Leyla Fîgaro romana nivîskar Ibrahîm Seydo Aydogan ya diwemîn e, piştî Reş û Spî.
Ev roman ji weşanxaniya Elma li Istenbolê hate weşandin. Ji 163 rûpelê 21x14 pêk tê.
Dema min ev roman xwend, pir li xweşiya min hat û li her deverê min behsa romanê dikir û min xwestibû li ser binivîsim, lewra jî min bizav da, ku çend caran bi hûrbînî bixwînim û bi çavekî rexnegirî lê temaşe bikim. Lê piştî xwendinek kûr û pir û pirsên ku min ji rêzdar Ibrahîm Seydo dikirin, gîham encamekê ku ez xwe bi destê xwe dixime bîreke bêbinî de û min dest jê berda. Min newêrîbû vê rîzîkoyê biçim, lê piştî demeke dirêj bi ser de çûbû, dîsan li serê min da, ku xwe berdim qada nivîsîna li ser romanê, ku divêt bi rastî bibêjim, ji qada şêr ji min re zortir e.

Berahîka ez xwe berdim nav dojeha Leylayê û qedera Fîgaro bişopînim, dixwazim têgeh û têgehîştina xwe ji hêla teorî ve li ser romanê biçesipînim, da di dawî de, bizanim, ka gelo Leyla Fîgaro dikeve çarçewa romaneke çawa?

Cihê romana modern, rastiya jiyana mirovî ye û hundurê wî meydana vebêjeriyê ye, û têgihîştina mirovî ji demê, gerdûn û EZ repîvan bilind e ya boşahiya hundurîn e. Rastiya helbestiyane di hundurê romanê de, dest ji hûriktiştên realîteyê û caran nerealîteyê jî bi nermahî li gor serpêhatiyên xwe bi realîteyê ve berdide.
Di navbera van herdû nerînan de, jiyana romana modern serê xwe hildide û berfereh dibe û pêwendiyên civakî, di bergeha nûnertiya helbestî de ber bi xwe ve dikşîne..

Dixwazim li vir bibêjim, bila xwênerê vê kurtelêpirsînê hêvî neke ku ew dê pêrgî hukmekî, an jî xalên serkeftî û neserkeftî bibîne. Eger xwêner weha bawer bike, dê ew jî mîna Leyla û Fîgaro, ka çawa poşman bûn, dema dev ji hev qeriyan, bi xwendina vê nivîsê poşman bibe.
Ez jî xwendinekê li vê romanê dikim, wek her xwênerekî ku beşdariya nehişmendiya xwe bi tewawî bikim.
Di lêkolînên edebî de, mijara xwendinê bi du terzên cuda hatine pêşkêşkirin:
1. Bi pirrengiya xwêneran ve girêdayî ye, ji hêlên civakî, dîrokî, pirane an jî yekane ve.
2. Bi wêneyê takexwêner ve ku we karekterekî taybet e, an jî vebêjerek e.

Bêguman di navbera van herdu nêrînan de xaleke winda heye, ew jî ev e: qada xwendinê bi xwe û şêweyê xwendinê jî. Ev jî ji xwênerekî bo ê din cuda ye.

Lê xwendin çawa bê û çilo bibe, bila bibe, pêdiviye qadên diyar û elementên nebeşdar amade bike. Li vir dixwazim bibêjim ku Romana LEYLA FÎGARO ne tenê dihingivê rêalîteyê, belkî wê diafirînê. Dixwazim weha dest pê bikim: Gelo çawa deqek dikarê bihêle em gerdûneke xwe ya sîberane ava bikin? Kîjan hêl ji Romanê dihêle em berhemekî ava bikin di dema xwendinê de? Û em bi xwendinê re ber bi kû ve diçin?

Ev pirs û gelek pirsên din, dê ta demeke dirêj bêbersiv bimînin, ya rast wê gelek bersiv bêne dan, bêy ku nerînek ya din xîş bike û tine bike.

