek kevnare ya civata kurdî ye, ne
ya neteweyek biyanî ye.
Di pirtûkên Êzdatiyê de gelek navên bi Erebî wek Şêx U’dey Bin
Musafirê Hekarî, Şêx Ebû Bekir, Hecî Mihemed, Şêx Mûsa, Şêx Hesen û
… ên dî hene, lê ev ne nîşana Erebbûna Êzdiyan e…
Di qewlê [Xweşmalê Baba] de wilo hatiye:
Şêx Adî ji Şamê hilbû
E’dewiya „Êzdiya“ miraz hasil bû
Mekanê Sultan Şêx Adî ji dil bû
Di qewlê [Silavê Cebîre] de, wilo tê gotin:
Sibeyeke jêt E’dewî ye
Da bideyn medh’ê Şêxê U’deyî ye
Heca me Zemzem e û muxar e û Kaniya Sipî ye
Di [Firwara pêxember Mihemed] de:
Rojekê ji rojan e
Nebî dibêje mêran e
E’lî û û Eba Bekir û U’sman e
Ro li min ya giran e
Li dawiya vî qewlî, weha tê gotin:
Nebî digot: E’yşe
Ciyekî bo min dane ser dera pêş e
Iro giyanê min gelekî bi êş e
We dibêjît E’yşe dota Ebû Bekir
Dilê min mabû bi xem û xeyal û fikir
Ya nebî eve te çi bi me kir?
Ev dunya şirîn bo çi te teh’l kir?
Di [Kêmka êvarê de] de, ev heye:
Ya suwarê rojhilatê, rojavayê
Hûn bidne xatra dotê û dayê
Hûn me xilaskin ji qedayê
Ji belayê, ji xelayê
Ya Şêx Şems Tu h’alê mala xwe bipirs
û me jî vê carê….
Ji ber van hikariya Erebî di pirtûk û kêmk ‘dirûz û dua’ yên
Êzdatiyê de û ji ber ku Şêx Adî ji Baa’labekê (Lubnanê) hatiye
Laleşê, hinek bi nezanî an ji ber hinde destkeftiyên ramyarî an
diravî bizava xwe dikin, ku Êzdiyan wek nijadek ji nijadên Ereban
bidin xuyakirinê. Tevî ku di wan pirtûkan de navên ne ereb jî pir
in, wek:
[Adem, teyrê Anfer, Şehir kurê Sifr, Tawûs „Şahê xwedayî”, Nesrox,
Kamoş, Artiyûs, Şapor, pêxembera bi navê Xasiye, pêxemberê bi navê
Yûnan, Ah’ab, Balazûb, Pîrdob, Buxtnasar, Ahşobirş, Igrîkalus…]
Ji aliyekî dî ve, bo çi tê gotin [Şêx Adî yê Hekarî] ne [Badînanî]?
Ma çi têkiliya Laleşê bi Hekariyan re heye?
Berê her zanayekî û her şêxekî navên nişt û warên, ku di jînê de lê
rabûye û rûniştiye, li pey hev bi paş navê xwe dixist. Şêx Adî jî di
serî de bi Hekarî tê navkirin, ne di serî de bi Bealbekî an Şamî. Ez
dibînim ku Şêx Adî di kok û binyada xwe de ji xelkê Hekarê ye, û lew
re hemî kêmk û dirûzên Êzdiyan jî bi Kurdî ne, ne bi Erebî. Hekarî
musilmanên Sunnî ne. Şêx Adî yê Hekarî kurê Musafir jî zanayekî
musilman bû, ku Şêyxulîslam Ehmed kurê Teqiyiddîn, Ibin Teymiye yê
Herranî (661-728 hicrî), di pirtûka xwe [Elwesiye Elkubra] de, Şêx
Adî bi Şêxila’rifîn [Seydayê Zanayan] bi navdike û gelek pesna wî,
wek şêxekî ji şêxên xwe dide. Ibin Teymiye, ku Kurd e û ji xelkê
derdora Urfê ye, û xudanê bi dehan pirtûk û name ye, li niştê xwe
Kurdistan û li welatê Şamê jî xwendiye û hinek şêxên wî yên dî yên
Kurd û Ereb hebûne, lê pesna Şêx Adî ji tevan bêtir daye.
