Marwan Othman


Bêguman dîmenên jiyana siyasî, di dema nêzîk ya dawî de, li sûriyayê rewşeke taybet didin xuya kirin. Rengvedanên vê rewşa teybet, li ser her hêlên pêşveçûn û bûyerên siyasî, komelayetî, rewşenbîri û abûrî akamî û bandorên xwe dadimezrînin. Bi şêweyekî ji şêweyan û heya astine destnîşankirî, mirov   dikare vê rewşê fêrbike û têbigihêje

Piştî dehên salan ji dûrxistin, pûçkirin û gemkirinên bêsînor, di her warên jiyana komelayetiya Suryayê de, ji hêla rêjîmeke diktatorist, di hemû movikên xwe yên bingehîn de, normal e ku dîmen weha bin û weha werin dîtin û xuyakirin.
Ne hiştina jiyana siyasî an pûçkirin û sînorkirina wê, di çi civak û komelgehêkê de, heya radeyeke zor bilind, dikare kiryara siyasî û siyasetmedariyê bi hêmîşeyî, di wê civakê û komelgehê de, tune bike an bi kêmahî, bêakam û bêkêr bike
Serberdan ji rewşek weha re, bêyî ku ti veguherîn tê de bibin, û berdewamkirina vê rewşê ta demine dirêj, ne tenê komelgehê an civakê digihîne astengeke asogirtî, rêjîma desthilatdar, bi xwe jî, dighîne asteke weha.

Rêjîma Sûryayê, bi qasî ku berê, bi hesanî dikarîbû deslatdariya xwe bajo û bi karbîne, lê di rewşa nû de, ya ku ew bi xwe tenê berpisa çêkirina wê ye, nema dikare wê hesaniyê bibîne û xwe, di gelek warên bikaranîna deshiladariya xwe de, dest kin û pûç dibîne.

Li ser ku, komelgeha sûriyayê gihaye astengeke asogirtî -wek ku li jor hat diyarkirin - û destpêkiriye ku ji hev biweşe û bifelişe û wek encam ji vê yekê re, awayek ji awayên hevdijayetîyê, di navbera parçeyên civakî ya komelgeha Sûriyayê despêkiriye ( biner bûyerên Suweydaa di navbera ” Sunî – Durzî yan de”, buyerên serhilana adarê li herêma Kurdistan 2004: “bikaranîna Ereban dijî Kurdan”û bûyerên 5/6/ 2005, li Qamişlo: dîsa bi karanîna Ereban dijî Kurdan, buyerên Hisça 2005: di navbera“ Ereb – Aşûrî û Siryanî yan de” buyerên Qadmûs 2005: di navbera ” Simaîlî – Elewî yan de” ) û Rêjîma Sûriyayê, bi xwe jî gihaye rewşeke ne normal, derfet li pêşiya wê, her bi her, di vê dema dawî de, teng û lawaztir dibin, nexasim piştî biryarên Kongerisa Welatên Yekbûyên Emerîkî dijî Sûryayê û derketina Biryara 1559 ya “Civata Ewlekariyê”, lê hîna Rêjîma Sûriyayê, bi ti guhertinên navxweyî rasteqîne ranebûye û ti guhdanên resterat bi komelgeha xwe re nekiriye û hewlnedaye ku dest deyne ser kokên arîşe, pirsgirêk û problemên bingehîn yên civak û komelgeha Sûriyayê û xuya ye ku nake jî, an nema dikare bike, ji ber ku gihiştine radeya ku nema têne çareserkirin bi destên, an di bin sîwana rêjîma desthilatdar de.

Li ser vê jî, guhertin û pêşveçûnin navneteweyî pir mezin û bigehîn çêbûne û bi şêweke rajeyî , bi lez têne çêkirin. Bandora van guhertin û pêşveçûnan heya radene mezin dadikeve ser hemû gel, welat û dewletên cîhanê û li ser tevan xwestekên xwe yên bêçariyane datînin, lê dîsa, heya nuha Rêjîma Sûriyayê pişta xwe dide hemû xwestin û vexwendinên ku jê re têne şandin an xwestin, ku bi awayekî din danustandinê, bi evan guhertinên herêmî û navneteweyî re bike. Rêjim hîna berdewam e, li ser rêbaz û kiryarên xwe yên berê, dîsa wek berê li ser lîstika” buhirandina demê dilîze”. Rast e Rêjîma Sûriyayê, di dema serkomarê berê Hafiz El-Esed de, bi zîrekî, dikarîbû bi vê lîstikê bilîze: Ji ber ku rewşa herêmî û navneteweyî pê re alîkarbû, ji bilî taybetmendiyên din, yên serkomarê berê Hafiz El-Esed, wek kes, nexasim kiriyarên wî yên ku, di destpêka destdanîn û zeftkirina wî ya leşkerî ji destlatdariyê re(1970 ), ku hemû movikên desthilatdariyê xistin dest xwe û artêş bi xwe tenê ve girêda û ew bi xwe ve kontrol kir û ji hemû kes û her astên ku metirsiyê dadimezrînin paqijkir, ji ber ku tirsa xwe ya mezin, di artêşê de didît - hemû guhertinên berê yên rêjîmê, ta bi ya wî, di riya artêşê de û bi artêşê hatibûn û hatine pêkanîn - û karîna wî ku hevdijayatiyên herêmî û navneteweyî li gor berjewendiya xwe û pêwestiyên berdewamiya rêjîma xwe bi karbîne û dikarîbû gelek ji hêzên herêmî, ji xwe re û ji bo berjewendiyên xwe bi karbîne dijî dewlet û hêzên herêmî yên dijber, Ango; karîna wî, gelek caran, ku ne bixwe, bi xeynî xwe armancên xwe pêkbîne; ta ku ew bi xwe jî buhayê pêkanîna armancên xwe nede, wek nimûne:

• Bikaranina hêz û partiyên rikberiya rêjîma Iraqê ya bingor bûyî, dijî rêjîmê, li ser zemîna rikberiya xwe ji rêjîma iraqî re.
• Bikaranîna Pkk ê û hêzên çep yên tirkî dijî rêjîma tirkî.
• Bi karanîna hêzên felestînî dijî Israîl û Desthilatdariya Felestînî,
• Bikaranîna hêzên felestînî û libnanî wek Huzb-Ellah û hinin din dijî Israîl û dijî dijberên xwe li Libnan.

Lê kurê wî yê “mîratxur” Beşar Elesed, ne rojev û ne jî rewş pê re alîkar in ku vê rêbazê berdewam bajo, ji ber ku ne ew, wek kesayetî, dikare bi zîrekiya bavê xwe lîstik û kiryarên bavê xwe berdewam bike û wan bi zîrekî bigihîne serî .

Di baweriya min de, serkirdeyên rêjîma sûriyayê, ew jî, di wê baweriyê de ne, ku nema dikarin, wek berê, berdewam bikin, lê ji ber ku dizanin: biçûktirîn guherîn, ku pê rabin; dibe, bi tevayî, bibe bingeha nemana wan û rêjîma wan, ji vê yekê , di destên wan de, tişt namîne, ji bilî dana sozan û firotina gotinan û avêtina gavine dijhev û lerizî û bê wate. Ev hewldan û kiriyar, mirov dikare wek lîstineke bêçareyî, di demên windayî û mirî de li wan binere.