Xwêner çendî zîrek û zane be, dê nikaribê bi hemî hêlên romana Leyla Fîgaro ve xwe mijûl bike. Ez dê li ser çend xalan rawestim ku bi rewşa bedewî, huneriya romanê ve têkildar e, ango forma avakirina romanê, ji hêlên estêtîkî û sêmantîkî ve. Di wê baweriyê de me ku xwênerê vê nivîsê bixwe armanc e û parçeyek ji prosêsa xwendinê ye.

Kurtegotinek li ser romana LEYLA FÎGARO û hundurê wê

Ev Roman behsa evînekê dike ku 5 salan dirêj kiriye, lê di rojekê de, ji hev dixeyidin û di dawiya rojê de li hev vedigerin.
Bi kurtî ev e, lê di hundurê xwe de çend mijaran hildigire, mîna evîn, windabûn, hêvî û poşmanî.

Romana Leyla Figaro li ser çar beşan hatiye belavkirin û her beşek jî bi çend hevokan dest pê dike û di serê her şaxekî ji van beşan de jî ji cihên cudacuda hevokan tîne, carnan bi şêweyên stiranan, carnan pendan, carnan helbestan ji ên kurd yên kilasîk û...

Roman çi ye?

Yekemîn car ev peyv di sedsala 12an de, li Fransayê peyda bû û bi vî şêweyî pênasîna wê hat: “Çîrokek dirêj û kurt e, vegotinek pexşanewî ye, li ser çarenûsa civakekê û jîngehê tête vegotin”1

Nivîsînên li pêş sedsala 12an, ku bi romanî dihatin nivîsîn, ji wan re roman dihate gotin, ji ber zimanê miletî jî weha bi nav dibû ( linguaroman). Di sedsala 13an de, vers û pexşan têkilî hev bûn, peyvê berê wateya xwe ber bi edebiyatê û toreyê ve guherand, û hin bi hin vî têgehî wateya xwe fereh, zelal û bi sînor kir, ta giha sedsal 18an û wirde wirde têgeh ber bi asoyên din ve çû, lê di çarçewa toreyê de ma û derneket, heta îro, ku roman bûye diyardeyekî piralî “ Phänotyp”.

Eger em temaşe bikin û bişopînin, dê bibînin ku roman piştî şoreşa pîşesazî bûye mîna xwarinê ji xwêner e û roj bi roj rola wê mezin dibû.
Wek diyar û nas e ku li welatê rojhilatê roman ne ji demeke dirêj ve ye, bo nimûne, li def ereban, ji sedsala 20 ve ye û serkêşên wê Cemal, Xeyzanî, Taha Husên ( wî Dr.ya xwe li Sorbonê temam kiribû) û Nejîb Mehfûzê hilgirê xelata Nobêl.

“Roman nivîs e, deq e, ew deq e ku xwêner xwe di nav bûyer û naveroka wê de dibîne.” 2
Roman çarenûsa bûnewerekî nîşan dide, wate mirov regez û elementê sereke ye, di romanê de. Mirov di romanê de, navenda bûyeran e. Bermayî, bîranînên zaroktiyê û derdor û hêl, dibin xemla romanê, wate sê regezên sereke ji bo romanê hene ku her roman nikare xwe ji wan rizgar bike:
1. Leheng (fîgûr)
2. dem
a. dema nivîsînê
b. dema romanê
c. dema xwêner
3. Cih
Tevna vehûnana romanê,
4. struktûra romanê jî regezekî sereke ye, di avakirina romanê de.
5. makdera rewşenbîrî ya romanê, ku bi xwe carnan dibe rewşbîriya romannivîs.
Ji xwe rengeroman hene, wek romana dîrokî, zigurdî, romana cengê, ya ger û geştê, romanên siwariyê, evînê, feylesofî û romana zimên ya modern ku hemî zayendên toreyî dikare himbêz bike.

