Rojda Çelîker

 

                                           I ka 'olelo no ka 'ola, i ka 'olelo ke make
                                                     Di ziman de jîyan heye, di ziman de mirin heye
                                                     Gotina ewilan ya Hawaîîyan

 

Pirsek ji te re: destê xwe deyne ser wîjdanê xwe û bersîvê bide: eger tirkîya te ji kurdîya te çêtir be û eger tu di nivîs, xwendin û axaftinê de tirkî hêsantir bikaribî bi kar bînî; û du nivîs werin ber te, yek bi tirkî ya dî bi kurdî, tuyê kîjan bixwînî? Her wisa, eger hewce bike ku tu tiştek binivîsînî, tuyê bi kîjan zimanî binivîsînî?

Eger tu yek ji wan bî yên ku ziman wekî pergalek danûstendinê dibînin, tuyê bi tirkîya xwe ya “xweş û pak” jîyana xwe berdewam bikî. Lê eger tu hişyar bî û bi rastî pê bawer bî ku “zimanê te hebûna te ye” û rûmetek serbixwe bidî ziman, tuyê qedera xwe têkî destê xwe, zorê bidî xwe û hewl bidî ku kurdîya xwe pêşvetir bibî. Tuyê tercîha xwe li gel ziman, nasname û hebûna xwe bikî. Pirsgirêk ev e: emê li hember şert û mercan serî bitewînin an emê van şert û mercan biçirînin û daxwaza dilê xwe bi cîh binîn?

Min însîyatîfa xwe ya şexsî bi kar anî û dest bi kampeynekê[1] kir. Min bang li dezgehên kurdan kir û wan wekî teref da ber xwe. Min got ku ew erkên xwe naynin cî, xwedî li zimanê kurdî dernakevin, xwe dane ber bayên şert û mercan û ne tenê bêdeng in li hember kirinên dijmin, lê wekî ku prosesa kampeynê jî eşkere kir, hin jî bi argûmanên bêbingeh dixwazin helwestên xwe bi heq derxînin û berdewam bikin. Li gor bîr û bawerîya ku sîyaseta bê nasname nikare bi ser bikeve û ziman faktorek esasî ye a nasnameyekê, min got “bes e, ez te boykot dikim”. Wekî ferd, ku nikare bi darê zorê bi van dezgehan tiştan bide kirin, min got ezê mehekê (1ê tîrmehê û 31ê tebaxê);

Tu rojname û kovarek kurdî ku zimanê tirkî bi kar tîne nestînim, nexwînim;

Tu malperek kurdî ku zimanê tirkî bi kar tîne zîyaret nekim;

Tu belavokek tirkî ji destê partîyek kurd negrim;

Beşdarê tu civinekê bi zimanê tirkî nebim;

Tu sloganekê bi zimanê tirkî navêjim.

Nêzî 60 kurd (yên ku bi awayekî fermî navê wan çap bûn an nebûn) piştgirîya vê bangê kirin û tevlê boykotkirina kurdên ku zimanê tirkî di nav me de belav dikin, bûn.

Lê gelek deng jî bilind bûn û ji gelek alîyên cûda helwesta xwe li hember vê kampaniyayê eşkere kirin. Wisa hat gotin: ”ma ez kurdî nizanim, tuyê zimanê min bibirî? Em nikarin kurdên ku kurdî nizanin ji xwe dûr bixin! Nêrînên min ên sîyasî hene, divê ez wan bînim ziman. Rêxistinên kurd ku doza azadîya kurdan dikin, divê xwe bi awayekî bigihînin gel û eger gel kurdî nizanibe, ew mecbûr in bi tirkî xwe bigihînin wan”. Yilmaz Çamlibel weha dipirse: ”Em bêjin li cîyekî 2 belavok tên belavkirin. Ya zimanê Tirkî da, qala yekbûn, azadî û serxwebûna Kurd û Kurdistanê bike, ji bo Kurdistana Başûr alîkarî dixwaze. Ya bi zimanê kurdî jî dijî van dîtinan derdikeve, serokên Kurdên Başûr ra heqeret dike. Pekî hûnê kîjan belavokê biecibînin?”[2].

