Amed Tîgrîs
 

Ez dixwazim piçek li ser rastnivîsandina peyvên gîhanek û li gel wan peyvan bikaranîna bihnokê(,) rawestim. Gelo di zimanê kurdî û hînd-ewropî de mirov dikare piştî an jî berî gotina gîhanekî îşareta bihnokê (vîlgulê) bi kar bîne?  Di van demên dawî de dema mirov bala xwe dide çi nivîsarên ser kaxez û çi jî yên înternetê, dibîne ku gelek nivîskar piştî an jî berî  peyva gîhanek îşareta bihnokê(,) bi kar tînin. Ez  dixwazim di vî warî de pêşî çend nimûne bidim û  peyvên gîhanek û îşareta bihnokê bi rengê sor binivîsim ku pirsgêrek baş diyar û zelal bibe.

”Beşdaran, bal kişandin ser wê yekê ku, heya niha hikûmeta herêma başûrê Kurdistanê pêwîstiya tê xwestin nedaye potansiyela rewşenbîran a li diasporayê heye, ev jî weke kêmasiyekê hate dîtin.”(www.Avestakurd.net)

”Bi van hemû rengan re, çandeke “underground” , ango binax jî bingeheke bi serê xwe danî di dîroka çandî ya gerdûnî de....”

“Xwediyê şirketê Mehmet Aktaş da zanîn ku, cara yekem e, fîlmeke kurdî bi rêya şirketeke kurd, bi awayeke organîze tê belav kirin.” (www.Amidakurd.com)

“We bi xwe jî dîtiye, wêneyên Ahmedê Xanî yên temsîlî hatine nexişandin, her yek bi awayekî ye, hin pîr in, hin esmer in, hin kej in, lê piranî  bigoşt in, li ser xwe ne, tu yê bêjî xwîn ji hinarîkên wan dipijiqin.” (www.netkurd.com)

“Rexneya sereke ya li rojnameyê ev bû ku nûçeyên siyasî tê de zêde ne û ew nûçe berê di rojnameya rojane de derketine, lewre jî balê.....” (www.azadiyawelat.com)

”Alîkariya ku me ji wan divê ev e, ku bi qasî neh-deh rêzên rûpelek A-4 jînenîgariya xwe (otobiyografî) xwe kurt binivisînin (çi sal li ku dera Silîvan hatiye dinyayê, xwendina wî, pêbiliya wî û w.d), navên pirtûkên xwe yên çapbûyî digel sal, çapxane, cî û weşanxaneyê binivisînin, ku şa'ir be yek-du şi'rên xwe yên ku herî diecibîne, çîroknivîs be kurteçîrokek xwe ji redaksiyona me re bisînin.” (www.silivan.org)

“Bêyî ku ji bîr bikim, hatina kak Ahmet Zekî Okçuoglu ji bo rojnameyê, û edîtoriya wî hêviyekê dide mirov, ku wê ev rojname bikaribe gavên xurt ber bi weşaneke serbixwe û profesyonel ve bavêje,...” (www.peyama-kurd.com)

“Lê belê, Suleyman Demirel dibêje, gotina Recep Tayyip Erdoganî têt maneyeka dî û ew jî hebûna miletekê cida ye.” (www.nefel.com)

“Pirsek ji te re: destê xwe deyne ser wîjdanê xwe û bersîvê bide: eger tirkîya te ji kurdîya te çêtir be û eger tu di nivîs, xwendin û axaftinê de tirkî hêsantir bikaribî bi kar bînî; û du nivîs werin ber te, yek bi tirkî ya dî bi kurdî, tuyê kîjan bixwînî? Her wisa, eger hewce bike ku tu tiştek binivîsînî, tuyê bi kîjan zimanî binivîsînî?” (www.rojava.net)

”Barzanî diyar kir, ku pirsgirêk tenê di navbera Sinî û Şîiyan de hene, û ne di navbera Kurd û herdu aliyên dî de.” (www.Amude.com)

“PNA- Zilmay Xelîl Zad balyozê Amerîka li Îraqê berdewam di pêkolan da ye li gel serkirdên sîyasî yên Îraqê, ta li ser xalên darvekirî rêkevin.
Li gor nûçeya ajansa Adem Êrlî cîgirê gotebêjê wezareta derve ya Amerîka got pir zehmete bihête zanîn gelo Îraqî dikarin ta roja Duşemê wate siba nivîsandina destûrê temam bkin yan na?, çûnku nakokî û cudayî li ser çend babeta di navbera wan de heye, eger na, Îraqî baş zanin bedîl çîye.” (www.peyamner.com)

Dev ji yên din ber de hema bi tenê li ”ku” û li bihnokan binêrin bes e. Hinek ji wan bihnokê dane pêş ”ku”yê û hinekan ji dane paş ”ku”yê. Çima?  Ma ez çi dizanim, ji xwe re ji xwediyê nivîsan û berpirsên malperan bipirsin bila ew bersiva we bidin. Dema em di redaksîyona kovara Berbangê de bi hev re dixebitîn, Reşo Zîlan di hin nivîsarên xwe de bihnokê dida pêş ”ku”yê. Tê bîra min, min bi xwe careke jê pirsî bû.

”Kek Reşo çima tu carnan  bihnokê didî pêş ”ku”yê û carnan jî nadî?”
Bi qasî ku tê bîra min bersiva wî weha bû:
Ku”ya ku piştî lêkerê were, ez bihnok didim ber û ya ku lêker tune be nadim…”
Min pirsî:
Ma çi taybetiya lêkerê heye?”
Min heta îro jî bersiva wê pirsyara xwe negirtiye.
Wek ku hûn di van nimûneyên jorîn de jî dibînin, pirsgirêk ne bi tenê ”ku”ye. Gîhanekên wek ”lê”, ”ango”, lêbelê”, ”bes”, ”hem”,  ”an”, ”loma”,”lewre”, ”ji ber ku”,”çûnku”,” da ku”, ”û” û hwd. jî hene.  Ez dibêjim ne rast e ku mirov bihnok dayîne pêş an jî paş gotinên gîhanek. Ji ber ku peyvên gîhanek bi xwe rola bihnokê dilîzin û du peyv, nîvhevok û hevokan bi hev ve girê didin. Ma  ”û” bi xwe ne rol û ciyê bihnokê digre? Dema mirov îşareta bihnokê(,) dayîne û piştre jî ”û” binivîse dibe du bihnok. Biwêjeke swêdiyan heye ji karên weha  dubare û bêkêr re; dibêjin ”paste li ser pastê.”

Di rastnivîsîna kurdî de dibe ku ev mijareke biçûk be lêbelê beloq e û hema xuya dike. Di rastnivîsînî de rê û rêbaz û prensîpên giştî pêwîst in. Weha bê ser û berî nabe. Hema kî çawa bixwaze û wek kêfa dilê xwe binivîse, nabe. Divê malper, rojname, kovar, televîzyon û radyoyên kurdî li ser pirsgirêkên rastivîsîn û bilêvkirinî rawestin û gotûbêj bikin.


22.08.05
amed.tigris@amidakurd.com

Çavkanî: www.amidakurd.com