Beşê yekem:

Her ji destpêkê ve em pêrgî serhejînekê dibin ku nivîskarê romanê, Ibrahîm Seydo Aydogan, berê me didiyê û me di nav mij û dumanê de dihêle û dixwazê em bi xwe pîl û çirayên xwe derbixin, pêşî li xwe û hundurê xwe û piştre li nav rûpelên winda ji romanê bigerin, ji ber rûpelên di pirtûkê de têra romana Aydoganî nakin.

Destpêkirina Leyla Fîgaro bi hevokekê dest pê dike û ku her di destpêkê de çarenûsa pêwendiya di nav Leyla û Fîgaro de dixe nav hêsir, girî, ger, êş, hêvî, windabûn, dîtin, dilxirabî û poşmanî û vegerê de. “ Ha mejiyê mirov û ha dojeh..” (Leyla Fîgaro, rûpel 5)

Gelo ma pêdiviye em pirsiyarekê ji xwe bikin, gelo nivîskêr çima bi vê hişkahiyê dest bi romana xwe kir? Mebesta wî jê çi ye? Çi serborî ne ku ew êxistiye bin bandora jixweacizbûnê? Û gelek pirsên din jî ku di beş, bend û paragrafên di hundurê pirtûka evînê û Qedera Fîgaro de? Erê çima dojeh? Çima Fîgaro? Çima Leyla?
Ez nizanim dê hetanî çi radeyê rast be jî, lê ez vê pirsê berî herkesekî ji xwe wek xwêner dikim?
Bo çi Ibrahîm Seydo ev navnîşan ji bo romana xwe hibijart? Bo çi ev rengê qehewî û bo çi ev keman?
Dibe xwênerên hêja bibêjin, ev çi dinivîse, lê min di destpêkê de nivîsiye, ku ev roman romana form û dirûv e, ne romana babet, mijar û bûyera ye, romana tevin û hûnandinê ye.
Lewra jî ez bi van pirsan dest pê dikim.

Min di destpêkê de ew hevoka Qedera Fîgaro nivîsî û piştre vegeriyam berg û navnîşanê, ji ber ez bawer im ku girêdan her ji destpêkê ve bo min diyar dibe û ji bilî wê jî diyar dibe ku nivîskêr, ne tenê rahiştiye pênûsa xwe û çîroka xwe nivîsiye, lê belê bi mebest û pilan û tektîk, teknîk û huner nivîsiye, her ji bergê bigire ta peyva dawî.

Aya Nivîskar bi rastî Figaro, wek wî fîgurê ku Mozart û G. Rossini ew mîna fîgurekî neberbihev ve di opêra xwe ya bi navê „Zemawenda Fîgaro“ de bi kar aniye? An jî ew dirama kenok ya dramatorgê fransî Pierre Augustin Caron de Beaumarchais (24.1.1732 –18.5.1799) „Berberê ji Siviliya“, ku por û gijola wî tiştekî taybet bû û wek mirov jî taybetmendiya wî hebû.
Bêguman min ev pirs kirin, ji ber di encama xwendina xwe de, min dît ku Fîgaro xwedî taybetmendiyekê ye, dema li ber pencerê radiwestê, dema mitalan dike, dema gulan av dide, dema pirsan di hişê xwe de diçîne. “Ma dîroka hemû evîn û hezkirinan ne ji bo kulan bû ji xwe?” (Rûpel 119)

Jixwenebaweriya Fîgaro bi şêweyekî ji şêweyan hişt, eger bi mebest an jî bêmebest, rengê qehewî li berga romanê bikeve.