Dema mirov giringîya ziman û nasnameyê (hem ji bo serkeftina sîyaseta azadîyê hem jî ji bo xweşahîya jîyanê bi giştî) fehm nekiribe, ziman tenê wekî pergalek danûstendinê bivîne (wisa be xebata Celadet Bedirxan ji bo çi bû? Va dezgeha ziman a tirk –Turk Dil Kurumu- zimanek  afirandîye, em jî wî bi kar bînin û bidin û bistînin!), jîyana xwe rojane bidomîne û pêşerojê nebîne, mirov dikare wekî jor jî bifikire. Lê kurdek ku xwe ji qedera vî gelî berpirsyar bivîne, ewê zimanê xwe fêr bibe da ku xwe ji îdeolojîyên binşiûrî ku bi zimanê tirkî re tê xelas bike û da ku ew bi xwe nebe sebeb ku zarokên wî an kurdek din bi zimanê tirkî mezin bibe û jîyana xwe li ser wî zimanî ava bike. Xeynê wî, ez bi xwe bûme şahid ku kurdek gotîye ”ez kurdî nizanim” lê piştî îsraran, karibîye xwe îfade bike. Dêmek zanibîye. Dêmek cewhera kurdî di dilê hemû kurdan de heye û li benda şertên musaît e. Çima kurdek ku ”kurdîyek saf” nizane, kurdek ku gotinên tirkî dike nav kurdîya xwe, nikare bi rehetî wî kurdîya xwe ya ”qels” xeber bide, bikar bîne? Gelo sûcê ”kurdên bilind” jî heye? Bi nêrîna min heye.

Bi nêrîna min ”qapîyî açmiş bike” bi rihê xwe kurdî ye û kurdek divê bi rehetî bikaribe ”qapîyî açmîş bike”. Divê em tev di wî hisê de bin ku her gotinek kurdî ku tê telafûzkirin kara me ye. Û her gotinek tirkî zerara me ye; dixwazî bila behsa zanyarî û rastîyên herî bilind bike; dixwazî bila gotinên herî mezin bike. Bi vî awayî, eger tu bi tirkî bêjî ”yaşasin Kurdistan” jî, ne di sîyaseta reel de, ne jî di dema dirêj de ew gotin tiştek zêde îfade nake. Lê di dema dirêj (ne rojane) de, geşbûyîna zimanê me wê bi xwe re nasnameyek kurdayetî bîne ku hewce neke tu bêjî ”bijî Kurdîstan”; Kurdîstan wê bi xwe bijî. Dimîne ku tu ew Kurdistana di dil û mêjîyê xwe de têkî jîyanê. Lê Kurdistanek bi tirkî ne Kurdistan e, ne tiştek e jî. Tune ye. Nêrîna ku emê bi tirkî Kurdistanekê ava bikin xwexapandin e. ”Yaşasin Kurdistan” mirina Kurdistanê ye.

Ez ji Çamlibel pirsek bikim: kurd bivin cehş û qorîcî baş e, an gund û warên xwe terk bikin û herin bajarên tirkan? Di dema dirêj (ne rojane) de, kîjan di berjewendîya kurdan de ye?

Ew kurdên ku li dij bangên ji bo ziman derdikevin, divê bersîva van pirsan bidin: bikaranîna zimanê tirkî, zimanê tirkî di nav me kurdan de belav dike an na? Her gotinek tirkî ku em kar tînin, cîyê gotinek kurdî digre an na? Bi vî awayî, em zimanê tirkî di nav xwe de bêtir cîh dikin an na? Bi vî awayî, em sîyaseta asîmîlasyonê (wendakirina taybetîyên kurdî) berdewam dikin an na? Ev ne xizmeta dijmin e? Ev ne Kemalîzm bi xwe ye? Eger ev gotin zora wan here, divê kuştina zimanê kurdî hê bêtir zora wan biçûya. Lê nexêr!

