Çavên ez nikaribim kil bikim ezê kor bikim

 

Selîm Biçûk

Rexneya ji bo avakirinê karekî pîroz û rewa ye. Ev kar li ser bingehên zanistî tê avakirin û xebat û livbaziyên mirovan dike riyek dirust û pêş ve dibe. Di hêla nivîsandin û rewşenbîriyê de, li pêşberî nivîskar û xwendevanan asoyên nû vedike. Di van asoyan de, herdu alî xwe, bîr û boçûnên xwe û radeya civaka xwe zelaltir dibînin. Hêz û qelsiyê berbiçav dikin û dikarin kevir bi kevir li ser tiştên ku hene ava bikin.

Lê eger em bala xwe bidin rewşa rexne û rexnevaniyê di kurdî de, em berevajî vê yekê tiştên seyr dibînin. Bi taybetî di van demên dawî de, bêtir ji rexneyê êrîş û şer û dijûn û hewldana têkbirina mirovan cihê xwe digirin. Ev hewldan bi sê cureyan tên birêvebirin:

1- Bêtir ji rexneyê gilîkirin e. Ev gilî awayê raporên ku ji hêzên ewlekariyê re tên nivîsandin distîne. Li welat, kesên girêdayî hêzên ewlekariyê bûn bi raporan giliyê xelkên xwe dikirin. Ev kar bi dizî dibû û di encama wî de, pir kesên bêguneh ketin zindan û girtîgehan, karên xwe winda kirin, azar(işkence) û lêdan xwarin û û ….

Ev kar niha di riya internetê re û vekirî û işkere dibe. Sazî û kesên kurd pir caran bi bêbextî dikin armanca hin hêzên derve û hindur. Wek mînak li vê linkê temaşe bikin:

http://www.amude.net/Nuce_Kurdi_deep.php?newsId=3024

2- Êrîşa li ser kesayetiya mirovan. Ev êrîş nakeve çarçoveya rexneyê. Bêtir ji naverok, bîr û boçûna mirov, şerê wî kesayetî tê kirin. Wek mînak hemû nivîsên qeşmerok, bavê qeşmerok û hin nivîsên din. Di vî rengê rexneşerî de, bi piranî armancên teng û veşartî hene. Nexweşî û nakokiyên civakî û giyanî rolek mezin dilîzin. Ev rexneşer awayê dijûn û sixêfan distîne.

3- Rexnekirina ne li ser bingehên zanistî ku ew jî, pir caran encamên berevajî ji armancên xwe bi xwe re tîne.

Di vê kurtenivîsê de, ezê balê bikişînim ser gotara bi navê rexne di tîrêj de: 

Tîrêj, ev gotar bi navê nivîskarekî nenas (Nezîr Seîd), weşandiye û weha dinivîse:
Nizane bi kurdî bixwîne, binivîsîne
Wergerê dike…!!??
Tekez sibe dibe nivîskar û helbestvana kurd

Gotar li ser helbestvanek kurd e. Çend helbestên ji wergerandina wê di rojava.net de hatine weşandin û ew helbest bûne babeta rexneyê. Ez naxwazim li ser wan helbestan rawestim. Hin şaşiyên ziman tê de hene rast e. Herweha gelek dîtinên min li ser wergerandina bo kurmancî hene. Piraniya kesên ku wergerandinê dikin bi herdu zimanan qels in. Ne kurmancî baş dizanin û ne jî zimanên ku jê werdigerînin baş dizanin. Ev jî, nayê wê wateyê ku mirov bi vî rengî êrîşî kesayetî û taybetiyên wan bike.

(…………..temenê nivîsandina wê du sê sal in, bi zimanê erebî xwe berda meydana helbestê, hin ji vir hin ji wir xelkên ciwanmêr destên alîkariyê danê, ev helbest ji wê re serast kirin; ew helbest hin jê qurmiçandin, ewê jî bi parçîmkirina evan helbestan û bi ewî wêneyê xwe ê ciwan helbet ew paseporta wê bû, xwe meşand, çavê xortan dagirt lewra şerm kiririn; berhemên wê jî xistin nav berheman û navê wê jî bû helbestvan…tekez ko pêwendiya wê bi her kesî re berjewendiya misoger e. Lê zû bi zû tête naskirin, tev li wilo jî ew berhemên xwe dane ser hev li gel suretekî ciwan şand ji kurdistana Îraqê re, çer ew jî çav li wêneyê ciwan kirin yek ne kirin dido dîwanek ji wê re çapkirin, … Hêja…: ez te şîret dikim ko tu xwe baş fêrî {a-b eya} kurdî bikî …,  )tirej.net – Nezîr Seid

Gelo çi têkiliya wêneyên ciwan û kesayetiya helbestvanê bi naverok û zimanê helbesta wê heye?

Birêz Nezîr Seid (Tîrêj) şîret û pêşniyazan dike. Gelo ew çiqasî li ser rêziman û rastnivîsa kurdî agahdar e? Eger ew navê nivîskariyê pêşkêş û diyarî vê helbestvanê dike, kê vî navî bide wî? Gelo hun kî ne, ewên alîkarî û piştgiriyê dikin? Tu bi xwe yî yan jî hun saziyek in? Pêdiviya me tev bi alîkariya we heye (…. ne xeme em tev piştgiriya xort û keçên kurd dikin û dibêjin bela pêşkevin…)dîsa tîrêj dibêje. Lê hêvî dikim hûn wêneyên xweshik û ciwan ji me nexwazin!

Zimanê rexne-êrîşvan:

Dema em li ser zimanê vê gotarê rawestin emê bibînin ku bi çi awayî ji zimanê wan wergeran ne bilindtir e. Emê herdu hevokên pêşî ji vê gotarê bigirin:

Hevok 1: (Xwendevan û nivîskarên hêja gelek di girava tore û ziman de avjeniyê bi çarlepkan dikin, hin bi naskirinê, hin bi şayikirinê çend berhemên ketî belavkirin û navê wan bû nivîskar, nimûne pir in lê babeta min li ser nîvhelbestvana kurd Xelat Ehmed e…)

Hevok 2: (….. temenê nivîsandina wê du sê sal in, bi zimanê erebî xwe berda meydana helbestê, hin ji vir hin ji wir xelkên ciwanmêr destên alîkariyê danê, ev helbest ji wê re serast kirin; ew helbest hin jê qurmiçandin, ewê jî bi parçîmkirina evan helbestan û bi ewî wêneyê xwe ê ciwan helbet ew paseporta wê bû, xwe meşand, çavê xortan dagirt lewra şerm kiririn; berhemên wê jî xistin nav berheman û navê wê jî bû helbestvan…tekez ko pêwendiya wê bi her kesî re berjewendiya misoger e.)

Hevokên ji tirênan dirêjtir, mirov serî ji binî nasnake. Heta mirov digihîje dawiya hevokê serê wê ji bîr dike. Ziman şikestî û qels e. Rewaniya hevokan jî, mîna axaftina li civatê ye. Ne zimanê nivîsandinê ye.