Bêguman peyva Leyla jî eger ji Leylan hatibe -ji bilî ku navekî erebî ye. Em dizanin ku kurd di pir caran de tîpa “N” ji dawiya peyvê ji bo sivikbûnê tavêjin-. Ew kesayetî jî dilxirab, wesaskî, şermîn, fediyok û jixwenebawer jî. Ev rewş ya herdu lehengên sereke yên romanê dihêlin ku jiyan, dirûvê jiyanê, demên nivîsê, cihên nivîsê, bûyerên nivîsê têkevin nav mij û dumanê.
Du peyvên dûrî hev, yek rojhilatî û yek rojavayî, hev digirin û senfoniyeke jixwenebawer, winda û gêj ji derdê evînê, xeleka yekem ji pêdeçûna vê derya vebêjeriyê vedihûne û her weha di xem û bixwerepeyivîn sirûdên poşmaniyê de melevaniyê dike.

Leyla Fîgaro qedera xwe û xwêner dike nav kefteleftê de, berhevkirinekê pêşberî me dike, ew jî mejiyê mirov û dojeh e. Di jiyana xwe de, tiştê normal nenormal dibîne. Destê xwe bilind dike, nikarê û naxwazê li pêşberî zehmetiyan raweste, lewra jî xwe çemî her deverekê dike ku mîna baweriyên wî teslîmker in. Fîgaro, bi berovajî mêrikê rojhilatî di destpêkê de, dixwazê xwe ji meydanê derbixe û hertiştî têxe hustuyê xeyinî xwe de, lewra di beşê yekem de, rê dide xwe ku li ser Leyla tevna romana xwe vebêje û weha xwe tavêje bextê Albert Camus: “Îro min dev ji mêrê xwe berda, belkî jî do bû, ez nema dizanim..“ (R. l 7)


Her di destpêkê de, lehengek ji lehengê romanê, ku Leyla ye, dikeve nav mij û dumanê, xwe ji bîr dike. Winda ye, gij e. Netenê wilo jî, her bi cînavê nebeşdar û dema bihurî dest bi windabûna xwe dike. „Diçû. Wê sar bû an na, hayê wê bi xwe jê tune bû.“ (R. 7)

Dema mirov dest bi xwendina romana Leyla Fîgaro di cihê ceh de, pê hest dike ku vebêjer û nivîskar yek in û çîroka xwe dibêje, lewra her ji destpêkê ve xwe avêtiye meydana çîrokbêjiyê.

Ev şêwe vebêjî bûye şêweyê romana postmoderîzmê û nivîskar vebêjeriyê dike, mîna nûçegîhanekî û mirovekî çîrokan bide hev. Li vir Aydogan bîranînên xwe belav dike, dike par û parçe, naxwaze rabirdûya xwe vegerîne, di wan kêlîk û demên xweş de li gel Leylayê
kela dilê xwe bi rabirdû dişkîne û di kêlîkên xweş de derbasî mitalan dibe. Leyla bo wî dibe alavekî xwejibîrkirinê. „Dema bihurî jî bo wî poşmaniyê tenê li şûn xwe dihêle“ (R. 7)

Carnan piştî xwendina romanê, min ji xwe re digot, nivîskarê romanê kel, derd û mebest û lîstikên xwe ên hunerî û tişta dixwest bibêje, di beşê yekê de got û hemî hunerên ku pê roman dixwest ava bike, bi kar anî, ji „flash back“ heye hevokên kurt, di destpêkê de ku mebest jê hilweşandin û balkişandina xwêner bû, belkî jî windahiya nivîskar bi xwe bû û di pey re hevokên dirêj ku mêrgên zimên, cihê nepenî ta bi dawî, ji bilî çend nîşan û çirûskan û demên curbicur di kavilê nehişiya xwe de diberin semayê.