Bi dîtina min, helwesta desthilatdar a di nav kurdên Kurdistanî û ne Kurdîstanî[3] de, ya berdewamîya statukoyê ye. Xwe guhurandin zehmet e û gelek normal e ku yên ku terefê vî pirsgirêkê ne, wê ji hezar kanîyan gotin û argûmanan bînin da ku jîyana xwe ya kin bi rojek be jî dirêjtir bikin[4]. Ji ber wî, ev dengên ku derketin û bi taybetî piştgirîya vî kampeynê û bi giştî ya hewildanên ji bo zimanê kurdî dikin, hêja ne û pêşeroja kurdayetîyê temsîl dikin.

Îro li bakûrê Kurdistanê, wekî li seranserê Kurdistanê, em kurd di rewşek awarte de dijîn. Ev rewşa awarte jî ev e ku em ne azad in, ne xwedî desthilatdarî ne û şert û mercên jîyana me ji alîyê hêzên dervayê me têne tayînkirin. Taybetîya van hêzan ev e ku ew neyarê me ne, xêra me naxwazin û ji destê wan bê ewê me bi giştî ji rûyê dinyê hilînin. Xewn û hêvîya wan ew e ku em tunebin û gelek caran wekî ku em tinebin hereket dikin. Gelek caran “eger di mêjîyê wan de em tunebin û eger em neyên bi navkirin, emê di ralîteyê de jî tunebin”. Wekî desthilatdarên xwedî hêz û îmkan, ev dijminên me kurdan, her gavên xwe li gor hesabê tunebûn û wendakirina me davêjin; di nav sînorên xwe de sîstema xwe ji bo wendakirina me temzîn dikin, di projeyên xwe yên sîyasî, aborî û civakî de tunebûn û wendakirina me wekî faktor û hedefek dihesibînin, gotar û sloganên vizyonên xwe li ser esasê tunebûn û wendakirina me dadimezrînin û bi giştî hebûna xwe li ser tunebûna me ava dikin. Êca em îro şerê hebûnê didin.

Em kurd zarokên kolonyalîzmê ne. Welatê me dagirkirî ye û em di bin çerxek psîkolojîk a kolonyalîzmê de derbas bûne û me teva para xwe ji vîya stendîye. Kolonîalîzm, dagirkerî, ev tişt bi xwe re tîne: dijminê me ji ber nasnameya me êrîşî me dike û em van êrîşan û êşa ku jê digrin bi nasnameya xwe ve girê didin; ”eger ev nasnameya me tunebûye, ev êrîş wê nehatina ser me û emê hewqas êş û ezîyet nejîyane”. Ji ber wî, di bin şiûra xwe de me ji nasnameya xwe nefret kir, me ji hebûna xwe nefret kir û me got ”xwezî em ne kurd bûne”. ”Xezî em jî tirk bûne û wek wan bûne”. Kolonyalîzm vîya bi xwe re tîne û di bin şiûra kurdê dagirkirî de cîh dike: ”xwezî em tirk bûne”. Ji ber wî ye ku li bakûrê Kurdistanê kurdayetî qels e. Encamên sîyaseta kolonyalîst a dewleta tirk kurdên wisa ava kirine. PKK encama vî prosesê ye. Kurdên ku di salên 60, 70 û 80î de raman û îdeolojîyên cîhanê wekî nasnameya xwe dîtin, encamê vî prosesê bûn. Ev yek mijara lêkolînan e. Lê îro êdî kurd dixwazin xwe bi nasnameya xwe dagrin û bi nasnameya xwe ya millî xwedî li îdeolojî û ramanên xwe derên[5]. Banga ziman ji ber vê yekê ye. Bangek e li dij kolonyalîzmê û dibêje ”kurdo, tu hêja yî, bi rûmet î. Ji xwe hiz bike, ji xwe nereve! Xwedî li xwe derkeve”.

Ez wî ferd û rêxistina kurd şermezar dikim ku dibêje ”kurd bi kurdî nizanin” û bi cewhera dilê kurdan ne bawer in. Ezê hegemonyaya civakî û medyatîk a kurdên tirk jî bidim ber çavan û boykota xwe berdewam bikim. Eger du nivîs werin ber min, yek bi tirkî û yek bi kurdî, ezê hinek zorê bidim xwe û ya kurdî bixwînim.

---------------------------------------------------------------