Em bên ser cî û warên Êzdiyan, emê bi zûkî binasin, ku piraniya
navên gund û bajarokên wan bi Kurdî ne, wek van:
[Mûskan, Kendalan, Almeman, Laleş, Gelî Xudêdan, Pîrsik, Isîyan, Eşq
Kîbarê, qestelê, Gabarê ”Kabare”, Xwerazan, Girsvan, Bozan, Bîban,
Şêxkan, Serîckan, Xweêavan, Sînan, Şariyan, Girê Pan, Daka Mezin,
Xankê, Mem Şivan, Keperto, Dêrebûn, Xêrava, Cinkanan, Bapîran,
Kiranî, Xorkan, Ciwanan, Alreş, Mizgeft, Dirêçk, Avşîn, Gelî Sora,
Sîran, Kolke, Senger, Tîlav, Kaxêt, Lorî, Tendûrek…û yên dî…]
Di dema bi cihanîna planên Erebkirinê de, li Iraqê û li Sûriyê, ku
ji aliyê Baa’siyên nijadperest ve hatibûn danan, mijara “Êzdî Ereb
in” bi xortbûn di nav Kurdên Êzdî de hate belavkirinê. Wek niha li
Ermenistanê, çawa kok û binyada Kurdên Êzdî tê qelandin, û li
Azrebeycanê koka Kurdên Musilman tê tunekirin. Baa’siyan bo vê yekê
pir pere rijandin û gelek şêx kirrîn an xapandin û bi çavtirsandinê
ewana ber bi plana Erebkirina Êzdiyan ve livandin. Mixabin, ta niha
jî hinek mejiyên ne zelal û bi bînahiyek çewt in, vê mijarê davêjin
nav gelê me yê Kurd ê Êzdî.
Navenda Laleş a çandeyî li Dihokê, sala 2002 hejmara Kurdên Êzdî li
cîhanê bi nêzîka 175.000 mirov texmîn kiriye, bila em 50.000 mirovin
dî jî di ser vê jimarê kin, dîsa jî nagihe ¼ milyonekê. Ev hejmara
biçûk jî li van welatan belav e: Gêyorgiya, Ermîniya, Iran, Iraq,
Sûriye, Tûrkiye, 25 welatên Ewrûpa û hinek welatên dî yên cîhanê. Bi
hejmarek wilo biçûk û tabelav mirov nikane neteweyekê bîne ser hev.
Gava Êzdî neteweyek bi serê xwe bin, bo wan mafê çarenivîsê li gor
zagona nêvneteweyî heye. Başe, daxwaza wan a neteweyî çî ye?
Avakirina dewletekê ye? Ew dewlet wê li kî derê be? Heger ewana ne
Kurd in, çawa yekî ji Gêyorgiya, an ji Ermenistanê an jî ji welatekî
dî yê dûr wê biçe Kurdistana Kurdan û bibêje: “Ev welatê min e, ne
yê Kurdan e?” Ma Kurdên ku bêtir ji 35 milyon mirovin [35 x 4 caran
ji Êzdiyan pirtir in] û xwîna xwe di ber her bostek axa xwe de dane,
wê bihêlin neteweyek biyanî ya biçûk Kurdistanê ji destê wan
derxîne?...
Heger raste welatê Êzdiyan, zimanê wan, dêm û babeta serî û qehf û
kelexoyê wan, rewştên wan, û bi ser de jî cil û bergên wan, reqs û
sema û stranbêjiya wan, navên gund û bajarokên wan, nişt û warê wan
ê dayikî, tev kurdî ne, êdî ewana ne Gêyorgî, ne Ermenî, ne Azerî,
ne Alman, ne Ereb, ne Turk û ne jî Fars in, ewana Kurd in,
resentirîn Kurd in, û gava bên pirskirin:”Hûn Kurd in an Êzdî ne?”
divê bi asanî û bê dudilî bersîvê wilo bidin:”Em Kurd in û em Êzdî
ne.” Weku em Kurdên musilman jî bersîva Ereban didin û dibêjin:“Em
Kurd in û em musilman in.” û weku Firensî dibêjin:“Em Firensî ne û
em fileh in”, an jî cihoyekî alman tevî hemî qirkirinên Holokost hîn
dibêje:”Ez Alman im û ez Ciho me.” Eve jî rastî bi xwe ye.
Li dawiya vê gotarê, ez tika dikim, ku em bi hev re, çi Êzdî, çi
Fileh, çi Ciho û çi Musilman, va kêmka spîdeyê ji nivêjên Êzdiyan
bixwînin, ku bo me tevan bi wateyin mezin e:
[Bi navê Yezdanê pak, dilovan û mîhreban]
Xwedêyo!
Ji bona şanê te,
Ji bona padişahiya te!
Ya Rebbî Tu kerîmî, Tu reh’îmî
Tu Xwedayî, Tu malikê mulkê cîhanî
Malikê soq û semayî,
Malikê E’rşê ezmanî,
Ya Rebbî Tu melîkê Cinn û insî,
Melikê E’rş û kursî,
Ya Rebbî Tu semed û luft “lutf” û numayî
Ya Rebbî Tu xwedawendî, spehrî,
Xudanê meh û mîhrî
Xudanê çem û nehrî
Ya Rebbî Tu xwedawendî, e’tayî
Ya Rebbî te ne loma
Te ne Imdad e
Te ne awaz e
Te ne reng e,
Te ne deng e,
Te ne çeng e
Ya Rebbî kes nizane Tu kusayî “çawayî”
Ya Rebbî Tu kuherinde yê H’ûtî
Mindayê “danayê” qûtî
Tu h’elîmî, melekotî
Ya Rebbî Tu h’akimê şah û gedayî
Ya Rebbî (Tu) her heyî, her heyî, her heyî…
|
|