Lê vê qasê kela dilê wî têr nabe û qunax bi qûnax êdî xwe tavêje dema bihurî, hem çavê xwe ji bedewiyê dixwaze têr bike û hem jî dixwaze di rêya Leylê re tola xwe ji serpêhatiyên xwe ên nebiserketî werbigire. Dîsan jî ji ber mentalîteya xwe ya bêdeng peyvên weke xwe derdibire dema dibêje Leylê: “Navê te çi be jî, tu bedew î û delal î. Lê gava ez dibêjim: Leylê, ez kulên dilê xwe derdibirînim,..“ (R. 39)

Dixwazim li vir bibêjim ku cihê lehengên romanê û cihê roman lê radiweste, ji hev par û parçe dibe, xwêner di her parçeyekî ji ceh de dikare fîgur û lehengekî bibîne, ji ber lehengên wî bi lîstikên xwejibîrkirin û windabûnê hatine xemilandin, yek bi ser ê din de dikeve û her yek ji wan ji malzarokên cihan derdikevin, cih û deverên xwe dikujin, deveran tînin bîra xwe, di şikeftên bîr û hizirên xwe de, livên laşê xwe bi şêweyekî nêzîkî pesin û xeyalê didin ber çirûskên jîwariyê û nasnameyên xwe, ji pêwendiyên di navbera xewn û realîteyê de pêk tînin.

„Ji bo ku li rewşa wî hebekî fehem bikiraya, li pencereyên din nihêrî. Got belkî jina wî vegeriyabe malê û wê ew nedîtibe. Di pencereyan re kesekî din nedixuya.“ (R. 51)
Her li vir dixwest ku bi xwe bide qebûlkirin, jina wî dê dilê wê lê bixe û berê xwe bide malê û bêhintngiya wî, -eger mirov bi şêweyê şirovekirina Freudî şirove bike- taybetmendiya wî diyar dike û ciwaniya cihê wî ku li vir pencere ye, dike nîşana dûrmeyzînê û dike boşahiyeke fîguran „Fîgaro û jina wî“, her weha deng û vebêjî li vir û ji vê pencerê wate û pirsan hildigirin û kesayetî bi xwe jî dibe pirs û li cih belav dibe..

Dixwazim bibêjim ku romana Leyla Fîgaro romana pirdever e, bi şêweyê vebêjiyê, lê mirov nikarê cih û deveran destnîşan bike, wek ku mirov nikarê bibêje eya Dilber û Leylê yek in, an jî Fîgaro û Leylê bi xwe yek in, û li dawiyê dibin du li mîna hev in??!!

Aydogan pesindariya xwe di rêka Leylê re digihîne wan ên din û di rêka tolê re wan jî bi bîr tîne, wan ji bûnewerên mirovane vediguhêze bûnerwerên cihî, belê li wir jî wan nahêle bûnerwerên cihê ên dema niha, dibe bûnewerên dema bihurî. Li vir qehwe cihê navberê ye, di deqî de, mîna cihekî nêgatîv diyar dibe.

Li vir Ibrahîm Seydo Aydogan li ser têhna dema niha dema bihurî vedigerîne, wan kêlîkên zehmet û zor ku bo wî dîrokî ne, wî tînin demên bihurî ji bo ji nû ve xwendineke din li wan bûyeran bike: “Bûyera Evînê“ . Mîna G. Lokaş dibîne, romannivîs vedigere dîrokê bo biyavên dokumentî an jî dîrokî û çêja xwe ya xeyalî çîrokbêjî di yek demê de pêk bîne. Ji ber wilo jî rola romannivîs nivîsandina dîrokê yek weke ku regezekî vebêjî be.

Fîgaro liberçavanîna rewşa civakî ji bîr nake, di demên ku Leyla spêdê zû diçe qehwê û gerson çayê jê re tîne û xwarinê jî. Çawa xort dêmên wî ji fediya sor dibe û çawa dibêje Leylê „xwişkê“ û Leylê jî diyar dike dema ku yek ji yekê re bibêje „xwişkê“, tê çi wateyê. Herweha Leyla dîsan bi şêweyê monolog li ser navê Fîgro dibêje: “Binihêre, xelkê me digel hemî xerabiyên xwe jî çiqasî baş e û ji alîkariyê hez dike; li tu welatê din tu nikarî tiştekî weha bibînî.“ (R. 65)

Di Leyla Fîgro de, dem li bin guhê hev dikevin, çi demên çîrokbêjiyê bin û çi demên deq bi xwe bin, ew jî ji ber ku roman hemî bi şêweyê „flash back“ hatiye avakirin û di şûn re, vebêjiyek monologî û ketina navbîranînan weha li demên nivîsê kirin. Lê divê yek li vir jî bibêje ku dema fîzîkî di romanê, ango dema ku Leyla ji mal derketiye û ta poşma bûye û vegeriyaye, demeke kronolojî ye, ango li pey hev ji spêdê ta êvarê ew 14 seet in. Di rêka vêbêjiyê re mirov karekterê lehengên romanê dinasê. Di romanê de bûyer yek e, lê bîranîn û vebêjiya wan gelek bûyerên kevin derbas dike, ji ber wilo jî bi hostetî romannivîs şêweyê vebêjiya sîberî têkildar bi şêweyê realîte ve bi kar tîne û carcaran dike şêweyê poetîkî jî, bo xemleke din bide romanê û xwendina wê bi xwêner xweş bike û ew jî di rêka pesin re.
„Meşiya. Bala xwe da darên ku şaxên wan niha bûbûn tembûra bayî û tev li yên spîndaran ku tazî nebûbûn, dişibiyan orkestrayeke Harmoniyê.“ (R. 18)

Vebêjer, ez dikarim çîrokbêj di rêka vebêjiya xwe re dîmen, resim û tîtalên xelkên Amedê diyar dike ku em dizanin Amed e û ku tenê di rêya nemra turumbêlan re tê naskirin, ku bi 21 dest pêdike. Ev roman bi rastî em dikarin bi romaneke bajarî li qelemê bidin, ji ber wan nîşanên ku tê de hatine, ji jina biçe qehwê rûne û çayê bixwaze, ji nemrê telefonan, ji estegehên otobûsan û ji pir tiştên din, ji bilî ku ziman xwe bi çi şêweyî nêzîkî zimanê çandiniyê nake, lê belê zimanê bazirganî tê de mişt e.

Romanivîs xwe dispêre gotin, stiran, efsane, helbest, û peyvên zaneyan. Eger em werin û wan pêşpeyvên ku li pêşiya her xelekê ji yên pirtûkê nivîsînê, dê pêdivî tenê ji bo wan lêkolînek pir dirêj bibin, ji ber her bikaranînek ji wan û girêdana wê bi xelekê re dikare xwêner têxe gerînokekê de ku qet jê dernekeve..

Dibe ku gelek xwêner babeta vê romanê ne mezin û ne seyr bibînin, lê dixwazim bibêjim ku ev roman girifteke herî mezin tîne qadê ku ew têkiliya Rojava bi Rojhilat re, di dema ku Fîgaro mîna xortekî pir zîrek di hundurê romanê de diyar dike ku çawa dikare li gor civakê xwe biguncîne û xelk jê hez dikin, lê di hundurê xwe de, nexweş e, bêtaqet e, ango mîna her mirovekî rojhilatî ye jî di dawî de. Di hemî romanê de, kesayetiyekê ji wan kesayetiyan rola xwe nelîst, ji ber çîrokbêj/nivîskar/leheng li ser destê xwe rolên wan dinijinandin, lê qet jî estêtîka xwe winda nekirin, hestewriya wan ya mirovane, rastiya hunerî û ciwaniya wan ya bilind hiştin ku ta yê simsar were bi hewara wan ve û dema xwe ji wan re vala bike.

Bi rastî nivîsîna li ser vê romanê berê mirov dide bêdawîbûna nivîsînê, ji ber di her xêz û xelekê de, an jî wan peyvên serxelekan, mirov dikare bi pir şêweyan rahêje romanê, lê dixwazim bibêjim ku Ibrahîm Seydo her li destpêka romana xwe mirov ber bi bîreke bêbinî ve dibe û mirov disincirîne û dibêje seqabûn jî tune ye. „Ha mejiyê mirov û ha dojeh“
(R. 5)
Mirov dikare vê romanê li ser çenda xalan dabeş bike:
Jixwenebawerî, bîranîn, poşmanî, resm û rêyên civakê, cenga kevin û ya nû , Rojhilat, Rojava, xêr û şer.

Cihên ku di romanê de balkêş in.
Qehwe, li ber penceran, cihê gulan, balkon, êstegeha busan, oda Leyla, mala Cemîla
Qenepe û mala Dîlberê.

Romannivîs hewl daye erkên her lehengekî, an jî her cihekî li gor pêdivî bîne cih, lewra jî di dema di kafeteriya de, deftera xwe ya nemrên telefona derdixe, û wan navan li pey hev û nemrên wan dinivîse, da li vir aso li ber deq vebin û nexetimê, herweha dema yê simsar tirimbêla xwe tîne û dîsan dibe. Leyla jî ji bo hezkirina wê ji Fîgaro re û tirsa wê li ser, tê û lehengekî bi navê Muqedesê diafirîne. Ev jî ji bo rê li ber vebê û were Fîgaro biparêze..

Ji bo ku roman bê reh nemîne, romannivîs destê xwe davêje dastanên kurdî û bi şêweyekî zîrekî wek bûyer derbasî nav romanê dike, bi şêweyê çîrokbêjiya ku me li destpêkê nivîsîbû.
Memê Alan û Dastana Fatima Salih Axa têkilî hev dike: „Ji bo evîna wê ji bavê wê re şivantî kiribû û xweha mîrê Botan jî ku wê û yarê xwe yê ku ew jî mîrek bû hevdû di xewnekê de nas kiribûn û gustîlên xwe bi hev ve guhertibûn.“ Û piştir e têkilî dastana Siyamend û Xecê dike: „Û wê xweha heft birayan jî ku ji ber pezkovî re şer kiribû û bi dû re di newalê re wer bûbû.“ (R. 90)

Di dawiyê de, dibêjim zimanê romanê bi zimanekî hêsanî, rojane û rewan hatiye dariştin.
Lê di gelek caran de, di vebêjiya xwe de, lehengên romanê dibin yek, ta yek di hundurê ê din de tête bişaftin mîna rola Bedewê û Leylê. Ji bilî wê jî carcaran di hundurê vebêjiyê de dest bi şirovekirinê dike: „ Tu wê dinasî?“ Got: „Na, lê belê tiştekî kekê Fîgaro ye.“ (R. 69)

Romaneke mîna romana Leyla Fîgaro mişt ji xwewindakirin, ponijîn, poşmanî û şikestin, her fîgurek hewl dide wêneyê xwe ê dîmenên ê din re bibîne, dixwaze her yekî weke xwe bike. Di romaneke weha de ku hertişt mîna hev e, pêdiviya lêkolîneke derûnî ji her lehengekî re, her cihekî re, her bûyerekê re heye. Ez jî di wî warî de ne pispor im, lewra bawer im dergehê lêkolînan li ser vê romanê nayê girtin, ji ber ev nivîs asoyên bêdawî ji hemî hêlan ve divê.

Bêguman romanek weha bi babeteke biçûk, lê hewqas hunerî û hunera vehûnanê, bi tevneke kompleks, dikare ji nişka ve xwêner ber bi xwejibîrkirinê ve bibe, mîna lehengên xwe yên ku xwe windakirin. Romanek weha asteya ciwaniya xwe bi xwêner re bilind dike û çêjeke afirander pê re peyda dike.

1. Karl Migner: Zur Theorie des modernen Romans
2. Heman çavkanî
3. Romana Leyla Fîgaro


 

tengezarmarini_41@hotmail.com